Kitabı oxu: «Gümüşü şimşək»

Artur Konan Doyl

GÜMÜŞÜ ŞİMŞƏK

hekayələr

GÜMÜŞÜ ŞİMŞƏK

– Vatson, gedəsi yerim var, – Holms səhər yeməyində mənə dedi.

– Hara? – soruşdum.

– King's Pyland, Dartmurda.

Holmsun belə deməyinə heç təəccüblənmədim. Əslində, neçə gündür, İngiltərədə dildən-dilə dolaşan bu hadisə ilə məşğul olmaması məni heyrətləndirmişdi. Bütün günü çənəsini mıxlanmış kimi sıxıb çatılmış qaşları ilə otaqda gah irəli, gah geri var-gəl etmiş, çubuğu dəfələrlə ən sərt tütün ilə dolub-boşalmışdı. Suallarıma, atmacalarıma reaksiya vermirdi. Xəbər büromuzun göndərdiyi gündəlik qəzetlərə göz gəzdirdikdən sonra bir kənara tullamışdı. Danışmasa da, ağlından keçənləri təxmin edə bilirdim. Mətbuatda yazılmış “Uesseks kuboku” cıdır yarışının favorit atının yox olması və məşqçisinin acınacaqlı ölümü haqqında xəbərlər analiz bacarığını əməlli-başlı qıcıqlandırmışdı. Elə bu səbəbdən də hadisənin baş verdiyi yerə getmək niyyətinin olduğunu açıqlayacağı anı dörd gözlə gözləyir, buna ümid edirdim.

– Əgər mane olmaramsa, səninlə gəlməkdən xoşnud olardım, – dedim.

– Əziz Vatson, inan ki, gəlməyin çox yaxşı olardı. Zamanını boş yerə xərcləməyəcəyinə söz verirəm. Bu hadisəni bənzərsiz dərəcədə xüsusi edəcək bəzi nüanslar var. Zənnimcə, Paddinqtondakı qatara çatacaq qədər vaxtımız var: məsələ ilə bağlı ayrıntıları sənə yolda danışaram. Bu möhtəşəm binoklunu da özünlə götürsən, sevinərəm.

Holmsun dediyi kimi, bir saat sonra artıq Ekseterə gedən qatarın birinci dərəcəli vaqonunda oturmuşduq. Şerlok Holms səyahətlərdə istifadə etdiyi qulaqları dik kartuzunun¹ dövrələdiyi sərt və həvəsli üzü ilə Paddinqtondan aldığı gündəlik qəzetləri oxuyurdu. “Reading”i də bitirib sonuncu qəzeti qoltuğuna qoydu və siqar qutusunu mənə uzatdı.

Pəncərədən bayıra baxa-baxa saatına göz yetirdi:

– Yaxşı gedirik, indi sürətimiz saatda 53,5 mildir.

– Qalıq mil işarəsini görmədim, – dedim.

– Mən də görmədim, amma bu xətdəki teleqraf dirəkləri altmış metr aralığında tikildiyinə görə hesablama aparmaq asandır. Con Streker və Gümüşü Şimşəyin itməsi ilə bağlı hadisənin təfsilatından məlumatın var?

– “Telegraph” və “The Chronicle” qəzetlərində nə yazılıbsa, ancaq onu bilirəm.

– Bu hadisə detektivin yeni dəlillər toplamaqla deyil, əldə olan dəlilləri araşdırmaqla qabiliyyətini göstərməli olduğu hadisələrdəndir. Bu, adət etdiyimiz hadisələrdən fərqli, olduqca qarmaqarışıq və çoxları üçün şəxsi önəm daşıyan faciə olduğu üçün saysız-hesabsız təxminlər, ehtimallarla sarılmış şəkildəyik. Çətin olan da jurnalistlərin, şərhçilərin bərbəzək verib şişirtdikləri şeylər arasından həqiqəti, mütləq və inkaredilməz həqiqəti tapıb ortaya çıxarmaqdır. Bu möhkəm təməllərə istinaddan sonra etməli olduğumuz iş nəticələri araşdırmaq və bütün bunların niyə baş verdiyini aşkarlamaq olacaq. Çərşənbə axşamı həm atın sahibi polkovnik Rossdan, həm də işə baxan müfəttiş Qriqoridən teleqram aldım. Köməyimi istəyirlər.

– Özü də çərşənbə axşamı və bu gün cümə axşamıdır. Niyə dünən işə başlamadın?

– Çünki yanıldım, əziz Vatson, üstəlik bu yanılmaya məni sənin hekayələrin sayəsində tanıyan çoxlarının zənn etdiyindən daha tez düşməyimdən qorxuram. İngiltərədə bu cür məşhur atın, hələ də, Şimali Dartmur kimi insanların sıx yaşadığı bölgədə uzun müddət gizli qalacağını təxmin etməmişdim. Dünən saatlarla atın tapılması, onu qaçıranın da Con Strekerin qatili ilə eyni adam olacağı xəbərini gözlədim. Amma bir gün keçəndən sonra gənc Fitsroy Simpsonun tutulmasından başqa nəsə baş verməyincə hərəkətə keçmə vaxtının gəldiyini hiss etdim. Bütün hallarda dünənki günü boşuna keçirdiyimi düşünmürəm.

– Onda, yəqin, bir versiyan var.

– Ən azından hadisənin əsas faktlarını əldə etmişəm. Bir-bir danışacağam. Hansısa hadisəni başqasına danışanda hər şey zehində daha da aydınlaşır. Həm də sənə başlanğıc nöqtəmizi anlatmasam, kömək etməyin çətinləşər.

Yastığıma dirsəklənib siqarımı tüstülətməyə başladım. Holms isə qabağa əyilib sağ əlinin incə, uzun barmaqları ilə sol əlinin ovcunun içini oxşayır, bizi bu səyahətə sürükləyən hadisənin xülasəsini danışırdı:

