Kitabı oxu: «Subay zadəgan»

Artur Konan Doyl

SUBAY ZADƏGAN

hekayələr

MÜNDƏRİCAT

Mühəndisin baş barmağı............................................................

Subay zadəgan............................................................................

Visteria qəsri................................................................................

Qırmızı çevrə...............................................................................

MÜHƏNDİSİN

BAŞ BARMAĞI

Yoldaşlığımız boyunca həll etməsi üçün dostum Şerlok Holmsa yönəldilən o qədər problemin arasında, mənim tərəfindən ona təqdim edilən yalnız iki hadisə oldu – birincisi cənab Haserleyin baş barmağı ilə bağlı olan, o biri də Polkovnik Varburtonun dəliliyilə bağlı olan. İkinci hadisə diqqətli və xüsusi qabiliyyətlərə sahib bir araşdırmaçı üçün daha maraqlı ola bilər, amma digəri, əvvəldən qəribə, detallarıyla elə dramatik idi ki xüsusilə bu hadisənin qələmə alınmasının daha mənalı olacağını düşünürəm. Hərçənd bu hadisədə, dostum o inanılmaz nəticəyə çatmasını təmin edən özünəxas üsullarını istifadə etməsinə çox gərək duymadı. Hekayə, bildiyim qədəriylə, qəzetlərdə də yayılmışdı, amma eynilə şərhlərdə olduğu kimi, yarım sütunda verilən bir xəbərin təsiri çox az olur; hələ hadisələrin tək-tək gözünüzün qarşısında inkişafını, sirrin pillə-pillə həllini görməklə müqayisə edəcək olsaq, hər şey aydın olar. Yaşandığı zaman, içində olduğumuz vəziyyət mənə çox təsir etmişdi və aradan iki il keçməsinə baxmayaraq bu təsirin azaldığını deyə bilmərəm.

İndi danışacağım hadisə, 89-cu ilin yazında, evləndikdən dərhal sonra baş verdi. Həkimliyə geri dönüb, Beyker küçəsindəki mənzildən ayrılmışdım. Amma tez-tez gedib gəlir və bohem vərdişlərindən imtina edib heç olmasa bizi ziyarətə gəlməsi üçün arada bir Holmsı təşviq etməyə çalışırdım. İşim durmadan artırdı. Paddinqton stansiyasına çox yaxın olduğum üçün, fəhlələr arasından da xəstələr gəlməyə başlamışdı. İztirab dolu, xronik bir xəstəliyin pəncəsindən qurtardığım xəstələrimdən biri, hər fürsətdə qabiliyyətlərimi tərifləyir və təsir edə bildiyi hər xəstəni mənə göndərirdi. Bir səhər, saat yeddi olmamış, Paddinqtondan iki adamın gəldiyini və gözləmə otağında məni gözlədiklərini söyləyən xidmətçimiz tərəfindən oyandırıldım. Dəmir yolunda baş verən qəzalarının vacibliyini bildiyim üçün tez geyindim və aşağıya qaçdım. Aşağıya enərkən, köhnə tanışım olan gözətçi, otaqdan çıxıb qapını arxasından möhkəmcə bağladı. Çiyninin üzərindən qapını işarə edərək pıçıldadı:

– Onu gətirmişəm. Amma narahat olma, vəziyyəti yaxşıdır.

– Yaxşı, nə olub? – deyə soruşdum, çünki otağıma qəribə bir varlığı sıxışdırmış kimi davranırdı.

– Yeni xəstədir, – deyə pıçıldadı. Ən yaxşısı onu özüm gətirim dedim, beləcə qaçmağa fürsəti olmazdı. Artıq sağ-salamat buradadır. Nəysə, indi getməliyəm həkim, bilirsən mənim də sənin kimi bəzi vəzifələrim var, – dedi göz vuraraq.

Sonra dərhal getdi… Təşəkkür belə edə bilməmişdim.

Qəbul otağıma daxil oldum. Masada, sadə geyimli bir cənab əyləşmişdi. Əlinə hər tərəfi qan ləkələri ilə dolu bir dəsmal sarımışdı. Gənc idi – yaşı iyirmi beşdən çox ola bilməzdi – və güclü, kişiyə xas üz xətləri vardı; amma inanılmaz solğun görünürdü və çətinliklə idarə etdiyi bir qorxu içindəymiş kimi davranırdı.

– Sizi bu qədər erkən narahat etdiyim üçün təəssüf edirəm həkim, – dedi. Amma gecə çox ciddi qəzaya düşmüşəm. Səhər qatarıyla gəldim və Paddinqton stansiyasında, bir həkimi necə tapa biləcəyimi soruşar-soruşmaz xeyirxah biri məni bura gətirərək, nəzakət göstərdi. Xidmətçinizə bir kart vermişdim, amma görürəm ki, onu masanın üzərində unudub.

Kartı götürüb baxdım. “Cənab Viktor Haserley, hidravlika mühəndisi, 16 A, Viktoria küç. (3-cü mərtəbə)

Səhər gəlmiş qonağımızın adı və ünvanı belə idi.

– Sizi gözlətdiyim üçün təəssüf edirəm, yəqin ki, darıxmısınız, – dedim kürsüyə oturaraq.

– Anladığım qədəriylə gecə səfərindən yeni gəlmisiniz, bu özü belə kifayət qədər darıxdırıcıdır.

– Xeyr, gecəm çox darıxdırıcı sayılmaz, – dedi və gülməyə başladı. Arxasına söykənmiş, silkələnə-silkələnə yüksək səslə gülürdü. Bütün tibbi təcrübələrim mənə bu gülüşün pisə bir işarə olduğunu hiss etdirdi.

– Sakit ol! – deyə qışqırdım. – Özünə gəl! – Dərhal bir stəkan su verdim. Xeyri yox idi; gülüş krizinə tutulmuşdu. Güclü təbiətli insanların böyük bir təhlükə sovuşdurduqdan sonra rastlaşdıqları bir kriz idi. Nəhayət, özünə gəldi. Bət-bənizi ağarmışdı və yorğun görünürdü.

– Özümü axmaq vəziyyətinə qoydum, – dedi.

– Xeyr, heç də deyil. Gəl bunu unudaq.

İçinə bir az brendi də qatdığım suyu içdikdən sonra qansız yanaqlarına bir az rəng gəldi.

– Oh, baxın bu əla oldu! – dedi.

– İndi həkim, görəsən, baş barmağımla, daha doğrusu, baş barmağımın olması lazım olan yerə baxa bilərsinizmi? Dəsmalı açıb əlini uzatdı. Sinirlərim möhkəm olmasına baxmayaraq mən belə gördüyüm mənzərə qarşısında ürpəşdim. Barmaq, kökündən kəsilmişdi.

– Aman Tanrım! – deyə qışqırdım. Qorxunc bir yaradır bu. Ciddi qanaxma olub, deyəsən.

– Bəli, həddindən artıq. Kəsiləndə huşumu itirdim və məncə uzun müddət də huşsuz qalmışam. Özümə gəldiyimdə hələ ağrı var idi. Bundan sonra biləyimin ətrafına dəsmalımın bir küncünü möhkəmcə sarıdım və bir taxtayla söykəndim.

