Kitabı oxu: «Çempion kimi düşün»

Donald Tramp əfsanəvi insandır.

O, indi növbəti – ABŞ prezidenti zirvəsini fəth edib.

Onun liderlik qaydaları, biznesdə və həyatda uğurlara nail olmağı həqiqətən istəyənlərin hamısı üçün qiymətli dərslərdir.

Ön söz

Donald Trampla işləməyin üstünlüklərindən biri onun gündəlik həyatını izləyə bilmək imkanıdır. Tanış olduğumuz uzun illər ərzində mən əsl Donaldı da, ictimaiyyət içinə çıxan Donaldı da yaxşı tanıdım və gördüm ki, bunlar eyni adamdır. Hətta deyərdim ki, gündəlik həyatında o, ictimaiyyət qarşısında olduğundan daha böyük və görkəmlidir.

Onunla işləyərkən necə fikirləşdiyini müşahidə edir, fikirləri sözə, sözləri isə hərəkətə çevriləndə ona qulaq asırdım. Əksər hallarda bu adamın fikir, söz və hərəkətləri bir-birini məntiqi olaraq davam etdirirlər. O, bəlkə də bu səbəbdən sözünü birbaşa deyən və sərtdir. Donald məhz ona görə belədir ki, fikir, söz və hərəkətləri vəhdət yaradır və bir-biri ilə ziddiyyət təşkil etmir.

Bizim çoxlarımızın elə tanışları var ki, diqqət edəndə üç müxtəlif adam olduqlarını görürük. Onların düşündüyü bir, dedikləri başqa, etdikləri isə üçüncü bir şeydir və hərəkətləri həm fikirləri, həm də sözləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Mən belə adamların müəyyən uğur qazandıqlarını və ziddiyyətlərlə dolu həyat sürdüklərini görmüşəm.

1980-ci illərin əvvəllərində ilk böyük biznesimi itirdim. Hər şeyi itirmək özümüzə təsvir etdiyimiz dərəcədə dəhşətlidir. Hər şeyi itirdim və özümü bəxtsiz adam hesab etməyə başladım. İtkilərin ən böyüyü özümə inamı itirmək idi. Mən nə etmək lazım olduğunu bilirdim, amma, sadəcə, hansısa səbəbdən bunu etmirdim. Sonrakı on il ərzində öz üzərimdə işim fikirlərimə hakim olmaqdan ibarət oldu. Düzgün təfəkkür tərzinə qayıtmaq üçün dahi adamların sözlərini oxumağa və dinləməyə başladım ki, sonra onları özümünkü edim. Mənim işgüzar həyatım yavaş-yavaş da olsa sürətlənməyə başladı və mən yenidən qalibə çevrildim.

1987-ci ildə, fond bazarının iflasından az sonra əlimə Donaldın «Saziş bağlamaq incəsənəti» kitabı düşdü. Arvadımla mən onu oxumaq üçün bütün işlərimizi bir kənara qoyduq. Ətrafımızdakı dünya dağılırdı, biz isə Donaldın fikir, söz və hərəkətləri vasitəsilə biznes dünyasını görmək imkanı və üstünlüyü qazanmışdıq. 1994-cü ilə mən və arvadım Kim nəhayət maliyyə cəhətdən sərbəstlik qazandıq. Boş vaxtlarımızda tez-tez Donaldın kitabının, ətrafımızdakı qarışıqlıqlara baxmayaraq, bizi necə ruhlandırdığı, irəli getməyə vadar etdiyini yadımıza salırıq.

1997-ci ildə onun «Geri dönmək incəsənəti» («The Art of the Comeback») kitabını oxuyanda əmin olduq ki, bu fikirlər dahi adama məxsusdur. Çox az adam həqiqəti açıq deməyə qabildir, öz səhvləri, aldığı dərslər və sonsuz cəhdləri haqqında yazmağa hazır olanların sayı isə daha da azdır.