– Gümüşü Şimşək İsonomi atının nəslindəndir və məşhur atası kimi parlaq rekordlara imza atıb. İndi beş yaşındadır və sahibi polkovnik Rossa bir çox mükafat qazandırıb. Bu bədbəxt hadisəyə kimi “Uesseks kuboku”nun daim bir nömrəli favoriti olub. Cıdır yarışlarında hər dörd nəfərdən üçü ona pul qoyurmuş. Bu vaxta qədər pul yatıranları məyus etmədiyi üçün də ətrafında külli miqdarda dövriyyə vardı. Bütün bunları nəzərə alsaq, Gümüşü Şimşəyin növbəti çərşənbə axşamı günü bayraq endiyi zaman yarış sahəsində olmasını əngəlləmək istəyən xeyli insan olduğu açıq-aşkardır. Bunu, şübhəsiz ki, polkovnikin tövləsinin yerləşdiyi “King's Pyland”da bilməyən yox idi. Ulduz atı mühafizə etmək üçün bütün tədbirlər görülmüşdü. Atın mehtəri Con Streker tərəzidə müəyyən edilmiş çəkidən ağır gəldiyi günə qədər həmişə polkovnik Rossun atlarını minən çoxdankı jokey imiş. Polkovnik Rossa beş il jokey, yeddi il də mehtər kimi xidmət edibmiş. Hər zaman əzmkar və sadiq xidmətçi olubmuş. Tövlə kiçik olduğundan və yalnız dörd at bəsləndiyindən Strekerin yanında cəmi üç gənc çalışırmış. Bu gənclərdən biri hər gecə tövlədə qalır, digərləri də mansardda yatırlarmış. Üçü də seçmə gənclər imiş. Con Streker evli olduğu üçün tövlədən, təxminən, iki yüz yard² uzaqdakı kiçik evdə yaşayırmış. Uşağı yoxmuş, bir xidmətçi imiş, bir də xanımı. Kəndin ətrafı olduqca sakit, kimsəsiz yerdir. Ancaq yarım mil şimalda xəstələr və təmiz Dartmur havası almaq istəyənlər üçün Tavistokdan olan inşaatçı tərəfindən tikilmiş bir sıra evlər var. Tavistok da iki mil qərbdə yerləşir. Süpürgəotuları bitən ərazinin o biri tərəfində, yenə iki mil uzaqda Lord Bekvoterə məxsus Mapleton adında ferma yerləşir. Fermanı Seyls Braun adlı adam idarə edir. Süpürgəotunun bitdiyi ərazinin digər tərəfi boşluqdur. Bir neçə köçəri qaraçıdan başqa yaşayan yoxdur. Hadisənin baş verdiyi keçən bazar ertəsi gecəsi də vəziyyət bundan fərqli deyildi. O axşam da hər gün olduğu kimi atlara təlim keçilmiş, otları, suları verilmişdi. Saat doqquzda tövlənin ağzı kilidlənir. Gənclərdən ikisi mehtərin evinə qəlyanaltı üçün gedibmiş. Ned Hanter adlı üçüncü gənc də tövlədə növbətçi imiş. Saat ona bir neçə dəqiqə işləmiş xidmətçi Edit Bekster Nedin qoyun ətindən hazırlanmış ədvalı yeməyini tövləyə gətirirmiş. İçməyə heç nə gətirməyibmiş, çünki tövlədə bulaq var. Onsuz da, növbətçilərə sudan başqa nəsə içmək qadağanmış. Hava qaranlıq, tövləyə gedən yol daşlıq olduğundan xidmətçi qızın əlində fənər varmış.

Tövləyə otuz yarda qədər məsafə qalanda qaranlıqdan bir adam çıxıb Edit Beksterə dayanmağı əmr edir. Naməlum adam fənərin sarı işığının aydınlandırdığı dairəyə doğru addım atan kimi qız onu daha aydın görür. Adam yun şotland parçasından boz kostyum geyinibmiş. Çəkmələri, ağır əsası və parçadan şlyapası ilə olduqca mədəni adama oxşayırmış. Ancaq ən çox diqqət çəkən tərəfi həddindən artıq solğun, həyəcanlı görünən üzü imiş. Xidmətçinin fikrincə, adamın yaşı otuzdan az deyil.

– Deyə bilərsinizmi, mən haradayam? – o soruşub. Elə otluqdaca yatmaq istəyirdim ki, fənərinizin işığını gördüm.

– “King's Pyland”da, polkovnik Rossun tövləsi tərəflərdəsiniz, – qız cavab verib.

– Doğrudan? Bəxtə bax! – həmin adam qışqırıb.

– Deyəsən, orada hər gecə bir oğlan tək qalır. Əlinizdəki də axşam yeməyidir, yəqin, ona aparırsınız. Bəlkə də, yeni paltar üçün pul qazanmaq istəyirsiniz, – deyib jiletinin cibindən qatlanmış bir kağız çıxararaq əlavə edib, – Əgər bu gecə o gəncə bunu versəniz, ən gözəl paltarlar sizin olacaq.

Qız adamın bu davranışından qorxub qaçır və həmişəki kimi yeməyi gətirib qoyduğu pəncərəyə doğru yönəlir. Pəncərə, onsuz da, açıq imiş, Hanter də içəridəki kiçik masanın başında oturubmuş. Elə Hanterə baş verənləri danışmaq istəyirmiş ki, tanımadığı cavan bir oğlan gəlib pəncərədən başını içəri uzadaraq deyir:

– Axşamınız xeyir, sizinlə danışmalıyıq.

Qız həmin adamın danışanda əlinin arasından kiçik bir kağız paketinin sürüşüb düşdüyünü deyir.

– Nə işiniz var burada? – Hanter soruşub.

– Pul qazandıran işdir, – o adam deyib. Burada “Uesseks kuboku” uğrunda yarışacaq iki at var: Gümüşü Şimşək və Bayard. Mənə düzünü söylə, sən də qazan. Yarış zamanı Bayardın Gümüşü Şimşəyi min yarddan yüz yarda kimi geridə qoyacağı və bu tövlədə də ona oynanılacağı doğrudur?

– Deməli, sən də o lənətə gəlmiş casuslardansan! – növbətçi oğlan qışqırıb, – Bu dəqiqə sənə göstərərəm “King's Pyland”da sənin kimilərə nə edirlər! – deyərək yerindən qalxıb və tövlənin o biri tərəfindəki iti açmağa gedib. Qız isə evə doğru qaçıb və bu vaxt adamın pəncərəyə tərəf əyildiyini görüb. Amma bir dəqiqə sonra Hanter bayıra çıxdığı zaman adam ortalıqda yox imiş. Hər tərəfi axtarsa da, adamın iz-tozunu tapmayıb.

– Bir dəqiqə, – dedim, – Tövlədəki oğlan bayıra çıxanda qapını açıq qoyubmuş?

– Afərin, Vatson, afərin! – Holms dilləndi. Bu nüans mənim də diqqətimi çəkdi və məsələni aşkara çıxartmaq üçün dünən Dartmura xüsusi teleqram yolladım. Gənc növbəti dəfə çıxarkən qapını bağlayıbmış. Sən soruşmadan deyim ki, pəncərə adam girə biləcək qədər böyük deyil.