– Bir sözlə mükəmməl! Operator olmalı idiniz.

– Əslində, hidravlik bir vəziyyətdir, bu da bildiyiniz kimi ixtisas sahəmdir.

Yaranı araşdırdım və diaqnozu qoydum: Bu çox ağır və iti bir şeylə edilib.

– Çapacaq kimi bir şey idi, – dedi.

– Bir qəza idi hər halda?

– Xeyr, qətiyyən.

– Necə? Bir hücum idi?

– Qətiyyən.

– Məni qorxudursunuz.

Yaranı təmizlədim və sarğı bezi ilə bağladım. Arada sırada dodağını dişlədisə də əməliyyat boyunca səsini çıxartmadan oturdu. İşimi bitirib – indi necəsiniz, – deyə soruşdum.

– Möcüzə! Brendiniz və sarğınız sayəsində yenidən doğulmuş kimiyəm. Çox halsız düşmüşdüm, amma həqiqətən də yorucu bir gecə idi.

– Bir müddət danışmasanız daha yaxşı olar. Aydındır ki sinirləriniz pozulub.

– Yox, yox, artıq yaxşıyam. Hekayəmi onsuz da polisə danışmaq məcburiyyətində qalacağam, amma aramızda qalsın, bu yaram olmasa mənə inanacaqlarını düşünmürəm, çünki başıma gələnlər fövqəladə şeylərdir. Üstəlik danışdıqlarımı əsaslandıra bilmək üçün dəlilim də yoxdur. Mənə inanacaq olsalar belə onlara təqdim edə biləcəyim ipucları o qədər azdır ki, ədalətin yerini tapma ehtimalı azdır.

– Aha, – deyə qışqırdım. – Həll edilməsini istədiyiniz bir problem varsa, polisə getmədən əvvəl dostum Şerlok Holmsa müraciət etməyinizi təklif edərəm.

– Onun adını daha əvvəldən eşitmişdim, – dedi qonağım. Hadisəyə diqqət ayırsa çox sevinərdim. Təbii ki, polisə də getməyim lazım olacaq, amma əvvəl dostunuza müraciət etsəm yaxşı olar; oraya necə gedəcəyimi izah edərsinizmi?”

– Daha yaxşısını da edərəm; sizi onun yanına özüm apararam.

– Sizə, həqiqətən, minnətdar olaram.

– Bir araba çağırıb birlikdə gedərik. Vaxtında getsək birlikdə nahar da edə bilərik. Nə deyirsiniz?

– Onsuz da, hekayəmi danışana qədər özümü rahat hiss edə bilmərəm.

– Elə isə xidmətçimə söyləyim bir araba çağırsın. Mən dərhal qayıdıram.

Yuxarı qaçıb arvadıma vəziyyəti qısaca izah etdim; beş dəqiqə sonra Beyker küçəsinə doğru yola düşmüşdük. Şerlok Holmsu, tam təxmin etdiyim kimi, yüngül paltarda qonaq otağında oturmuş, “Times”dakı şəxsi elanlar sütununu oxuyarkən gördük. Bir gün əvvəldən qalma, buxarısının üzərində diqqətlicə qurutmuş olduğu tütün qırıntılarından ibarət səhər yeməyi öncəsi tənbəkisini tüstülətdirirdi. Bizi hər zamankı sakit ovqatı ilə qarşıladı, üçümüzə nahar söylədi və birlikdə mükəmməl səhər yeməyi yedik. Yeməyimiz bitəndən sonra qonağımızı kresloya dəvət etdi, başının arxasına yumşaq bir yastıq yerləşdirdi və dərhal yanına bir stəkan brendi və su qoydu.

– Başınıza gələn hadisə hər nədirsə, cənab Haserley, adi bir şey olmadığını görə bilirəm, – deyə sözə başladı. Xahiş edirəm uzanın və özünüzü evinizdəki kimi hiss edin. Bizə danışa biləcəyiniz hər şeyi danışın; yorulanda dayanıb gücünüzü toplamaq üçün bir neçə qurtum su içməyi unutmayın.

– Təşəkkür edirəm, amma həkim yaramı sarıyandan bəri özümü çox yaxşı hiss edirəm və sizin səhər yeməyiniz də müalicəni tamamladı məncə. Qiymətli vaxtınızı mümkün olduğu qədər az xərcləmək üçün yaşadıqlarımı danışmağa dərhal başlayacağam.

Mən tam qarşısında oturarkən, Holms, maraqlı və oyanıq şəxsiyyətini gizləyən o əldən düşmüş və yorğun halıyla böyük kreslosuna oturdu və birlikdə qonağımızın maraqlı hekayəsini dinləməyə başladıq.

– Londonda tək başına yaşayan yetim və subay adamam. Hidravlika mühəndisiyəm və tanınmış bir firma olan “Venner & Matheson”da yeddi il işləmişəm. İki il əvvəl, artıq vəzifəmi tamamlamış və yazıq atamın ölümüylə olduqca böyük məbləğdə pula da sahib olmuşkən, öz işimi qurmağa qərar verdim və Viktoria prospektində bir yer tutdum. Düşünürəm ki, öz işini qurmağa qərar verən hər kəs ilk təcrübələrin çətin olduğunu bilir. Mənim üçün də elə oldu. İki il boyunca üç görüşmə və kiçik bir işdən başqa bir şey edə bilmədim. Peşəmin mənə verdiyi tam olaraq bu qədər idi. Hər gün, səhər saat doqquzdan, günortadan sonra saat dördə qədər kiçik iş yerimdə oturub gözlədim. Təbii ki, sonunda ümidim tükəndi və əsla bacara bilməyəcəyimə inanmağa başladım. Nəysə, dünən ofisimi tərk etmək üzrəydim ki, katibəm otağıma girərək, çöldə mənimlə iş üçün görüşmək istəyən bir cənabın gözlədiyini söylədi. Üzərində “Polkovnik Lisander Stark” yazan bir kart gətirmişdi. Dərhal arxasınca polkovnikin özü də otağa girdi. Olduqca uzunboylu, amma inanılmaz dərəcədə arıq bir adam idi. Həyatım boyunca onun qədər zəif bir adam gördüyümü xatırlamıram. Çox iti burnu və çənəsi vardı və yanaqlarının dərisi, iti üz xətlərindən ötəri gərgin görünürdü. Yenə də sağlam görünürdü çünki gözləri parlaq, addımları sürətli və hərəkətləri enerji dolu idi. Sadə amma qəşəng geyimli idi və yaşı da təxminimə görə, qırxa yaxın idi.

– Cənab Haserley? – dedi, alman aksentinə bənzər bir aksentlə. Mənə tövsiyə edildiniz, cənab Hatherley. Sırf, peşəsini professionalca görən biri olaraq deyil; eyni zamanda ehtiyatlı və sirr saxlaya bilən biri olduğunuz üçün.