Kimlə mən Donaldla ilk dəfə 2004-cü ildə görüşdük. Əlbəttə, biz tanış deyildik, amma o bizimlə son dərəcə nəzakətli idi və öz kitabları vasitəsilə fikirlərini bizimlə bölüşdüyü üçün ona təşəkkür etdik. 2006-cı ilin sonunda Donaldla birlikdə «Sizin varlı olmağınızı niyə istəyirik» adlı kitabı nəşr etdirdik.

Donaldla mən bu kitabı insanların taleyinə ümumi maraqla və onlara öz biliklərimizi vermək istəyilə yazmış və 2008-ci ildə baş vermiş maliyyə böhranını öncədən xəbər vermişdik.

Bu kitaba ön söz yazmaq mənim üçün böyük şərəfdir, çünki bizə çempionların təfəkkür tərzini öyrətməklə Donald mənə və xanımıma bütün dünyaya gətirdiyi böyük hədiyyə, puldan daha qiymətli hədiyyə bağışlamışdı.

Robert Kiyosaki

Giriş

Həyatımda uğura can atan çox adam görməli olmuşam. Mən də onlardan biriyəm və zirvəyə hələ çox qalsa da artıq müəyyən görkəmli nəticələr əldə edə bilmişəm. Ona görə də mənə tez-tez uğurun «sirləri» haqqında suallar verirlər. Hər birimiz şəxsən özünə kömək edə biləcək müəyyən düstur əldə etməyi istəsək də, bu sahədə hansısa sirlərin olduğunu hesab etmirəm.

Bu kitabda, fikrimcə, insanları uğurlu olmağa yönəldən fikirlər verilmişdir. Onlar mənə kömək etmişlər. Bu mənim təbiətimin daha dərindən fikirləşən, təməl qaydaları açıqlayan və həyatda onları tətbiq etməyi göstərən cəhətlərindən biridir. KİV tərəfindən çoxaldılıb yayılan obrazıma görə mən istiqanlı, özünə əmin, bəzən ötkəm, lakin adətən vicdanlı adamam. Məni kəskin və sözünü birbaşa deyən olduğuma görə sevirlər. Elə həmin xüsusiyyətlərimə görə də sevmirlər. Mən bütün əhəmiyyətsiz şeyləri kənara itələyib əsas olana tez çata bildiyim üçün uğurluyam.

Mənim «Liderlik» kitabım həyata və biznesə məhz belə yanaşmanın nümunəsidir. Mən problemi tapır, onun üzərində fikirləşir, tərkib hissələrinə ayırır, bütün analoji problemləri həll etməyə imkan verən düsturu çıxarıram. Mən problemin incəliklərinə qədər öyrənilməsinə vaxt və qüvvə ayırmağa, məsələnin məğzinə nüfuz etməyə, unikal və əməli həll təklif etməyə xüsusi məna verirdim.

Mən məktəbdə oxuyanda atam Fred K. Tramp hər həftə mənə görkəmli adamların ruhlandırıcı fikirlərini göndərirdi. Bunların çoxu liderlik, həyatda çempion olmaq haqqında idi. Onlar mənə çox şey öyrətdilər və mən bu fikirlərə indi də müraciət edirəm, ona görə də onları sizin üçün bu kitaba daxil etmişəm.

Mənim bəxtim gətirib ki, atam kimi məsləhətçim olub və onun iqtibaslar toplusunun sizin üçün də faydalı olacağına ümid edirəm. Mən bu kitabı atama həsr edirəm, çünki mənə öyrətdiklərinə görə ona minnətdaram. Ümid edirəm ki, burada toplanmış fikirlər sizi yönəldə və ruhlandıra biləcək.

Oçerklər, dəyərlər və Stiven Kinq haqqında

Bizimlə nə oyun oynayırlar oynasınlar, özün-özünlə oyun oynamalı deyilsən.