Hanter dostları gələnə qədər gözləyib. Strekerə də baş verənlər barədə qeyd göndəribmiş. Streker hər nə qədər məsələnin ciddiyyətini qavraya bilməsə də, məsələni öyrənən kimi həyəcanlanıb narahat olmağa başlayıb. Xanım Streker gecə saat birdə oyananda görüb ki, əri geyinir. Arvadının suallarına cavab olaraq isə atlara görə narahat olduğunu, buna görə yata bilmədiyini, tövləyə baş çəkmək istədiyini deyib. Arvadı təkid eləsə də, o, yağışdan qorunmaq üçün plaş götürüb və evdən çıxıb.

Xanım Streker səhər yeddidə oyananda ərinin, hələ də, qayıtmadığını görüb, tələsik geyinərək xidmətçini çağırıb və birlikdə tövləyə gediblər. Tövlənin qapısı açıq imiş, Hanter içəridə, kətildə huşsuz halda oturubmuş. Çempion atın damı boş imiş. Strekerdən isə əsər-əlamət yox imiş.

Samanlıqda yatan iki gənci tez oyadıblar. Hər ikisi də çox möhkəm yatdıqlarından gecə boyu heç nə eşitməyiblər. Böyük ehtimal ki, Hanter ağır bir dərmanın təsirində olduğundan onu oyandırmaq mümkün olmayıb. İki qadın və iki gənc onu orada qoyub yoxa çıxanları axtarmağa başlayıblar. Strekerin, bəlkə, atı səhər tezdən məşqə apardığını zənn edərək axtarışa davam ediblər. Yalnız evin yaxınlığındakı təpəyə çıxanda başlarına bədbəxt hadisə gəldiyini anlayıblar. Atdan heç bir iz yox imiş, amma tövlədən bir neçə mil aralıda – çəmənlikdə Con Strekerin plaşının yelləndiyini görüblər. Bir az qabaqda – kol-kos basmış dərə dibində isə Con Strekerin meyitini tapıblar. Kəlləsi ağır alətlə parçalanıbmış, baldırında isə çox iti alətlə deşildiyi bəlli olan uzun və düz yarıq var imiş. Belə məlum olur ki, Streker asanlıqla təslim olmayıb və özünü müdafiə edib. Sağ əlində sapına qədər qan olan qısa bıçaq, sol əlində isə qırmızılı-qaralı ipək qalstuk var imiş. Xidmətçinin dediyinə görə, bu qalstuk o gün axşam gələn naməlum adamın qalstuku imiş. Hanter də yuxudan ayılan kimi qalstukun o adama məxsus olduğunu təsdiqləyib. Həmçinin pəncərənin qabağından yeməyinə dərman ataraq tövləni gözətçisiz qoyanın da eyni adam olduğundan əmin imiş. İtmiş ata gəldikdə isə əlbəyaxanın baş verdiyi palçıqlı sahədəki ayaq izlərinə diqqət yetiriləndə həmin vaxt orada olduğu məlum olub. O gündən bəri at tapılmır. Onu tapana böyük mükafat vəd olunduğuna görə Dartmurun bütün qaraçıları onun izinə düşüblər. Ancaq hələ də, atdan xəbər yoxdur. Onu da deyim ki, növbətçinin yeməyinin qalığı ekspertizadan keçirilib və tərkibində toz halında tiryək aşkarlanıb. Eyni yeməkdən bütün ev əhli yediyi halda Hanterdən başqa heç kəsə nəsə olmayıb.

Bütün fərziyyələr araşdırılıb, əlimizdə olan faktlar bunlardır. İndi də polisin gördüyü işlərə nəzər yetirək.

İşi aparan müfəttiş Qriqori son dərəcə bacarıqlı polisdir. Əgər təxəyyülü bir az geniş olsaydı, karyerasında daha da yüksələ bilərdi. Hadisə yerinə gələn kimi dərhal ağla gələn ilk şübhəli adamı tapıb həbs edibmiş. Sənə bəhs etdiyim bu villanın birində yaşadığı üçün onu tapmaq elə də çətin olmayıb. Həbs olunan adamın adı Fitsroy Simpsondur: yaxşı ailədən çıxıb, təhsillidir. At yarışlarında böyük məbləğdə sərvət itirdikdən sonra Londonun idman klublarında kiçik mərclərə girir. Girdiyi mərclər araşdırılıb: məlum olub ki, favorit atımızın rəqiblərinə onun adından beş min funt qoyubmuş. Həbs olunanda Dartmura “King's Pyland” atları haqqında məlumat almaq üçün gəldiyini etiraf edib. Bundan başqa Sayls Braunun Mapleton tövləsindəki ikinci favorit at Despero haqqında da məlumat almaq üçün getdiyini əlavə edib. O axşam da danışdığım kimi davrandığını inkar etməyib. Pis niyyəti olmadığını, ancaq və ancaq ilk əldən məlumat almaq istədiyini ifadəsində bildirib. Qalstukunu ona göstərəndə isə rəngi-ruhu ağarıb. Qətlə yetirilən adamın əlində nə gəzdiyini soruşanda isə cavab verə bilməyib. Paltarlarının yaş olması ogecəki fırtınada bayırda olmasına dəlalət edir. Streker bəyin başındakı yara da onun qurğuşun təbəqəli Penanglavyer tipli əsasının açdığı yaraya bənzəyir. Digər tərəfdən özü yaralanmayıb. Onda sual yaranır: qətlə yetirilən adamın əlindəki bıçaq kimin qanına bulanıb? Hə, Vatson, sənə hər şeyi qısaca danışdım, vəziyyət bu cürdür, məsələni bir qədər araşdıra bilsən, çox xoşbəxt olaram.

Holmsun özünəməxsus şəkildə mənə danışdığı hadisəni böyük maraqla dinləmişdim. Cinayət haqqında aldığım bilgilərin çoxunu dərk etsəm də, bəzi hadisələr arasında əlaqəni kifayət qədər qavraya bilməmişdim.

– Strekerin əlbəyaxa zamanı beynindən aldığı zədədən sonra öz bıçağı ilə yaralanmış olması mümkün deyilmi?

– Mümkün də sözdür? Əlbəttə, ola bilər. Bu halda təqsirləndirilən şəxsin lehinə olan nöqtələrdən biri ortadan qalxmış olur, – deyə Holms dilləndi.

– Amma yenə də polisin beynindəki ssenarinin nə olduğunu, hələ də, anlaya bilməmişəm.

– Qorxuram, ucundan yapışdıqları nəzəriyyə nədirsə, ciddi etirazlara səbəb olsun.