Belə bir iltifat qarşısında hər gənc adamın hiss edəcəyi kimi qürur duydum və ehtiramla əyildim.

– Məni belə gözəl təqdim edənin kim olduğunu soruşa bilərəmmi? – dedim.

– Bəlkə də sizə bunu bu an üçün söyləməsəm daha yaxşı olar. Eyni qaynaqdan öyrəndiyimə görə yetimsiniz, evli deyilsiniz və Londonda tək yaşayırsınız.

– Bütün bunlar doğrudur, – deyə cavab verdim. Marağımı bağışlayın, amma bunun peşə qabiliyyətlərimlə əlaqəsini anlaya bilmədim. Səhv anlamadımsa mənimlə iş görüşməsinə gəlmisiniz.

– Doğrudur. Söylədiyim hər şeyin əhəmiyyətini onsuz da görəcəksiniz. Sizin üçün bir işim var, amma gizlilik şərt… Anlayırsınız, tam gizlilik və bunu ailəsiylə yaşayan bir adamdansa tək yaşayan birindən gözləmək daha qəbul edilər bir şeydir.

– Sirr saxlayacağıma dair söz versəm, – dedim, – bunu yerinə yetirəcəyimi bilmənizi istəyirəm.

Danışdığım müddət ərzində mənə sərt-sərt baxdı. Daha əvvəl heç bu qədər şübhə dolu, sorğulayıcı bir baxış görməmişdim.

– Söz verirsinizmi elə isə? – dedi sonunda.

– Bəli verirəm.

– Əvvəlində və sonrasında tam və qəti bir səssizlik üçün eləmi? İşlə əlaqədar nə yazılı, nə də şifahi tək bir söhbət olmayacaq ki?

– Sizə söz verdim.

– Çox yaxşı. – Birdən ayağa qalxdı və ildırım sürətiylə otağının o biri tərəfinə qaçıb qapını açdı. Dəhliz boş idi. Geri döndü və:

– Bu da tamam. Bəzi katibələrin müdirlərinin işləri ilə bağlı nə qədər maraqlı olduğunu bilərəm. Artıq rahat-rahat danışa bilərik, – dedi. Kürsüsünü mənimkinin düz yanına çəkdi və təkrar mənə o şübhə dolu baxışlarını yönəltdi.

Adamın qəribə davranışları, içimdə qorxuya yaxın ikrah duyğusu oyandırmağa başlamışdı. Bir müştərini qaçırma qorxusu belə içimdəki narahatlığımı saxlamağıma çatmadı.

– Xahiş edirəm artıq görüş səbəbinizi söyləyin cənab, – dedim; “Zamanım qiymətlidir.” Son cümləmi deməmiş olmağı necə istəyərdim bir bilsəniz; amma, sözlər ağzımdan çıxmışdı.

– Bir gecəlik iş üçün min yüz şillinqə nə deyərsiniz?

– Çox gözəl.

– Bir gecəlik iş deyirəm, amma bir saat demək daha doğru olar. Sizdən istədiyim, xarab olan hidravlik bir təzyiq maşınına baxmağınızdır. Problemin harada olduğunu söyləsəniz gerisini özümüz də həll edə bilərik. Nə deyərsiniz?

– Asan bir iş kimi görünür. Üstəlik qazancı da əladır.

– Bəli elədir. Bu gecə son qatarla gəlmənizi istəyirik.

– Hara?

– Berkşirə, Eyforda. Oksfordşir sərhədinə yaxın kiçik bir yerdir. Paddinqtondan çıxan qatara minsəniz on ikiyə iyirmi dəqiqə işləmiş orada olarsınız.

– Razılaşdıq.

– Mən sizi orada bir araba ilə gözləyəcəyəm.

– Demək xeyli bir yol gedəcəyik, eləmi?

– Bəli, yerimiz qəsəbənin kənarındadır. Eyeford stansiyasından heç olmasa yeddi mil uzaqda.

– Elə isə gecə yarısından əvvəl oraya çatmamız o qədər də mümkün görünmür. Böyük ehtimalla bir qatar da tapa bilmərəm. Bu vəziyyətdə gecəni sizdə qalmaq məcburiyyətində olacağam.

– Bəli, sizə asanlıqla bir otaq ayıra bilərik.

– Bu olduqca qəribə bir vəziyyətdir, daha uyğun bir saatda gəlsəm, olmazmı?

– Gec gəlməyinizin ən yaxşı variant olacağı mövzusunda qərarlıyıq. Əslində işinin son ən yüksək zirvəsinə çatmış həmkarlarınıza ödənəcək bir miqdarı sizin kimi gənc və tanınmamış bir cənaba verməmizin səbəbi, bu vəziyyətə fikir verməməyiniz üçündür. Amma imtina etmək istəyirsinizsə, hələ heç bir şey üçün gec deyil.

Təklif etdiyi pulu və mənim üçün nə qədər faydalı olacağını düşündüm. – Xeyr imtina etmirəm, – dedim, istəklərinizi məmnuniyyətlə yerinə yetirəcəyəm. Amma məndən nə gözlədiyiniz mövzusunda bir az da məlumat almaq istəyərəm.

– Təbii ki, sizdən istədiyim gizlilik marağınızı oyandırmış olması çox təbiidir. Hər detalı təqdim etmədən sizdən bir şey tələb etmək istəmirəm. Axşam üstü kimsəni gözləmirsiniz deyilmi?

– Qətiyyən, gözləmirəm!

– Elə isə izah edim. Gilli torpağın nə qədər qiymətli olduğunu və İngiltərədə yalnız bir-iki yerdə olduğunu bilirsiniz hər halda.

– Eşitmişəm.

– Bir müddət əvvəl Ridinqə yaxın bir yerdə, kiçik, çox kiçik, bir yer almışam. Bəxtimdən ərazimdə gilli torpaq qaynağının olduğunu fərq etdim. Ancaq, etdiyim araşdırmada bu qaynağın olduqca kiçik olduğunu və sağında solunda olan çox böyük iki qaynağı birləşdirdiyini gördüm. Heyif ki, bu iki qaynaq, qonşularımın torpaqlarında idi. Bu yaxşı insanlar, az qala qızıl mədəni qədər qiymətli bu şeyin torpaqlarında olduğundan tamamilə xəbərsiz idi. Təbii olaraq, onlar gerçək dəyərini kəşf etmədən torpaqlarını satın almaq istədim, amma çox təəssüf ki, bunun üçün lazımi pulum yox idi. Nəysə, bir neçə dostuma sirrimi açdım və onlar da öz kiçik qaynağımızı gizlicə işlədərək, qonşuların ərazisini satın ala bilmək üçün lazım olan pulu qazana biləcəyimizi söylədilər. İndi bir müddətdən bəri bunu edirik və işlərimizdə bizə köməkçi olsun deyə hidravlik bir pres maşını qurmuşuq. Bu maşın, daha əvvəl də söylədiyim kimi, xarab oldu və indi sizin köməyinizə ehtiyac duyuruq. Sirrimizi diqqətlə qoruyuruq. Kiçik evimizə hidravlik mühəndislərinin girib çıxdığı öyrənilsə böyük bir maraq yaranacaq, hətta bir araşdırma belə başlaya bilər. Başa düşürsünüzmü, belə bir şey bütün planlarımızı pozar. Elə bunun üçün, bu gecə Eyforda getdiyinizi kimsəyə söyləməyəcəyinizə dair söz verməyinizi istədim. Kifayət qədər aydın oldumu?