Ralf Uoldo Emerson

New York Times Book Review-nun 30 sentyabr 2007-ci il nömrəsində Stiven Kinqin müasir novellaya həsr olunmuş oçerki dərc olunmuşdur. Siz yəqin bilirsiniz ki, Stiven Kinq çox məhsuldar və uğurlu yazıçıdır, altmış kitab və dörd yüz hekayənin müəllifidir. Onun novellalarından biri 1996-cı ildə O’Henri mükafatı alıb. O yazır ki, novella və ya müasir qısa hekayə fenomenini təhlil edərək onların «izafi dərəcədə müstəqil olduqları və oxuculardan daha çox naşirlər və tənqidçilər üçün yazıldığı» nəticəsinə gəlmək olar. Bu dərin mənalı şərh məni fikirləşməyə vadar etdi: mən nə üçün yazıram və mənim kitabımı kim oxuyacaq?

Qısa oçerklər mənim xoşuma gəlir, ona görə də novellaya müəyyən münasibətim olduğunu hesab etmək olar, baxmayaraq ki, bu janr öz tərifinə görə nəsrlə yazılmış uydurma hekayədir. Hər bir yazıçı razılaşar ki, novella sadə janr deyil, çünki müəllif müxtəsər olmalıdır. Eyni şeyləri oçerk haqqında da demək olar, o da lakonik və bir mövzu ilə məhdudlaşmış olur. Stiven Kinqi oxusanız görəcəksiniz ki, o öz fikrini cəmi bir səhifədə çatdırmağı əla bacarır.

Mənə onun işini qiymətləndirmək üçün Stiven Kinq olmaq lazım deyil. Sizə də mənim hər gün məşğul olduğum işin mürəkkəbliyini dəyərləndirmək üçün maqnat olmaq lazım deyil. Stiven Kinq deyir ki, bu gün qısa hekayə bazarı çox dardır. Ona görə də müəlliflər güclü təəssürat yaratmaq üçün əvvəlki vaxtlardan daha artıq çalışırlar, amma oxudan ləzzət almaq istəyən oxucular üçün yox, onların əsərlərini nəşr edə biləcək naşirlər üçün. Sizə deyim ki, bu tam məntiqlidir. Bizim hər birimizin müəyyən hədəf auditoriyamız var və hansı sahədə işləməyinizdən asılı olmayaraq demoqrafik mülahizələri hesaba almaq lazımdır.

Stiven Kinq ustalıqla qeyd edir ki, müasir novella yazarları əsərlərini onları nəşr etmək imkanı olan oxuculara ünvanlayaraq öz şəxsi dəyərlərini müdafiə edirlər. Əsl oxucu ikinci plana keçir, çünki naşir birinci yerdə olmasa, novella, istər əla, istər ortabab olsun, ümumiyyətlə oxucuya çatmaya bilər. Bu ağıllı yanaşmadır, lakin mən novellaların dar auditoriya (indiki halda naşirlər və tənqidçilər) üçün nəzərdə tutulduğun-dan şikayətlənən cənab Kinqin mövqeyini də başa düşürəm.

Məsələn, mən yaşayış binasının inşasına başlayanda birinci növbədə orada kimlərin yaşayacağını düşünürəm. Bütün biznesmenlər kimi demoqrafik göstəriciləri öyrənirəm. Layihəm haqqında bilsinlər deyə, onu bazarda tanıtdırmaq istəyəcək (və ya istəməyəcək) adamları maraqlandırmalıyam. Bu gün mənim adım kifayət qədər tanınır və keyfiyyətin qızıl standartları ilə o dərəcədə əlaqələndirilir ki, artıq çox danışmağıma ehtiyac qalmır. Trampın adı öz-özlüyündə keyfiyyətin təminatıdır. Stiven Kinq hesab edir ki, novellalar yəqin xüsusi olaraq kitab mağazalarının aşağı rəfləri üçün nəzərdə tutulur. O deyir ki, amerikan novella yaradıcılığı bu gün sağdır, amma tam sağlam deyil. Əsas səbəb isə, belə görünür ki, təyinat bazarının getdikcə kiçilməsidir.