– Belə başa düşürəm, Fitsroy Simpson növbətçini dərmanla yuxuya verib, hansısa şəkildə əlavə açar ələ keçirib, tövlənin qapısını açıb və atı çıxarıb. Yarış dəstini geydirdikdən sonra qaçırıb, qapını da açıq qoyub. Atı süpürgəotu bitən əraziyə qədər sürdükdən sonra mehtərlə qarşılaşıb. Belə görünür, aralarında dava baş verib. Simpson Strekerin özünü qorumaq üçün istifadə etdiyi bıçaqdan xəsarət almayıb, əvəzində ağır əsası ilə onun beynini dağıdıb. Sonra da oğru atı xəlvət yerə aparıb, ya da at əlbəyaxa zamanı qaçıb. Əgər qaçıbsa, deməli, indi süpürgəotu olan sahədə gəzişir. Polisə görə, cinayət bax bu cür baş verib. Bəli, bu o qədər də real görünmür, amma digər ssenarilər daha zəifdir. Hadisə yerinə getdiyim zaman bütün bu versiyalara göz gəzdirəcəyəm. Hələ ki, bu nöqtədən daha irəliyə aparacaq çıxış nöqtəsi görə bilmirəm.

Nəhəng Dartmur dairəsinin mərkəzində qalxan balığının qarnı kimi görünən kiçik Tavistok qəsəbəsinə çatanda axşam olmuşdu. Stansiyada bizi iki cənab gözləyirdi. Biri saç-saqqalından şirə bənzəyirdi, açıq-mavi gözlü, sarışın və uzunboylu idi. O biri isə frak, uzunboğaz çəkmə geyinmiş, eynək taxmışdı. Bakenbordları da boyu kimi qısa idi. Hər ikisi qıvraq görünürdü. İkincisi məşhur idmançı polkovnik Ross idi. Digəri isə İngilis Detektiv Servisində qısa vaxtda ad qazanmış müfəttiş Qriqori idi.

– Gəlməyinizə çox sevindim, Holms, – polkovnik dedi. Müfəttiş burada lazım olan hər şeyi edib. Ancaq bədbəxt Strekerin qatilinin və atının tapılması məsələsində qaranlıq nöqtə belə qalmasını istəmirəm.

Holms soruşdu:

– Bir yenilik varmı?

– Təəssüflə qeyd edim ki, elə bir yenilik yoxdur. Bayırda bizi fayton gözləyir. Heç şübhəsiz, qaranlıq düşməmiş hadisə yerini görmək istəyirsiniz. Ona görə də izin versəydiniz, söhbətimizi yolda davam edərdik.

Bir az sonra faytonla tarixi Devonşir şəhərinin küçələri ilə gedirdik. Müfəttiş Qriqori özünü bu cinayətə həsr etdiyindən nə bilirsə, tezcə danışmağa başladı. Holms arabir ya sual, ya da şərh verərək müdaxilə edirdi. Polkovnik Ross əllərini bir-birinə keçirib arxaya söykənmiş, şlyapasını gözlərinin üstünə basmışdı. Mən isə bu iki detektivin söhbətini diqqətlə dinləyirdim. Qriqori öz versiyasının detallarını danışırdı. Onun danışdıqları, demək olar ki, Holmsun qatarda söylədiklərinin eynisi idi.

– Fitsroy Simpsonun ətrafındakı tor getdikcə daralır. Məncə, qatil odur. Lakin dəlillər qarışıqdır, yəni yeni dəyişiklik hadisənin inkişafını tamamilə dəyişə bilər.

– Yaxşı, bəs Strekerin bıçağı?

– Yəqin, yıxılanda öz-özünü yaralayıb.

– Dostum Vatson da bu cür düşündüyünü söyləmişdi. Əgər iş belədirsə, o zaman bu fakt da Simpsonun əleyhinə ola bilər.

– Şübhəsiz. Üzərində nə bıçaq izi, nə də başqa yara tapılıb. Dəlillər bütün hallarda onun əleyhinədir. Favorit atın yox olması ən çox ona sərf edərdi. Tövlə gözətçisini yuxuya vermək məsələsində şübhəli bilinir, fırtınada bayırda imiş, əlində ağır əsası varmış, qalstuku da qətlə yetirilənin əlində tapılıb. Bütün bunlar, məncə, işi məhkəməyə vermək üçün kifayətdir. Holms başını yellətdi:

– Ağıllı bir vəkillə bütün bu dəlilləri puç etmək olar. Niyə atı tövlədən çıxarsın axı? Onu yaralamaq niyyəti vardısa, bunu tövlədə edə bilməzdi? Cibindən açar çıxıb? Tiryəki ona kim satıb? Hamısından vacibi: onun kimi əraziyə nabələd adam, üstəlik o cür atı harada gizlədə bilər? Xidmətçi vasitəsilə gözətçiyə çatdırmaq istədiyi kağız barədə nə dedi?

– Dediyinə görə, on funtluq əsginas imiş. Portmanatında da bu onfuntluq tapıldı. Amma söylədiyiniz digər məsələlər göründükləri qədər ağlabatan deyil, Holms. Birincisi, adam buralara nabələd deyil. İki dəfə yay vaxtı Tavistokda qalıb. Tiryək, böyük ehtimalla, Londondan gətirilib. Açara gəldikdə isə işi bitəndən sonra harasa atmış ola bilər. Atı da süpürgəotu sahəsində bir dərə və ya köhnə mədən sahəsinə qovmuş ola bilər.

– Yaxşı, bəs qalstukla bağlı nə deyir?

– Qalstukun ona aid olduğunu, amma itirdiyini deyir. Cinayətlə bağlı yeniliklərə əsaslanaraq onun atı tövlədən çıxaran adam olduğunu söyləmək olar. Bazar ertəsi gecəsi cinayətin baş verdiyi yerdən bir mil aralıda bir dəstə qaraçının köç saldığını öyrənmişik. Çərşənbə axşamı günü gediblər. Simpson və bu qaraçılar arasında razılaşma olduğunu nəzərə alsaq, atı onlara vermiş ola bilməz? Qaraçılar atı da götürüb gediblər.

– Tamamilə mümkündür.

– Süpürgəotu sahəsindəki qaraçıları axtarışa verdirmişəm. Həmçinin Tavistokdakı on mil məsafədə olan bütün tövlə və anbarlarda axtarış təşkil etmişəm.

– Anladığım qədərilə çox yaxın ərazidə daha bir ferma var, elə deyilmi?

– Bu nüansı nəzərimizdə saxlamalıyıq. O fermanın Desbero adlı atı yarışlarda ikinci yerdə gəldiyi üçün favorit atın yoxa çıxması onlara da sərf edə bilər. Atçılıqla məşğul olan Sayls Braunun da yarışlara böyük miqdarda pul qoyması və Streker ilə münasibətlərinin yaxşı olmaması məlumdur. Amma tövləsini axtartdırsam da, cinayətlə bağlı hansısa ipucuna rast gəlmədim.

– Yaxşı, bəs bu Simpsonun Mapletondakı tövlələrlə əlaqəsinə rast gəlindimi?