– Sizi çox yaxşı anladım, – dedim. Anlaya bilmədiyim tək nöqtə, gilli torpağı çıxarmaq üçün hidravlik bir pres maşınına niyə ehtiyac duymağınızdır. Bildiyim qədəriylə bir çuxurdan çınqıl daşı çıxarmaq üçün necə kürək istifadə edilirsə, gilli torpaq üçün də eyni üsul istifadə edilir.

– Ah! – dedi qəti əhəmiyyət vermədən, biz öz üsullarımızdan istifadə edirik. Torpağı kiçik kərpiclər halına gətiririk, beləcə nə olduqlarını bildirmədən onları apara bilirik. Amma bu əhəmiyyətsiz bir detaldır. Sizə hər şeyi izah etdim cənab Haserley və sizə güvəndiyimi göstərdim. Ayağa qalxdı. Elə isə sizi saat on ikiyə iyirmi dəqiqə qalmış Eyfordda gözləyəcəyəm, – dedi.

– Orada olacağımdan narahat olmayın cənab.

– Və heç kimə tək söz etmək yoxdur. – Mənə uzun, sual dolu baxışlarla baxdı və əlimi soyuq və zəif bir şəkildə sıxdıqdan sonra tələsik otağımdan çıxdı.

Nə isə, hər şeyi sakit başla təkrar düşündüyüm zaman, mənə təklif edilən bu ani işə, sizin də anlayacağınız kimi olduqca çaşdım. Bir tərəfdən çox məmnun idim, çünki təklif edilən pul, normalda xidmətlərim qarşılığında alacağım miqdarın az qala on qatı idi. Üstəlik bu sifarişin arxasını da gətirə bilərdi. Digər yandan, müştərinin üzü və davranışları məndə çox mənfi bir təəssürat yaratmışdı. Gilli torpaqla əlaqədar şərhi də mənim gecə yarısı oraya getməyimi tələb edəcək bir şey deyilmiş kimi görünürdü, bir də birinə bir şey danışaram deyə şişirdilmiş bir qorxusu vardı. Nə isə bütün qorxularımı bir tərəfə atdım, axşam yeməyimi erkəndən yedim, Paddinqtona getdim və yola düşdüm.

Ridinqə çatanda həm avtomobil həm də stansiya dəyişdirmək məcburiyyətində qaldım, amma Eyforda gedən son qatara çatdım və saat on biri azacıq keçmiş, kiçik, işıqlandırılmamış stansiyaya çatdım. Orada enən tək yolçu mən idim və platformanın üzərində, əlində lampası yarı yuxulu bir qapıçıdan başqa heç kəs yox idi. Kiçik qapıdan çölə çıxanda, səhərki qonağımı küçənin qarşısındakı kölgədə məni gözləyən gördüm. Heç bir söz demədən qolumdan tutub qapısı açıq dayanan bir arabanın içinə soxdu. İki tərəfdəki pəncərələri qaldırdı, taxtaya bir neçə dəfə vurdu və sürətlə yola düşdük.

– Tək atlı? – deyə müdaxilə etdi Holms.

– Bəli. Yalnız bir.

– Rəngini görə bildinizmi?

– Bəli, arabaya minəndə yanlardakı işığından gördüm. Şabalıdı idi.

– At yorğun idimi, yoxsa istirahət etmişdi?

– İstirahət etmiş və qıvraq idi.

– Təşəkkür edirəm. Sözünüzü kəsmək məcburiyyətində qaldığım üçün təəssüf edirəm. Lütfən bu son dərəcə maraqlı hekayənizi danışmağa davam edin.

Yola çıxdıqdan sonra ən az bir saat boyunca getdik. Polkovnik Lisander Stark mənə yalnız yeddi mil demişdi, amma getdiyimiz sürəti və müddəti hesablayanda ən az on iki mil olduğuna mərc gələrəm. Bütün yol boyunca yanımda səssizcə oturdu. Hərdən bir ona doğru göz ucuyla baxdığımda, məni böyük bir diqqətlə araşdırdığını fərq etdim. Oraların yolları çox yaxşı deyil yəqin, çünki qorxunc bir şəkildə silkələnirdik. Çölə baxıb olduğumuz yerlə əlaqədar bir şeylər görmək istədimsə də pəncərələr görünməz şüşələrlə örtülmüş olduğu üçün görə bildiyim tək şey, yanından arada bir keçdiyimiz işıqların solğun parlaqlığı idi. Arada bir səfərin monoton havasını pozmaq üçün bir neçə söz sərf etdimsə də polkovnik tək hecalı cavablarla kifayətlənirdi və söhbət başlamadan bitirdi. Nəhayət ki, xaraba yol, yerini düz çınqıl daşlı bir yola çıxdı və araba dayandı. Polkovnik Lisander Stark dərhal çölə atıldı. Arxasınca enəndə məni tez, açıq bir qapıdan içəri itələdi. Arabadan enmiş və dərhal bir dəhlizə girmişdik, beləcə evin önünə aid ən kiçik bir şey də görə bilməmişdim. Qapıdan içəriyə addım atar-atmaz qapı arxamca sürətli bir şəkildə bağlandı və uzaqlaşan arabanın müəyyən təkər səslərini eşitdim.

Evin içi zülmət qaranlıq idi və polkovnik, donquldanaraq kibrit axtarmaq üçün əl havasına fırlanırdı. Birdən dəhlizin o biri başında bir qapı açıldı və, altından bir işıq haləsi düşdü. Başının üzərinə qaldırmış olduğu bir qaz lampası tutan və bizə maraqlı gözlərlə baxan bir qadın göründü.

Gözəl olduğunu görə bilirdim və üzərinə vuran işığın köməyiylə, üzərində bahalı paltar olduğunu da anladım. Bilmədiyim bir dildə, qulağıma bir sual kimi gələn nə isə dedi və polkovnik tək hecalıq bir mırıltıyla cavab verəndə qadın elə çaşdı ki, az qala lampanı əlindən salacaqdı. Polkovnik Lisander Stark, yanına gedib qulağına bir şey pıçıldadı və sonra onu gəldiyi otağının içinə doğru itələyib əlində lampayla təkrar mənə döndü.

– Bu otaqda bir neçə dəqiqə gözləməyinizi xahiş edəcəyəm, – dedi, başqa bir qapını açaraq.

Ortasında, üzərində bir çox almanca kitab olan, yumru bir masası olan kiçik, səssiz və sadə döşənilmiş bir otaq idi. Polkovnik Lisander Stark lampanı qapının yanında dayanan bir tumbanın üzərinə qoydu.

– Sizi çox gözlətməyəcəyəm, – dedi və qaranlıqda itdi.