Fikrimcə Kinq qısa hekayələrin oxucuların ləzzət almasından daha çox nəşr edilmək üçün yazıldığını qeyd etməklə şəraiti çox dəqiq dəyərləndirib. Mən bilirəm ki, nəyisə edəndə tənqidçilərimə güclü təsir etməyi qarşıma məqsəd qoysaydım, təkcə özümü deyil özgələri də aldatmış olardım. Bu mənim sevilməyimin və sevilməməyimin səbəblərindən biridir. Yeri gəlmişkən, New York Times-dan olan tənqidçi Herbert Masçemp bir dəfə demişdi ki, mənim tənqidçilərə bilərəkdən etinasız yanaşaraq etdiyim hər şey onları nəzərə alaraq etdiyimdən daha yaxşı alınır. Bununla razılaşmağa məcburam və inanıram ki, Stiven Kinq eyni şeyin novella haqqında da deyilə biləcəyi fikrinə etiraz etməyəcək.

Özünə və öz işinə sadiq olmaq böyük dəyərdir. Yaddan çıxarmayın ki, dəyərləri müdafiə etmək lazımdır. Sizə heç kim, heç vaxt deməyəcək ki, öz məsləkinə sadiq qalmaq asandır, amma əminəm ki, bu zəruridir. Qalan məsələlərə gəldikdə isə nəyi və kim üçün etdiyinizi müəyyən edin. Bunu dəqiq və aydın müəyyən edin. Onda gec ya tez varlı olacaqsınız – bu sözün ən müxtəlif mənalarında.

İnnovasiyalar

Dünyanın bütün ordularından daha güclü bir şey var – bu, vaxtı yetişmiş ideyadır.

Viktor Hüqo

Yenilikləri tez-tez «innovasiyalar» adlandırırlar. Əksər hallarda yeni, köhnənin hissələrini əvvəllər mövcud olmamış bir bütövə birləşdirməkdir. Mən Nyu-Yorkda Trump International Hotel & Tower-də tətbiq etdiyim yaşayış evi və çoxmərtəbəli mehmanxananı bir binada birləşdirmək ideyasını irəli sürəndə məni novator adlandırdılar. Sonradan bu həll mən və digər inşaatçılar tərəfindən dəfələrlə «tirajlandı» və həm milli, həm də beynəlxalq miqyasda çox uğurlu oldu.

Bu ideya mənə sadəcə ağıllı görünmüşdü və hesab edirəm ki, xüsusi bir şey icad etməmişdim. Hərçənd geriyə baxanda özümü novator adlandıra da bilərəm. Novatorlar və innovasiyalar haqqında məqalələr oxuyanda ixtiraçılıq bacarığımı daha necə artırmaq barəsində düşünürəm və məncə tələbələrin də bu barədə fikirləşmə-sinə dəyər.

Mən «fazalaşdırma» – avtomobilin şüşə təmizləyənlərinin səsinə bənzər ritminin gah musiqinin taktına uyğun, gah da uyğun olmayaraq səslənməsi ideyasının müəllifi Stiv Rayx adlı bəstəkar haqqında əhvalatı xatırlayıram. O, güman ki, yağışlı günlərin birində tıxaca düşmüş, avtomobilin şüşə təmizləyənlərinin ritmi onun diqqətini cəlb etmiş və musiqi əsərinin əsasını təşkil etmişdi. Bu insan müasir musiqiyə böyük təsir göstərmişdir və hesab edirəm ki, novatorluğa yaxşı nümunədir. Bəzən ideyalar avtomobilin şüşə təmizləyəni qədər adi və əməli şeylərdən yaranır. Əsas məsələ xırdalıqları görə bilmək, şüur və hisslərini yeni stimullar üçün açıq tutmağı bacarmaqdan ibarətdir.

İki şey haqqında eyni zamanda fikirləşmək çox faydalıdır – mən bunu çoxsəviyyəli fokuslama adlandırıram. İnnovasiya məhz iki ideyanın görüşməsi və toqquşması zamanı yaranır: şüşə təmizləyənlərin işinə qulaq asa-asa musiqi haqqında düşünmək, yaşayış evi və mehmanxana haqqında fikirləşmək, bəlkə də diyirlənən daşa baxıb təkəri təsəvvür etmək. Kim bilir bunlar nəyə gətirəcək? Bəzən nəsə fantastik bir şey alınır, bəzən yox, lakin bu, həmişə təfəkkür tərzi üçün yeni ölçülər açır ki, bu da vaxtaşırı yaxşı bar verir.