– Xeyr, heç nəyə.

Holms arxaya söykəndi və söhbət sona çatdı. Bir neçə saniyə sonra isə arabaçımız yol kənarında sadə, kiçik, qırmızı kərpiclə tikilmiş villanın qarşısında dayandı. Bir az qabaqda, çəmənliyin qarşısında boz rəngli, uzun anbar var idi. Hər yerdə soluxmuş ayıdöşəklərinin saraltdığı süpürgəotularının alçaq qıvrımları üfüqə doğru uzanırdı. Bu mənzərənin qarşısını ara-sıra Tavistokun zəng qüllələri və qərbə doğru Mapleton tövləsi ilə ətrafındakı bir neçə ev kəsirdi. Holmsdan başqa hamımız faytondan düşmüşdük. Holms isə hələ də, arxası üstə söykənmiş, başını havaya qaldırmış, göy üzünə gözlərini zilləmiş, öz dünyasına çəkilmiş, xəyallara dalmışdı. Qoluna toxunmağımla sıçrayıb faytondan atılmağı bir oldu.

Çaşqın halda baxan polkovnik Rossa çevrilərək: “Bağışlayın”, – dedi, – Xəyala dalmışdım. Gözlərində işıq, davranışlarında gizlətməyə çalışdığı coşqu vardı. Bu, Holmsun alışdığım halı idi, deyəsən, yeni dəlil tapmışdı. Amma haradan və necə tapdığına dair heç bir fikrim yox idi.

– Bəlkə də, hadisə yerinə getmək istəyərsiniz, cənab Holms, – Qriqori dedi.

– Zənnimcə, burada bir az da qalıb detallarla bağlı bir-iki sual versəm, daha yaxşı olacaq. Deyəsən, Strekerin cəsədi bura qaytarıldı, deyilmi?

– Bəli, yuxarı mərtəbədədir. Ekspertiza sabah aparılacaq.

– İllərlə sizə xidmət göstərib, elə deyilmi, polkovnik Ross?

– Həmişə çox mükəmməl işçi olub.

– Yəqin ki, mərhumun cibindən çıxan əşyalarla bağlı araşdırma aparmısınız, müfəttiş…

– Cibindən çıxanları, arzu etsəniz, qonaq otağında görə bilərsiniz.

– Çox şad olaram.

Qarşıdakı otaqda, dairəvi masanın ətrafında oturduq. Müfəttiş kvadrat şəklindəki tənəkə qutunu açarla açdıqdan sonra içindən çıxardığı əşyaları qarşımıza yığdı. Yığdıqlarının arasında bir qutu kibrit, iki düym³ uzunluğunda şam, qızılgül kökündən hazırlanmış müştük, morj dərisindən düzəldilmiş kisədə yarım unsiyalıq⁴ iri-iri kəsilmiş “Cavendish” tütünü, qızıl zəncirli gümüş saat, beş ingilis qızılı, alüminiumdan hazırlanmış qələm qutusu, bir neçə kağız parçası və fil dişi sümüyündən düzəldilmiş sapının üzərinə “Weiss & Co.London” yazılmış olduqca incə və qatlanmayan bıçaq vardı.

Holms bıçağı əlinə götürüb diqqətlə baxdı:

– Bu, olduqca xüsusi bıçaqdır. Üzərindəki qan izlərindən belə məlum olur ki, cəsədin əlindəki bıçaq bu imiş. Vatson, təbii ki, bu bıçaq sənin sahənə aiddir, elə deyilmi?

– Bəli, bu bizim “katarakta bıçağı” adlandırdığımız alətdir, – dedim.

– Deyəsən, incə işlər üçün düzəldilib, olduqca zərif bıçaqdır. Gecə bayıra çıxmaq üçün olduqca qəribə seçimdir. Üstəlik qatlanıb cibə qoyulacaq bıçaq da deyil.

– Bıçağın ucu göbələklə örtülüb. Bu göbələk də cəsədin yanından tapılıb. Arvadının dediyinə görə, bu bıçaq yataq otağında makiyaj masasının üstündə imiş. Streker otaqdan çıxanda onu da götürübmüş. Silah kimi çox pis seçim olsa da, bəlkə, həmin an başqa şey tapa bilməyib, – deyə müfəttiş dilləndi.

– Ola bilər, bəs bu kağızlar?

– Bu üç kağız saman tacirindən alınmış qəbzlərdir. Biri polkovnik Rossun təlimatlarından ibarətdir. Digəri də Bond küçəsindəki şlyapaçı madam Lesurier tərəfindən Uilyam Derbşirin adına verilmiş otuz yeddi funt on beş pennilik qəbzdir. Xanım Strekerin dediyinə görə, Derbşir ərinin dostu imiş və arabir onların ünvanından istifadə edirmiş.

Holms qəbzə baxdı:

– Madam Derbşir yaman bədxərcmiş. Bir geyim üçün çox yüksək məbləğdir. Nə isə, belə görürəm, burada görəcək başqa işimiz qalmadı, hadisə yerinə gedə bilərik.

Elə otaqdan çıxmışdıq ki, dəhlizdə gözləyən bir qadın özünü üstümüzə atıb müfəttişin qolundan yapışdı. Zərif üzündə kobud, səbirsiz ifadə var idi. Yaşadığı qorxunun izi üzündə damğa kimi əks olunmuşdu.

– Onları tutdunuzmu? Tapdınızmı onları? – inlədi.

– Xeyr, xanım Streker. Lakin cənab Holms bizə kömək etmək üçün Londondan gəlib. Əlimizdən gələn hər şeyi edəcəyik.

– Sizinlə bir müddət əvvəl Plimutda açıq hava balında rastlaşmışdıq, deyəsən, xanım Streker, – Holms dilləndi.

– Xeyr, cənab, səhv salırsınız.

– Ola bilməz! And içə bilərəm. Əyninizdə dəvəquşu tüklü, bər-bəzəkli, kül rəngli ipək paltar vardı.

– Cənab, heç vaxt elə paltarım olmayıb, – qadın cavab verdi.

– Allahın işinə bax! – Holms mızıldayıb üzr istəyərək müfəttişin ardınca düşdü. Süpürgəotu ərazisində bir qədər gəzdikdən sonra cəsədin tapıldığı dərəyə yaxınlaşdıq. Dərənin yanında plaşın üstünə atıldığı kolluq vardı.

Holms:

– O gecə, deyəsən, külək yox imiş, – dedi.

– Xeyr, amma güclü yağış yağırdı.

– Deməli, belə olan halda plaşı ora külək atmayıb, kimsə qoyub.

– Bəli, kol-kosun üstünə sərilmiş şəkildə tapılıb.