Masanın üzərindəki kitablara bir nəzər saldım və almanca məlumatsızlığıma baxmayaraq, ikisinin elmi kitablar, digərlərinin isə şeir kitabları olduğunu anlaya bildim. Mənzərəylə maraqlanıb çölünü görə bilmək üçün pəncərəyə getdim, amma görə bildiyim tək şey möhkəmcə bağlanmış, palıd qapı oldu.

Tam mənasıyla səssiz bir ev idi. Dəhlizdə bir yerdə, yüksək səslə taqqıldayan köhnə saatın səsini eşidə bilirdim, amma ondan başqa heç bir səs yox idi. Narahat olmağa başladım. Bu Almanlar kim idi və bu qəribə, gözdən iraq yerdə niyə yaşayırdılar? Bura haradır? Eyforddan on millik uzaqlıqdaydım; tək bildiyim bu idi. Şimaldamı, cənubdamı, şərqdəmi, qərbdəmi bu mövzuda heç bir fikrim yox idi. Amma o mövzuya gəlincə, Ridinq və böyük ehtimalla digər böyük qəsəbələr də on millik yaxınlıqda olardı, yəni bura bəlkə də sandığım qədər gizli bir yer deyildi. Yenə də səssizliyi göz önünə alanda şəhər kənarında olduğumuz dəqiq idi. Otağının içində, aşağı-yuxarı vurnuxur, əhvalımı düzəltmək üçün öz özüm üçün mahnı zümzümə edir və min şillinqin haqqım olduğunu düşünürdüm. Birdən-birə, əvvəldən səssizliyi pozan heç bir işarə olmadan otağının qapısı yavaşca açıldı. Daha əvvəl görmüş olduğum qadın, arxasınca dəhlizin qaranlığı, maraqlı və gözəl üzündə lampanın sarı işığı əks olunmuş halda qapıda göründü. Qorxudan üzü ağappaq idi. Görünüşü içimi ürpərtdi. Titrəyən barmağıyla səssiz olmağım üçün işarə etdi. Və arxasındakı alaqaranlığa qorxaqorxa nəzər salıb xarab ingiliscəylə bir neçə söz pıçıldadı.

– Sizin yerinizdə olsam gedərdim, – dedi sakitləşməyə çalışaraq; gedərdim burada qalmazdım. Burada edə biləcəyiniz bir şey yox idi.

– Amma xanım, – dedim, – hələ vəzifəmi tamamlamamışam. Maşını görmədən getməyim mümkün deyil.

– Gözləməyiniz yaxşı deyil, – deyə davam etdi. – Qapıdan çıxa bilərsiniz, kimsə mane olmaz. Gülümsəyib başımı yellədiyimi görüncə utancaqlığını üzərindən atıb əllərini qaldırıb bir addım irəli atıldı.

– Tanrı eşqinə, – deyə pıçıldadı, – çox gec olmadan get buradan!

Amma mən doğuşdan bir az inadkaram, yoluma bir maneə çıxanda, bir işi bitirməyə daha da həvəslənərəm. Alacağım pulu, yorucu səfərimi və ətrafda heç də xoş keçməyəcək olan gecəni düşündüm; Bütün bunlara boş yerə dözürdüm? Mənə verilən vəzifəni yerinə yetirmədən və pulumu almamış niyə qaçmalıyam? Bu qadını heç tanımırdım, bəlkə də bir az narahat idi. Söylədikləri, məni etiraf edə bilməyəcəyim qədər sarsıtmış olsa da cəsarətlə başımı yelləməyə davam edib olduğum yerdə qalmağa qərarlı olduğumu ifadə etdim.

Tam, istəyini təkrar edəcəkdi ki yuxarıda bir qapı bağlandı və nərdivanda ayaq səsləri eşidildi. Bir anlıq, qulağını səslərə verdi, əllərini çarəsizlik içində qaldırdı və eynilə gəldiyi kimi səssiz bir şəkildə çəkilib getdi.

Yeni gələnlər Polkovnik Liysander Stark və mənə cənab Ferqyuson olaraq təqdim edilən qısaboylu, kök bir adam idi.

– Şəxsi katibim və köməkçimdir, – dedi Polkovnik. Bu arada, bu qapını bağlamamışdım? Ümid edirəm küləkləmədi.

– Xeyr, əksinə, – dedim, otaq mənə bir az havasız gəldiyi üçün özüm açdım.

Mənə şübhəylə baxıb:

– Elə isə işimizə başlasaq daha yaxşı olacaq, – dedi.

– Cənab Ferqyuson ilə birgə sizi maşına aparacağıq.

– Papağımı qoysam yaxşı olar.

– Yox, yox! Maşın evin içindədir.

– Nə? Gilli torpağı evin içindənmi çıxardırsınız?

– Xeyr, xeyr, burada yalnız presləyirik. Bunları boş verək, sizdən istədiyimiz tək şey maşını araşdırıb bizə nasazlığın harada olduğunu söyləmənizdir.

Polkovnik, lampayla birlikdə ən qabaqda, mən və kök köməkçi arxasınca, birlikdə üst mərtəbəyə çıxdıq. Koridorları, keçidləri, dar nərdivanları və kiçik alçaq qapılarıyla labirint kimi bir ev idi. Üst mərtəbədə heç bir yerdə xalça ya da mebel yox idi, divar kağızları tökülürdü və nəmişlik divarlarda yaşıl şəkillər meydana gətirmişdi. Hər şeyi təbii qarşılayırmış kimi görünməyə çalışdımsa da qadının xəbərdarlıqlarını unutmamışdım. Söylədiklərini ciddi hesab etməmişdim, amma gözüm yenə də bu iki adamın üzərində idi. Ferqyuson, sakit adama bənzəyirdi. Söylədiyi bir neçə sözdən, heç olmasa mənim kimi İngilis olduğunu anladım. Nəhayət, Polkovnik Lisander Stark, kilidini açdığı kiçik bir qapının qarşısında dayandı.

Qapı eyni anda üçümüzün sığa bilməyəcəyi qədər kiçik, kvadrat formasında bir otağa açılırdı. Ferqyuson çöldə gözləyərkən Polkovnik məni içəriyə dartdı.

– Hazırda hidravlik presin içindəyik, – dedi. Və biri mexanizmi bu anda işlədəsi olsa, düşünürəm bu bizim üçün çox da xoş bir təcrübə olmaz. Bu kiçik otağının tavanı, əslində enən bir porşenin ucunu meydana gətirir və enəndə üzərində dayandığımız bu metal döşəməyə tonlarla güc tətbiq edərək presləmə əməliyyatını tamamlayır. Çöldə gücü qarşılayıb mütəxəssislik sahənizə girdiyi üçün anlaya biləcəyiniz şəkildə onu çatdıran və qat-qat artıran kiçik hidravliklik texnika var.

Maşın işləyir amma, zaman-zaman ilişir və nədənsə gücündən düşür. Maşını araşdırıb vəziyyətini necə düzəldəcəyimizi izah etsəniz sevinərik.

