Kitabı oxu: «Үзем белдем, диген»

Xalq yaradıcılığı (Folklor)

Şrift:

* * *

Оясында ни күрсә, очканында шул булыр.

Галимнәребез җыйган бу әкиятләрдә халыкның күпгасырлык тормыш тәҗрибәсе, зирәклеге, хыялөметләре генә түгел, безгә кадәр яшәгән кешеләрнең тавышлары да саклана.

Кем җиңүче?

Берәүнең өч улы булган, ди. Бер заман болар өчесе дә үсеп буйга җиткәннәр. Шуннан бу кеше әйтә икән:

– Улларым, мин сезнең өчегезне дә берьюлы өйләндерәм. Сез хәзер, аерым-аерым кереп, кемне яратуыгызны әйтерсез. Мин өчегезгә дә бердән туй ясап, яраткан кызларыгызны алып бирермен, – ди икән.

Әүвәл олы улын дәшеп керткән:

– Улым, – дигән, – синең кем кызын аласың килә? Үзең сөйгән кызны алып бирәм, әйт, оялма.

– Закир абзый кызын алам, – дигән моның олы малае.

Бусы чыгып киткәч, уртанчы улын дәшкән:

– Улым, мин сине өйләндерәм. Оялма, әйт: сиңа кем кызын алып бирим? – дигән.

– Закир абзый кызын алып бир, – дигән бу да.

Янә кечесен дәшкән, анысы да шулай әйткән. Күрәсең, теге кыз бик чибәр булгандыр инде.

Шуннан бу кеше улларын өчесен берьюлы дәшкән дә:

– Улларым, Закирның кызы бер генә. Сезнең өчегез дә шуңа өйләнергә тели. Бер кызны өчегезгә дә алып булмый. Сез өйдә булган хәтле акчаны алыгыз да чыгып китегез. Кайсыгыз кызыклы нәрсә алып кайта, Закир кызы шуңа булыр. Тик берегез дә нәрсә алганыгыз-ны икенчегезгә әйтмәгез, – дигән.

Чыгып киткәннәр шулай егетләр. Берсе киткән Энәле ягына, берсе киткән Бураш ягына, берсе киткән Борнаш ягына. Ким дигәндә өч-дүрт мең чакрым җир киткән болар.

Йөри торгач, олы улы бик кыйммәтле көзге алган. Икенчесе бик кыйммәт бәягә палас алган. Кечкенәсе: «Дөньяда моннан да кирәкле әйбер юк инде», – дип, бер алма алган. Кайтканда, өчесе дә бер станциягә туры килгән болар, вокзалда очрашканнар. Бер-берсеннән исәнлек-саулык сорашканнар. Шуннан әйберләр турында сүз чыккан. Олы агалары әйткән:

– Мин көзге алдым, менә карыйк әле, – дигән.

Көзгене кесәсеннән алган да, бергә караганнар. Гади көзге түгел икән бу: меңәр чакрымдагы хәлләрне күрсәтә икән. Карасалар, Закир абзыйның кызы сырхаулап ята, ди.

– Беребезгә дә булмый, үлә икән инде бу, – дигән олы агалары.

Уртанчылары:

– Мин бер палас алдым: сәгатенә өч мең чакрым кайта. Шуңа утырабыз да кайтабыз, – дигән.

Кечкенәләре әйткән:

– Мин алма сатып алдым. Шуны ашаса, нинди үлә торган кеше дә терелә, – дигән.

Болар паласка утырып очып кына кайтып та җиткәннәр. Кыз чыннан да үлем хәлендә ята икән. Теге алманы ашатулары булган, сикереп торган, ди, бу кыз. Элеккедән дә матур икән үзе.

Йә, кемгә була инде кыз хәзер?