İxtira çox vaxt sövq-təbii (spontan) baş verir, ona görə də daha bir üsul şüurun qavrama qabiliyyətini qoruyub saxlamaqdır. Bu incəsənətdə də, biznesdə də vacibdir. Karyeranızda uğur qazanmaq istəyirsinizsə adət etdiyiniz rasional təfəkkürlə kifayətlənməyin. Mənim birinci kitabım «Müqavilə bağlamaq incəsənəti» adlanırdı. Mən müqavilələrə doğrudan da incəsənət əsəri kimi yanaşıram. Bəlkə onlar məhz buna görə adətən uğurlu olur. Mən fikirləşəndə və işləyəndə beynimin hər iki yarımkürəsi fəaliyyət göstərir.

Siz yəqin ki, π («pi» kimi tələffüz olunur) ədədi haqqında eşitmisiniz – bu, çox qeyri-adi bir şeydir. Onu Pifaqordan Leonardo da Vinçiyə qədər müxtəlif mütəfəkkirlər istifadə etmişlər və çox güman ki, piramidaların tikintisi də onsuz ötüşməmişdir. Onun haqqında çoxdan məlumdur və ədədi qiyməti 3,1415926535-dir. Onu «qızıl tənasüb» adlandırırlar. Onun haqqında daha çox öyrənmək istəyirsinizsə Mario Livionun «Qızıl tənasüb» («The Golden Ratio») kitabını oxuyun, orada çoxlu təfsilatlar tapacaqsınız. Fikrimcə, π-ni tam şüurlu şəkildə istifadə edən adamlar var, lakin onun haqqında ancaq altşüur səviyyəsində bilənlər və öz işlərində bilərəkdən yox, təsadüfən istifadə edənlər də var. Onu şüurlu şəkildə istifadə etmək olar və çox vaxt bu belə də olur. Lakin «qızıl tənasübün» dəqiq elmlərdən uzaq olan sahələrdə, canlı təbiətdə, məsələn dəniz ilbizlərində və uzaq ulduzlarda, habelə incəsənət və memarlıq əsərlərində peyda olması ağlasığmazdır. Sizin ixtiraçılıq səyləriniz həyatda möcüzələrə yer olduğunu və onlara hazır olmaq lazım gəldiyini anlamağı asanlaşdıra bilər.

Müstəsna olaraq mistikaya bel bağlamağı sizə məsləhət görmürəm: həyat uğuru sağlam düşüncə və gərgin əmək tələb edir. Sadəcə bəzən izah edilməsi mümkün olmayan şeyləri də hesabdan kənarda qoymayın – onlar yeni ideyaya doğru atılmış addım ola bilər. Axı biz yaratmırıq, bizə qədər yaradılmışları yeni formada birləşdiririk. Maraq dairənizdən asılı olmayaraq əla birləşdirici və ixtiraçı olun. Güclü ağıla çoxlu fikir və stimullar tələb olunur – onlar ona korşalmağa imkan vermirlər, ona görə də beyninizin daim işlə yüklü olmasına fikir verin. Bu, sizin uğurlu insanlar dünyasına giriş vərəqiniz ola bilər.

Komanda kimi işləməyin əhəmiyyəti

Bir yerə toplanmaq başlanğıc, bir yerdə olmaq

– inkişaf, bir yerdə işləmək

– uğurdur.

Henri Ford

Mən əslində fərdi iş adamı olsam da, komandada işləməyi bacarmağın nə dərəcədə vacib olduğunu həmişə anlamışam. Qlobal mənada biz hamımız bir komandanın üzvləriyik və başqa cür fikirləşiriksə can atdığımız nəticəyə çatmaya bilərik. Komanda işi bu gün uğur və sağ qala bilmək qabiliyyəti ilə dünənkindən daha artıq bağlıdır.