Lampanı əlindən aldım və maşını diqqətlicə nəzərdən keçirdim. Böyük, inanılmaz dərəcədə təzyiq tətbiq edə biləcək tutumda bir maşın idi. Çölə çıxıb, idarə düymələrindən birini çevirdiyimdə çıxan səsdən, silindrlərdən birində kiçik bir sızıntı olduğunu dərhal anladım. Etdiyim araşdırmalar nəticəsində porşenin başındakı rezin lentin xarab olub funksiyasını yerinə yetirə bilməz hala gəlmiş olduğunu gördüm. Güc itkisinin səbəbi yəqin ki, bu idi. Söylədiklərimi diqqətlə dinləyib, nasazlığın necə aradan qaldıracağına dair məntiqli suallar yönəldən yoldaşlarıma bunları göstərdim. Lazım olan izahı verdikdən sonra öz marağımı aradan qaldırmaq üçün maşının ana parçasının yerləşdiyi otağa girdim. Gilli torpaqla bağlı hekayənin uydurma olduğunu anlamamaq üçün kor olmaq lazım idi; bu cür güclü bir mexanizmi, elə axmaq bir əməliyyat üçün istifadə etmək çox məntiqsiz olardı. Divarlar taxta idi, amma, döşəmə böyük bir dəmir parçasından ibarət idi. Döşəməni daha yaxından araşdırdığımda, bütün döşəməni örtən nazik metal toz qatı olduğunu fərq etdim. Dayanıb metal tozun olduğunu yaxşıca anlamaq üçün tozu qarışdırırdım ki arxamdan öz-özünə Almanca nə isə zümzümə edən Polkovnikin səsini eşitdim. Rəngi ağarmış halda mənə baxırdı.

– Nə edirsən orada? – deyə sərt şəkildə soruşdu.

Mənə danışdığı axmaq hekayəyə inandığım üçün əsəbiləşmişdim.

– Heyranlıqla, gilli torpağın keyfiyyətini seyr edirdim, dedim. – Düşünürəm nə üçün istifadə etdiyinizi bilsəm, maşınınızla əlaqədar bilmək istədiyiniz hər şeyə daha asan cavab verə bilərdim.

Sözlər ağzımdan çıxdığı anda o qədər sərt danışdığıma peşman oldum. Polkovnikin üzü sərtləşdi və boz gözlərində uğursuz bir parıltı meydana gəldi.

– Çox yaxşı, – dedi. Maşınla əlaqədar hər şeyi öyrənəcəksiniz. Geriyə doğru bir addım atdı, kiçik qapını sürətlə bağladı və açarı çevirdi. Ona doğru qaçıb dəstəkdən yapışdım, amma təpiklərimin, yumruqlarımın qarşısında dayanan möhkəm bir qapı idi.

– Ey! – deyə qışqırdım. Ey! Polkovnik! Çıxarın məni buradan!

Və birdən, səssizliyin ortasında, ürəyimi ağzıma gətirən bir səs eşitdim.

Qaldırıcının taqqıltısı və sızdıran silindrin səsləri idi. Polkovnik mühərriki işə salmışdı. Lampa, mühərriki araşdırmaq üçün dayandığım zaman qoyduğum yerdə idi. Yaydığı işıqda, qara tavanın yavaş-yavaş, titrəyərək üzərimə doğru gəldiyini gördüm. Bəlkə, ilk baxışda o qədər təhlükəli görünmürdü, amma yaxşı bilirdim ki, gücü, bir dəqiqədən az bir müddətdə məni şəkilsiz bir püre halına gətirə biləcək qədər çoxdur. Qışqıraraq qapıya atıldım və dırnaqlarımla kilidi parçalamağa çalışdım. Polkovnikə məni buraxması üçün yalvarırdım, amma mexanizmin mərhəmətsiz səs-küyü qışqırıqlarımı boğurdu. Tavan, başımın on-on beş santimetr üzərinə qədər enmişdi; əlimi qaldırdığımda sərt, nahamar səthini hiss edirdim. Birdən, ölümümün ağrısının, onu nə mövqedə qarşıladığıma görə olduqca dəyişəcəyi fikri ağılımdan bir ildırım kimi keçdi. Üzüüstə yatdığım təqdirdə ağırlıq onurğama çökəcəkdi; o qorxunc anı düşünmək belə məni dəliyə çevirməyə bəs edirdi. Bəlkə digər variant daha asan olardı; amma düşününcə, yerdə yatıb, üzərimə gələn qara kölgəyə baxacaq qədər qorxmaz ola biləcəkdimmi? Artıq dik dayana bilmirdim ki, gözüm, içimdəki ümid işığını canlandıran bir şeyə sataşdı. Əvvəl də söylədiyim kimi otağın döşəməsi və tavanı dəmirdən, divarları taxtadan idi. Ətrafıma son olaraq sürətli nəzər salanda, iki taxtanın arasından sızan və oradakı kiçik bir panel geriyə doğru çəkildikcə genişlənən, sarı, nazik bir işıq gördüm. Orada xilas olmamı təmin edəcək bir qapı olduğuna heç cür inana bilmirdim. Bir saniyə sonra o keçiddən sıyrılıb, yarı huşsuz halda digər tərəfdə yatırdım. Panel, arxamdan təkrar bağlanmışdı amma lampanın səsi və ondan sonra metal səthlərinin birləşməsindən çıxan səs, ölümdən necə xilas olduğumu izah edirdi.

Biləyimin sərt şəkildə çəkişdirilməsiylə özümə gəldim. Dar bir koridorda daş döşəmənin üstündə yatırdım və yanımda, sağ əliylə bir şam tutan, sol əliylə məni çəkişdirən bir qadın vardı. Axmaq kimi davranıb xəbərdarlığına qulaq asmadığım dostum idi.

– Gəl! Gəl! deyə qışqırırdı təngnəfəs. Hər an gələ bilərlər. Orada olmadığını görəcəklər. Çox az zamanımız var, dərhal gəlməlisən!

Bu dəfə xəbərdarlığına qarşı çıxmadım. Titrəyən qıçlarla ayağa qalxdım və arxasınca koridordan və pilləkəndən aşağıya qaçdım. Tam başqa bir koridora çatmışdıq ki, qaçan ayaqların səsləriylə iki adamın qışqırıqlarını eşitdik. Biri bizim olduğumuz mərtəbədən digərinə səslənir, o birisi də alt mərtəbədən cavab verirdi. Bələdçim durduğu yerdə dondu və dəli olmaq üzrəymiş kimi ətrafına baxdı. Sonra, pəncərəsindən ayın parıldadığı bir yataq otağına açılan qapını açdı.

– Bu yeganə şansındır, – dedi. Çox yüksəkdir, amma bəlkə də tullana bilərsən.