– Bax bu, diqqətimi çəkdi. O gündən bu yana hər halda burada gəzməyən qalmayıb. Bazar ertəsindən bu vaxta kimi bura çox adamın ayağı dəyib.

– Xeyr, dərənin yaxınına örtük sərib hamımız ayağımızı ora qoymuşduq.

– Mükəmməl!

– Bu çantada Strekerlə Fitsroy Simpsonun ayaqqabılarından bir dənəsini gətirmişəm. Bir də Gümüşü Şimşək üçün düzəldilmiş nallardan birini.

– Sevgili müfəttiş, bu qabiliyyətinizlə öz-özünüzü aşırsınız!

Holms çantanı götürüb dərəyə düşdü. Örtüyü dərənin ortalarına doğru çəkdi. Sonra üzüstə uzanıb palçığın içindəki ayaq izlərini daha yaxından gözdən keçirtməyə başladı. Birdən qışqırdı:

– Bu nədir belə?

Əlində yarısı yanmış kibrit çöpü tutmuşdu. Palçığa elə batmışdı ki, ilk baxışdan onu odun parçasından ayırmaq olmurdu.

– Necə olub, bunu nəzərimdən qaçırmışam? – müfəttişin kefi pozuldu.

– Palçığın içində görünməz vəziyyətdə idi. Mənsə gördüm, çünki onu axtarırdım.

– Necə? Onu axtarırdınız?

– Bəli, onu tapmağa ümid edirdim.

Ayaqqabıları çantadan çıxarıb yerdəki izlərlə tutuşdurdu. Sonra yuxarı çıxdı və otların arasında sürünməyə başladı.

– Zənnimcə, başqa iz yoxdur, – müfəttiş dedi, – Ərazini yüz yard diametrində diqqətlə gözdən keçirmişəm.

Holms başını qaldıraraq:

– Həqiqətənmi? Siz belə deyəndən sonra onda hörmətsizlik edib bir də mən baxmayım. Lakin nə qədər ki qaranlıq düşməyib süpürgəotuluqda bir az gəzişim ki, sabah ərazini tanıya bilim. Yeri gəlmişkən, uğur gətirsin deyə bu nalı da cibimə atıram. Dostumun bu sakit və sistemli işini bayaqdan izləyən polkovnik Ross səbirsizliklə saatına baxdı:

– Müfəttiş, siz mənimlə gəlsəniz, sevinərəm. Bir neçə məsələ barədə məsləhət almaq istəyirdim. Xüsusilə də, çempionatın başlanğıcında atımızın adını siyahıdan çəkməmək məsələsi barədə danışmaq istəyirəm.

– Təbii ki, xeyr! – deyə Holms qəti şəkildə dedi, – Mən olsaydım, atın adını siyahıdan sildirməzdim.

Polkovnik başı ilə təşəkkürünü bildirib əlavə etdi:

– Bu fikirdə olmağınıza çox sevindim, cənab. Gəzintinizi bitirəndən sonra mərhum Strekerin evinə gələrsiniz. Oradan da birlikdə Tavistoka gedərik.

Müfəttişlə polkovnik geri qayıtdı. Holmsla süpürgəotuluqda asta-asta gəzməyə başladıq. Günəş Mapleton tövləsinin arxasında batmağa başlamışdı. Qarşımızdakı uzun və nahamar ovalıq axşam günəşinin qızılı-sarı rənginə boyanmışdı. Dərinliklərdə isə solğun ayıdöşəklərinin üzəri qırmızı-qəhvəyi rəngə bürünmüşdü. Ovalıqdakı bu işıq oyunları dostumun heç vecinə də deyildi: o çoxdan dərin düşüncələrə dalmışdı. Axır ki dilləndi:

– Buradan gedəcəyik. Hələlik “Con Strekeri kim öldürdü?” sualını bir kənara qoyub ata nə olub-olmadığını araşdırmalıyıq. Əgər onlar əlbəyaxa olanda at qaçıbsa, onda hara qaça bilər axı? Atlar sürü halında yaşamağı sevən heyvanlardır. Əgər özbaşına qalıbsa, ya “King's Pyland”a qayıdıb, ya da Mapletona gedib. Niyə süpürgəotuluqda qalmalıdır? Həm əgər belə olsaydı, çoxdan tapılardı. Axı qaraçılar onu niyə qaçırsınlar? Bunlar təhlükənin adını eşidən kimi qaçırlar. Polislə problemləri olmasını istəməzlər. Belə atı satmaq heç ağıllarına gəlməz. Onu özlərinə saxlamaq da sərf etməz, üstəlik böyük riskə girərlər.

– Yaxşı, əgər belədirsə, onda at haradadır?

– Dediyim kimi, yəqin, ya “King's Pyland”a, ya da Mapletona gedib. “King's Pyland”da yoxdur, o zaman Mapletondadır. Hələlik bu ehtimal ilə hərəkət edək, görək axırı hara gedib çıxacaq. Süpürgəotuluğun o biri tərəfi, müfəttişin də dediyi kimi, olduqca quru və sərtdir. Bu istiqamət isə düz Mapletona gedir. Gördüyün kimi, yolun üstündə uzun dərə var, bazar ertəsi gecəsi o bölgə əməlli-başlı islanıbmış. Əgər versiyamız doğrudursa, yəqin, at oradan keçib. O zaman orada atın izlərini axtarmalıyıq.

Söhbət edə-edə dayanmadan addımlayırdıq. Çox keçmədən söz açdığımız dərəyə çatdıq. Holmsun istəyi ilə dərənin sağ tərəfinə keçdim, Holms da sol tərəfdə qaldı. Əlli addım getməmişdik ki, Holmsun qışqırığını eşitdim. Əlini mənə tərəf yellədirdi. Yanına gedəndə qarşısındakı yumşaq torpaqda bir cərgə uzanan at izlərini gördüm, üstəlik izlər Holmsun cibinə qoyduğu nalla da uyğun gəlirdi.

– İndi xəyal gücünün önəmini başa düşdün? – Holms dilləndi, – Qriqoridə də məhz bu çatışmır. Bir versiya irəli sürdük, ona uyğun hərəkət etdik. Versiyamız da öz təsdiqini tapdı. Gəl bir az da gəzişək.

Palçıqlı sahəni keçib milin dörddə biri qədər gedərək quru, sıx çəmənlik sahəyə gəldik. Burada yenidən izlərlə qarşılaşdıq. Sonra yarım mil heç bir izə rast gəlmədik. İzləri yenidən tapanda Mapletona olduqca yaxın idik. İzləri yenə də ilk görən Holms oldu və zəfər sevinci ilə mənə göstərdi. At izinin yanında bir də insan ləpiri görünürdü.

– Əvvəl at tək olub, – deyə qışqırdım.