Mən bu barədə fikirləşəndə komanda oyunçularının bir neçə əla nümunəsini xatırlayıram. Televiziya jurnalisti və yazıçı Tom Brokounu çoxları tanıyır. O, çoxlu mükafatlar alıb, həmkarlarının və ictimaiyyətin böyük hörmətini qazanıb. Yadımdadır, «Kandidat» şousunun ekranlara təzəcə çıxdığı və o dəqiqə də populyarlığını artırmağa başladığı (həmin həftə o, reytinqlərdə birinci yerdə idi) zaman məni Yankees-in oyununa baxmaq üçün Corc Steynbrennerin lojasına dəvət etmişdilər. Tom və onun gözəl arvadı da dəvət edilənlər sırasında idilər. O mənə yaxınlaşdı və əli ilə çiynimə toxunub dedi: «Donald, NBS üçün etdiklərinə görə çox sağ ol. Biz sənə çox minnətdarıq».

Onun sözləri komanda ruhunun əla nümunəsidir. Biz bu şəbəkə üçün bir yerdə işləmişdik və o mənə onlar üçün etdiyimə görə təşəkkür edirdi. «Onlar» «bizə» çevrildilər və mən onun məhz nəyi nəzərdə tutduğunu anladım. Bəli, o çox məşhurdur, amma bilir ki, onun proqramı təkcə onun əlinin məhsulu deyil. Mənim proqramım da təkcə mənim deyil. Doğrudan da, illər keçdikcə daha müdrik olduğunuzu hiss edəndə, anlayacaqsınız ki, etdiyiniz şeylərin demək olar ki, hamısı təkcə şəxsən sizə aid deyildir. Tom NBS-də baş verənlərə laqeyd deyil, «Kandidat» şousunun uğuru isə onun komandasına kömək edir. Bu sözlər onun bütöv xarakterli adam olduğun mənə anlatdı və bəlkə də məhz bu xasiyyətinə görə ona həm şirkətdə, həm də ondan kənarda hörmət edir və sevirlər.

Daha bir əhvalat. Los-Ancelesdə Emmy mükafatı təqdim edilərkən («Kandidat» şousu da namizədlər siyahısında idi) səhnənin arxasında dayanmışdım. «Will and Grace» seriyalındakı roluna görə mükafatla yanaşı, həm də sürəkli alqışlar qazanmış Debra Messinq mənim yanımda dayanmışdı. Bu qadından həmişə xoşum gəlib (bəlkə də səbəb onun gur saçları olub?). O mənə yaxınlaşdı və çox nəzakətlə şoumun uğuruna görə mənə təşəkkür etdi. Mən yenə də qarşımda gözəl bir komanda oyunçusunun dayandığını anladım: onun da seriyalı NBS kanalında göstərilirdi.

Artıq bir neçə il keçsə də Jeff Tsukerin kabinetimə girib Saturday Night Live proqramında iştirak etməyimi təklif etdiyi gün indi də çox yaxşı yadımdadır. Məni müsbət cavab verməyə vadar edən səbəblərdən biri də bu şounun NBS-də efirə çıxması və mənim də onun komandasının bir hissəsi olmağım idi. Komanda ruhunu dəyərləndirməmək mümkün deyil və etiraf edim ki, razılıq verdiyimə təəssüf etmirəm. Biz vaxtımızı çox gözəl keçirdik və bu hamımız üçün faydalı oldu.

Mən əminəm ki, şəxsi və peşə həyatında komanda ruhunu saxlamaq çox yaxşı, bəzən gözlənilməz nəticələrə gətirə bilər. Hər şeydən əlavə, həmfikirlərinlə bir yolu getdiyini bilmək əla hissdir. Komandanın gücünə dəyər versəniz, onun mühüm (və nüfuzlu) iştirakçısı olacaqsınız.

Şükranlıq günü

Bəzən bizim öz odumuz sönür və başqa adamın sayəsində yenidən yanır. Hər birimiz içərimizdə alov yandıranlara dərin minnətdarlıq hissi bəsləmişik.