O, danışarkən keçidin o biri ucunda bir işıq göründü və bir əlində lampa, digər əlində bir qəssabın baltasına bənzəyən silahıyla Polkovnik Lisander Stark bizə doğru qaçmağa başladı. Otağının o biri ucuna qaçıb pəncərəni açdım və çölə baxdım. Ay işığında sükuta dalmış bağça nə qədər də dinc, sakit və şirin görünürdü. Yüksəklik on metrdən çox ola bilməzdi. Pəncərəyə dırmaşdım, amma məni təhdid edən adamla xilaskarım arasında nə danışıldığını eşitmədən tullanmaq istəmədim. Əgər ona pis davranacaq olsaydı, bütün təhlükələri gözə alıb ona köməyə qaçmağa qərar vermişdim. Bu düşüncə ağlımdan keçmiş idi ki, Polkovnik qapıda peyda oldu.

Qadını kənara itələyərək keçməyə çalışdı, amma o, qollarını adama dolayıb mane olmağa çalışdı.

– Fritz! Fritz! – deyə qışqırdı. – Keçən səfərdən sonra mənə verdiyin sözü unutma. Bir daha olmayacaq demişdin. Susacaq. Heç kəsə danışmayacaq.

– Havalanmış olmalısan Elis! – deyə qışqırdı qadından xilas olmağa çalışaraq. Hamımızın sonunu gətirəcəksən. O lap çox şey bilir. Burax da keçim deyirəm sənə. Qadını bir tərəfə itələyərək pəncərəyə qaçdı və böyük silahıyla mənə hücum etdi. Mən özümü boşluğa buraxmışdım və yalnız əllərimlə kandardan yapışırdım. Tam o anda baltanı endirdi. Yüngül bir ağrı hiss etdim, əllərim boşaldı və aşağıdakı bağçaya düşdüm. Çox sarsılmışdım, amma yıxılanda mənə heç nə olmamışdı Hələ təhlükədə olduğumun fərqindəydim, onun üçün ayağa qalxdım və bütün gücümlə kolların arasıyla qaçmağa başladım. Qaçarkən, birdən-birə şiddətli bir baş gicəllənməsi və ürək bulanması hiss etdim. Ağrıyla döyünən əlimə baxdım və ilk dəfə o zaman baş barmağımın olmadığını və yaramdan qan fışqırdığını gördüm. Dəsmalımı ətrafına bağlamaq üçün məşğul oldumsa da qulaqlarım qəflətən cingildəməyə başladı və dərhal huşsuz halda gül kollarının arasına yıxıldım.

Huşsuz halda nə qədər yatdığımı bilmirəm. Olduqca uzun müddət ola bilər, çünki geyimlərim çirkli və islaq, pencəyimin qolu yaralı əlimdən axan qanla qıpqırmızı olmuşdu. Ağrı, gecə yaşadığım bütün hadisələrin hər detalını bir saniyədə geri gətirdi. Qovanların hələ arxamda ola biləcəyini düşünərək dərhal ayağa qalxdım. Təəssüf ki, ətrafıma baxanda nə bir ev, nə də bir bağça görə bilirdim. Yaşadığım narahat anları sizə izah edə bilmərəm. Əsas yolun yanındakı ağacın dibində yatırdım. Azca aşağıda, yanına gedib baxdığımda əvvəlki gecə bura çatarkən enmiş olduğum stansiya olduğu ortaya çıxan uzun bir bina vardı. Əlimdəki iyrənc yara olmasa o saatlar boyunca yaşamış olduğum hər şeyin pis bir yuxu olduğunu düşünərdim.

Yarıhuşsuz bir halda stansiyaya girib səhər qatarını soruşdum. Bir saat içində Ridinqə biri çatacaqmış. Gecə getdiyim zaman xidmətdə olan adamın hələ orada olduğunu fərq etdim və ona Polkovnik Lisander Stark adını eşidib eşitmədiyini soruşdum. Ad ona yad idi. Əvvəlki gecə məni gözləyən arabanı fərq etmişdimi? Xeyr, fərq etməmişdi. Yaxınlarda bir polis bölməsi var idimi? Üç mil kənarda biri varmış. Zəif və xəstə halımla mənim üçün çox uzaq idi. Polisə hekayəmi danışmağı şəhərə dönənə qədər təxirə salmağa qərar verdim. Çatanda saat altını bir az keçirdi, onun üçün əvvəl yaramı sarıtdırmağa getdim, sonra da həkim, bura qədər mənə yoldaşlıq etdi. Nəticə çıxarmağı ixtiyarınıza buraxıram və nə tövsiyə etsəniz edəcəyimə dair söz verirəm.

Bu maraqlı hekayəni dinlədikdən sonra ikimiz də bir müddət səssizcə oturduq. Sonunda Şerlok Holms, kitabxanasına gedərək içinə qəzetdə tapdığı maraqlı yazıları yapışdırdığı kitabını çıxardı.

– Burada sizə maraqlı gələcək elan var, – dedi. Təxmini olaraq bir il əvvəl bütün qəzetlərdə verilmişdi. Dinləyin: “İtkin. Cənab Jeremiah Haylinq. İyirmi altı yaşında, hidravlika mühəndisi. Gecə saat onda evini tərk etdikdən sonra bir daha xəbər alına bilməmişdir. Üzərində qara… və s. , və s…” Aha! Aydındır ki, Polkovnik, maşınını daha əvvəl də təmir etdirib.

– Aman Tanrım! – deyə qışqırdı xəstəm. Bu, qızın dediklərini də açıqlayır.

– Çox haqlısınız. Polkovnikin, heç kimsənin onun kiçik oyununu pozmasına icazə verməyəcək, soyuqqanlı və mərhəmətsiz bir adam olduğu açıq-aşkar ortadadır. İndi saniyələrin belə əhəmiyyəti var. Özünüzü yaxşı hiss edirsinizsə əvvəl Skotland Yarda gedək sonra da Eyforda səfər hazırlıqlarına başlaya bilərik.

Təxminən üç saat sonra, hamımız, Ridinqdən çıxıb kiçik Berkşir qəsəbəsinə gedən qatarda birlikdə idik. Yəni Şerlok Holms, hidravlika mühəndisi, Skotland Yarddan müfəttiş Bradstrit, bir sıravi polis və mən. Bradstrit, kreslosunun üstünə ətrafı əhatə edən bir xəritə açmış və Eyfordu çevrələyən bir halqa çəkməklə məşğul idi.

– Deməli, bu halqa, qəsəbənin ətrafındakı on millik sahəni əhatə edir. Axtardığımız yer halqanın xəttinə yaxın bir yerlərdə ola bilər. Düşünürəm on mil demişdiniz, elə deyilmi cənab?

– Bir saat davam edən ağır səfər idi.

– Və sizi huşsuz haldaykən o qədər yolu geri qaytardıqlarını düşünürsünüz, eləmi?

– Elə olmalıdır. Həm də qaldırılıb harasa aparıldığıma dair qarışıq bir şeylər də xatırlayıram.

– Mən başa düşmürəm, – dedim, səni bağçada huşsuz halda tapdıqlarında niyə öldürməyiblər? Bəlkə də, qadının Polkovnikə yalvarması işə yarayıb.

– Bunun o qədər də mümkün olacağını düşünmürəm. Polkovnikin üzü qədər duyğusuz bir sifəti daha əvvəl heç görməmişdim.