– Bəli, əvvəl tək olub. Vay, bəs bu nədir belə?

Hər iki iz yenidən geri dönərək King's Pylanda tərəfə gedirdi. Holms fit çaldı və biz izlərin arxasınca yenidən geri qayıtdıq. Onun nəzəri izlərin üstündə idi, mən isə yan tərəfə baxırdım, təzədən geri çevriləndə izlərin bayaqkı istiqamətdə getdiyini gördüm.

– Yaşa, Vatson, – Holms sevincək qışqırdı, – Bizi uzun yol getməkdən xilas elədin. Az qala, öz izlərimizlə geri qayıdacaqdıq. Gəl bu ləpirləri izləyək.

Elə də çox getmədik. İzlər Mapletonun qapılarına qədər uzanan asfalt yolda bitirdi. Təzəcə yaxınlaşmışdıq ki, bir mehtər qaçaraq bizə tərəf gəldi:

– Çıxın, gedin, burada avaralara yer yoxdur!

– Sadəcə bir söz soruşmaq istəyirdim, – Holms əlini cibinə apardı, – Müdiriniz cənab Sayls Braunu sabah beşdə görməyə gəlsəm, çox tez olmaz ki?

– Baxın, təkcə cənab Braun o vaxt gəzməyə çıxır. Hər səhər yuxudan birinci o durur. Odur, özü də gəlir. Suallarınıza cavab verər, – Holmsun pul çıxardığını görən mehtər nəfəsini dərib əlavə etdi, – Xeyr, cənab, pulunuza toxunduğumu görsə, ən yaxşı halda işdən qovar. Qalsın, bəlkə, sonra götürdüm.

Holms yarım kronu yenidən ehmalca cibinə qoydu. Bu vaxt ciddi görünüşlü, qoca bir kişi əlində qamçısı bayıra atıldı.

– Nə baş verir, Davson? – deyə qışqırdı, – Az çənə vur, get, işini gör! Ey, siz, nə şeytanlıq eləyirsiniz?!

Holms sakit və sevimli səs tonu ilə cavab verdi:

– Sizinlə on dəqiqə söhbət etmək istəyirik, cənab.

– Hər qarşıma çıxan adamla danışmağa vaxtım yoxdur. Buralarda bizə yad adam lazım deyil. Cəld yox olun buradan, yoxsa iti üstünüzə qısqırdaram!

Holms qabağa əyilib onun qulağına nəsə pıçıldadı. Kişi lap özündən çıxdı:

– Bu, yalandır. Həm də iyrənc bir yalandır!

– Çox gözəl. Mübahisəni burada hamının gözü qarşısında davam edəcəyik, yoxsa otağınıza keçək?

– Yaxşı, necə istəyirsiniz, içəri keçək.

Holms gülümsədi:

– Vatson, səni bir neçə dəqiqə gözlədəcəyəm, – sonra yaşlı kişiyə sarı döndü, – Buyurun, cənab Braun, qulluğunuzdayam.

Braunun sakitləşməsi üçün iyirmi dəqiqə bəs elədi. Bu qısa zaman kəsiyində Sayls Braunun üzündə gördüyüm dəyişikliyi başqa yerdə görməmişdim. Rəngi kül kimi olmuşdu, alnı tər içində idi. Əlindəki qamçı külək qabağındakı ağac kimi titrəyirdi. O kobud, özündənrazı adam yoxa çıxmışdı, sahibinin dalınca gəzən it kimi dostumun arxasınca düşmüşdü.

– Dediklərinizin hamısını bir-bir yerinə yetirəcəyəm.

Holms ətrafına baxaraq dedi:

– Heç bir səhv olmamalıdır.

Sayls Holmsun gözlərindəki təhdid dolu ifadəni görən kimi daha da qorxdu:

– Xeyr, xeyr, heç bir səhv olmayacaq. Orada olacaq. Əvvəlcədən dəyişdirim, yoxsa?

Holms bir az düşündükdən sonra gülməyə başladı:

– Xeyr, mən sənə yazacağam, unutma heç bir oyun yoxdur, yoxsa!

– Həqiqətən, mənə güvənə bilərsiniz!

– Hə, əlbəttə, güvənə bilərəm. Yaxşı, sabah sizə xəbər verəcəyəm.

Holms ona uzanan titrək əli görməyib dabanı üstdə geri döndü. Yenidən “King's Pyland”a yola düşdük. Holms yolda söhbətə başladı:

– Sayls Braun kimi kobudluq, qorxaqlıq və bicliyin birləşdiyi adamla çox nadir halda qarşılaşmışam.

– Deməli, at onda imiş…

– Əvvəl əsib-coşdu, amma cinayət baş verən günün səhəri elədiklərini elə xırdalıqlarına kimi danışdım, elə bil onu güdmüşdüm. İzlərin arasındakı qəribə ayaq uclarını hər halda sən də görmüşdün. Ayağındakı çəkmələrin izlərinə oxşayırdı. Bir də bunu ondan başqa heç kəs etməyə cəsarət eləməzdi. Adəti üzrə yenə hamıdan tez qalxdığını, süpürgəotuluqda sahibsiz atın gəzdiyini gördüyünü ona elə danışdım, sanki öz gözlərimlə görmüşəm. Yanına necə getməsini, atın qaşqasındakı ağ ləkəni görən kimi necə təəccüblənməsini ona danışdım. Yarışda onun atını keçən yeganə atın qabağına çıxması böyük uğur idi. Əvvəl atı “King‘s Pyland”a aparmaq istəyib, buna görə geri dönüb, lakin sonra şeytan qəlbinə girib, yarış bitənə kimi atı Mapletonda gizlətməyi düşünüb. Ona hər şeyi detalları ilə danışdıqca yarışı unutdu, öz halına yandı.

– Axı onun tövləsi də axtarılmışdı.

– Onun kimi qoca qurdda nə fırıldaqlar var, bir Allah bilir.

– Bəs atı onda saxlamaqdan qorxmursan? Ona zərər vermək üçün əlində hər cür səbəb var.

– Əziz dostum, narahat olma, ona gözü kimi baxacaq. Atın qılına belə zərər gəlməz. Özünü bağışlatdırmaq üçün yeganə şansı budur.

– Polkovnik Ross məndə mərhəmətli adam təəssüratı yaratmadı.

– İşi polkovnik Rossa buraxan deyiləm. Mənim öz metodlarım var. Nəyi nə qədər az, ya da çox açıqlayacağıma mən qərar verirəm. Sərbəst işləməyin üstünlüyü də budur. Sən də fərqinə vardınmı, Vatson, bilmirəm, amma polkovnikin davranışı mənə bir az saymazyana gəldi. Buna görə də onunla əylənmək növbəsi məndədir. Ona qətiyyən atdan danışma.

– Əlbəttə, sən icazə verməsən, demərəm.

– Təbii ki, Con Strekeri kimin öldürməsi sualının qarşısında bütün bunlar elə-belə şeylərdir.

– Sən də əsas buna köklənəcəksən, elə deyil?

– Əksinə, gecə qatarı ilə Londona geri qayıdırıq.

Dostumun bu sözlərindən sonra elə bil məni ildırım vurdu. Cəmi bir neçə saat idi ki, Devonşirdə idik və olduqca uğurlu başlayan araşdırmanı yarımçıq qoymağına inana bilmirdim. Mərhum Strekerin evinə çatana qədər Holmsdan bircə söz də qopara bilmədim. Polkovnik və müfəttiş bizi qonaq otağında gözləyirdi.

– Biz gecə ekspressi ilə qayıdırıq, – Holms dedi, – Gözəl Dartmur havasından udmuş olduq.

Müfəttişin gözləri bərəldi, polkovnik də tənə edirmiş kimi dodağını büzdü:

– Deməli, yazıq Strekerin qatilini tapmağa ümidli deyilsiniz.

Holms çiyinlərini çəkərək:

– Qarşımızda ciddi maneələr var, – dedi, – Ancaq inanıram ki, atınız çərşənbə axşamı günü geri qayıdacaq və yarışda iştirak edəcək. Xahiş edirəm, həmin gün üçün jokeyinizi hazır saxlayın. Sizdə cənab Con Strekerin şəkli varsa, mənə verə bilərsinizmi? – müfəttiş əlindəki zərfin içindən bir foto çıxarıb Holmsa uzatdı.

– Əziz Qriqori, bütün istədiklərimizi belə tez yerinə yetirirsən. Əgər bir az gözləsəydiniz, gedib qulluqçu qızdan bir şey soruşardım.

Holms bayıra çıxan kimi polkovnik Ross dedi:

– Londonlu mütəxəssisimiz də məni xəyal qırıqlığına uğratdı. O gələndən işdə bir addım da irəliləyiş yoxdur.

– Ən azından əmin elədi ki, atınız yarışa qatılacaq, – dedim.

– Bəli, polkovnik çiyinlərini çəkərək dilləndi, amma arzu edərdim ki, atımı tapıb gətirsin.

Holmsu müdafiə etmək üçün nəsə demək istəyirdim ki, özü otağa daxil oldu.

– Yaxşı, cənablar, – Holms dedi, – Tavistoka getmək üçün hazıram.

Faytona minəndə tövlədə işləyən oğlanlardan biri qapını tutdu.

Birdən Holmsun ağlına nəsə gəldi, əyilib oğlanın qoluna toxundu:

– Çəmənlikdə otlayan qoyunlarınıza kim baxır?

– Mən baxıram, cənab.

– Son günlər onlarda nəsə qəribəlik hiss etmisənmi?

– Əslində, elə bir ciddi dəyişiklik hiss etməmişəm, amma üç dənəsi bir az axsayır.

Əllərini ovuşdurmasından Holmsun hədsiz sevindiyini görmək mümkün idi:

– Vatson, əla, əla! – Holms qolumu çimdiklədi, – Qriqori, qoyunlarda əmələ gələn bu xəstəliyə diqqət etməyinizi məsləhət görərdim. Sür, faytonçu!

Polkovnik Rossun inamsız baxışları dostuma zillənsə də, müfəttişin baxışları maraqla dolu idi.

– Sizcə, bu, vacibdirmi?

– Həm də çox.

– Xüsusilə, diqqətimi çəkmək istədiyiniz bir nüans varmı?

– İtin ogecəki qəribə davranışları…

– O gecə it heç nə etməyib.

– Qəribə olan da elə budur, – Şerlok Holms dedi.

Dörd gün sonra Holms və mən yenə qatarda idik. Uinçestdəki “Uesseks kuboku”nu izləməyə gedirdik. Razılaşdığımız kimi polkovnik Ross bizi stansiyadan kənarda qarşıladı və faytonu şəhərdən kənardakı yarış sahəsinə apardı. Çox sakit üz ifadəsi vardı, davranışları isə həddindən artıq soyuq idi.

– Hələ də, atımızdan xəbər yoxdur, – dedi.

– Yəqin ki, onu görən kimi tanıyardınız, elə deyil? – Holms soruşdu.

Polkovnik özündən çıxdı:

– İyirmi ildir, yarış dünyasındayam, bu cür sualla heç qarşılaşmamışam. Ağ alnı və ala-bula qabaq ayaqlarından uşaq belə Gümüşü Şimşəyi tanıyar.

– Yarışa pul qoyuluşları nə yerdədir?

– İşin qəribə tərəfi də burasıdır. Dünənə qədər birə on beş verirdi, indi isə o qədər düşüb ki, birə üç belə çətin versin.

– Hm-m-m, kimsə nəsə bilir, bu, dəqiqdir.

Fayton tribunaların bağlı sahəsinə gələndə girişləri görmək üçün tabloya baxdım:

“

Uesseks kuboku

Yeni qaçış yolu (2700 m)”

Cənab Het Nyutonun "Qaraşın"ı (Qırmızı papaq, tünd-qırmızı kamzol⁵), Polkovnik Uordlounun "Dalaşqan"ı (Çəhrayı papaq, mavi və qara kamzol), Lord Bakvoterin “Desbero”su (Sarı papaq və qolluq), Polkovnik Rossun “Gümüşü Şimşək”i (Qara papaq, qırmızı kamzol), Balmoral hersoqunun “İris”i (Sarı papaq və sarı xətli qara kamzol), Lord Sinqlfordun “Rasper”i (Bənövşəyi papaq, qara qolluq).

– Bütün ümidimizi sizin bir sözünüzə bağlamışdıq, – polkovnik dedi, – O nədir, Gümüşü Şimşək yazılıb?

“Gümüşü Şimşəyə qarşı beşə dörd!” qışqırıqları meydanı bürüdü. “Gümüşü Şimşəyə qarşı beşə dörd! Desberoya qarşı beşə on beş! Beşə dörd!”

– Baxın, yarışa qatılan atların nömrələrini qaldırdılar, – yerimdən atıldım, – Altısı da oradadır.

– Altısı? Elədirsə, mənim atım da qaçır? – polkovnik coşqunluqla qışqırdı, – Amma onu görə bilmirəm, mənim rənglərim keçmədi axı?

– Beş dənəsi keçdi, o da keçəcək.

Mən bunları deyən vaxtı start yerindən güclü bir at çıxaraq qarşımızdan keçdi. Belində polkovnikin o çox məşhur qırmızı-qara rəngləri vardı.