– Tezliklə çözəcəyik onsuz da, – dedi Bradstrit. – Mən dairəni bura çəkdim. Kaş ki, izində olduğumuz insanları tam olaraq hansı nöqtədə axtarmaq lazım gəldiyini bilsəydik.

– O nöqtəni tapa biləcəyimi düşünürəm, – Holms sakitcə dilləndi.

– Doğrudanmı? – deyə soruşdu müfəttiş. Ehtimallarınız var demək! Baxaq görək sizə kim qoşulacaq. – Məncə cənubdadır, deyirəm çünki oranın torpaqları daha çox boşdur.

– Məncə şərqdədir, – dedi xəstəm.

– Mən də qərb deyirəm, – dedi, – sıravi polis. Oralarda çox səssiz kiçik kənd var.

– Və mən də şimal deyirəm, – dedim. – Çünki orada təpələr yoxdur və dostumuz, arabanın təpəyə çıxdığını xatırlamadığını söyləyir.

– Elə isə baxaq, – deyə müfəttiş gülərək dilləndi; çox əla, dörd fərqli fikir. Kompası aramızda bölüşdük. Siz səsinizi kimə verirsiniz bu vəziyyətdə?

– Hamınız yanılırsınız.

– Amma hamımızın yanılması mümkün deyil.

– Amma elədir, – dedi Holms. Məncə buradır. Barmağını çevrənin mərkəzinə qoydu. Bax, onları burada tapacağıq.

– Yaxşı on millik səfər nə oldu? – deyə soruşdu Haserley tərəddüd içində.

– Beş irəli, beş geri. İşdə bu qədər sadədir. Arabaya mindiyiniz zaman atın yorğun olmadığını özünüz söylədiniz. On mil o pis yollarda qaçmış olsaydı necə yorğun olmaya bilərdi?

– Həqiqətən də çox mümkün görünən bir hiylədir, – deyə fikrini ifadə etdi, Bradstrit fikirli şəkildə. Və bu günahkarların işi mövzusunda da heç bir şübhə yoxdur.

– Əlbəttə. Şübhəsiz ki, bu adamlar böyük fırıldaqçılardır. Maşını, gümüş yerinə başqa xəlitələr meydana gətirmək üçün istifadə edirlər.

– Bir müddətdir fırıldaqçı bir şəbəkənin iş başında olduğunu bilirdik, – dedi müfəttiş.

– Ölkə içinə heç olmasa min ədəd saxta pul paylayıblar. Ridinqə qədər izlərinə düşə bilmişdik, amma izlərini böyük bir ustalıqla silmiş olduqları üçün təəssüf ki, daha irəli gedə bilməmişdik. Bu da işlərinin əhli olduqlarını göstərir. Amma indi, əlimizə keçən bu gözəl fürsət sayəsində onları sıxışdırmağı bacaracağımızı düşünürəm.

Amma müfəttiş yanılmışdı, çünki bu cinayətkarların qanunun əllərinə düşməyə niyyətləri yox idi. Eyford stansiyasına girdiyimiz zaman, bir ağac kötüyünün arxasından yüksələn və ətrafı örtən böyük bir tüstü buludu gözümüzə dəydi.

– Yanğınmı baş verib? – deyə soruşdu Bradstrit qatar bizi arxada qoyaraq yoluna davam edərkən.

– Bəli, cənab! – dedi stansiya müdiri.

– Nə vaxt başlayıb?

– Gecə baş verdiyini eşitdim, cənab, amma getdikcə artır. Bütün ev alovlar içində qalıb.

– Kimin evidir?

– Doktor. Bexerin.

Mühəndis dostumuz söhbətə qarışdı:

– Lütfən, deyin görüm bu Doktor Bexer uzun, iti burunlu arıq bir alman idi?

Stansiya müdiri şən şəkildə gülməyə başladı:

– Xeyr cənab, Doktor Bexer ingilisdir və kənddə ondan daha böyük göbəkli adam yoxdur. Amma onunla qalan bir cənab var; deyəsən, xəstəsidir. O xaricidir və hətta yaxşı bişmiş bir bifşsteks ona ziyan edər. Stansiya müdiri söhbətini bitirmədən hamımız yanğının olduğu istiqamətə doğru qaçmağa başlamışdıq. Yol kiçik bir təpəyə çıxırdı və önümüzdə, hər pəncərəsindən və qapısından alovlar fışqıran ağ bir bina dayanırdı. Bağçasında üç xilasetmə arabası alovlarla boğuşurdu.

– Baxın, buradır! – deyə Haserley həyəcanla qışqırdı. Bura çınqıllı yoldur və bunlar da arasına yıxıldığım gül kolları. İkinci mərtəbədəki bu pəncərədən tullanmışdım.

– Heç olmasa onlardan intiqamınızı almısınız. Şübhəsiz ki, qaz lampanız presdə əzilərkən taxta divarları alovlandırıb. O vaxt bunu fərq edə bilməyəcək qədər həyəcanla sizi qovmaqla məşğul idilər. Hər halda çoxdan qaçıb gediblər amma siz yenə də köhnə dostlarınıza bir baxsanız yaxşı olar.

Və Holmsun təxmini doğru çıxdı. Getmişdilər. O gündən bəri nə o gözəl qadından, nə uğursuz almandan, nə də sırtıq ingilisdən bir xəbər çıxmadı. O səhər bir əkinçi, içində bir neçə insan və bir neçə böyük sandıq olan və sürətlə Ridinqə doğru yol alan bir araba görmüş, amma bu qaçaqlarla əlaqədar öyrənə biləcəyimiz son şey oldu. Holmsun müdhiş zəkası belə onların harada olduqlarına dair bir ipucu tapılmasını təmin edə bilmədi. Yanğınsöndürənlər, içəridə tapdıqları qəribə şeylərə bir xeyli çaşmışdılar və ikinci mərtəbədəki pəncərənin kənarında qopmuş insan “baş barmağı” tapmaları təəccüblərini daha da artırmışdı. Axşama doğru, səyləri nəhayət nəticə verdi və alovları məğlub etdilər. Amma dam çökmüşdü və bütün ev elə bir xarabaya dönmüşdü ki, yeni tanışımız dostumuza o qədər baha başa gələn maşından, əzilmiş bir neçə silindr və dəmir boruların xaricində heç bir şey qalmamışdı. Çoxlu nikel və qalay tapılsa da pullardan əsər yox idi. Haqqında danışılan bu böyük qutuların izahı aydındır ki, burada yatırdı. Hidravlik mühəndisimizin şüurunu itirdiyi nöqtədən özünə gəldiyi nöqtəyə necə gəldiyi sualı, bağçadakı yumşaq torpaqda olan izlər olmasa, sonsuza qədər cavabsız qalardı. Biri çox kiçik, digəri də çox böyük ayaqlı iki adam tərəfindən aparılmışdı. Böyük ehtimalla, daha az cəsarətli və təcavüzkar olan səssiz ingilis, qadınla birlikdə huşsuz adamı təhlükədən uzaqlaşdırmışdı.