Albert Şveytser

Artıq on səkkiz ildir ki, hər il Roş Xa-Şananın bayram edilməsinə bir gün qalmış Los-Anceles ravvinlərindən biri mənə zəng edir. Mən yəhudi deyiləm, amma mənimlə bir yerdə çoxlu sayda dindar yəhudi işləyir, ona görə də mən onların adət-ənənələri ilə tanışam və bilirəm ki, yəhudilərin yeni ili Roş Xa-Şana bayramından başlayır.

Ravvinin zəngi məndə xüsusi hisslər yaradır: uzun illər əvvəl bu adam və onun arvadı oğullarını itiriblər, bununla belə zəng edirlər ki, özlərinə (elə mənə də) həyatlarında olmuş xeyirxah işləri xatırlatsınlar. Bu adamın davranışı əsl şükranlığın gözəl nümunəsidir. 1988-ci ildə onların üç yaşlı oğlu xəstələnir. Los-Ancelesin həkimləri xəstəliyin öhdəsindən gələ bilmirlər. Bir dəfə uşağın atası mənə zəng edib soruşdu ki, təyyarəmdən istifadə etmək olarmı. Biz tanış deyildik. Ata mənə izah etdi ki, heç bir aviaşirkət onun oğlunu aparmağa cürət etmir, çünki uşağın yaşamasını təmin etmək üçün çoxlu xüsusi avadanlıq lazımdır. Aviadaşıyıcılara bu çox riskli görünürdü. O vaxt mənim öz uşaqlarım da kiçik idilər və mən dərhal onun xahişini yerinə yetirməyə razı oldum. Məgər mən başqa cür hərəkət edə bilərdim?

Mən dərhal təyyarəmi göndərdim. Oğlanı və onun valideynlərini Nyu-Yorka çatdırdılar. Ümid edirdilər ki, Nyu-York həkimləri uşağın əziyyət çəkdiyi ağ ciyər xəstəliyinin öhdəsindən gələcəklər. Bunu etmək mümkün olmadı, amma uşağın valideynləri bu günə qədər də mənə təşəkkür edirlər. Onların minnətdarlığı məni dərindən duyğulandırır.

İndi, ölkədə vəziyyətin çətin olduğu vaxtda, ravvinin zəngi mənə çətin, bəzən faciəli zamanlarda, bədbəxtliklər arasında, xeyir-dua tapmağın yaxşı nümunəsi kimi görünür. Bu ailə və onun sədaqəti hər kəs üçün gözəl nümunədir və mən onlara bunu yada saldıqları üçün təşəkkür edirəm. Hamımız anlamalıyıq ki, həmişə, istər Yeni il, istər Şükranlıq günü, istərsə də həyatımızın ən adi günü olsun, minnətdar olmaq üçün əsasımız var.

Bilik – yeni başlanğıcdır

Hər bir yeni hökumət gənclərə təhsil verməkdən başlanır.

Pifaqor

Pifaqor dünyaya riyazi ölçü ilə yanaşırdı. Mənə, bir biznesmen kimi, belə yanaşma həmişə xoş gəlirdi. O, ağıllıdır. Pifaqor riyaziyyatçı və filosof idi, ona görə də biliklərin vacibliyini anlayırdı. O, qədimlərdə yaşayıb, amma çox şeylər, məsələn, təhsilin şəxsiyyət və cəmiyyət üçün əhəmiyyəti indiyə qədər də dəyişməyib.

Mən yeni bir iş başlayanda anlayıram ki, çox şeyləri öyrənməli olacağam. Bu məni qorxutmur, əksinə mənə güc verir. Bu, növbəti başlanğıc, yeni mərhələ hissinə bənzəyir. Mən qolf meydançaları inşa etməyə başlayanda beynimdən ağlasığmaz dərəcədə böyük yeni məlumat keçirməli oldum, amma fantastik mütləq yenilik hissi duydum: qolf meydançalarının salınmasının incəliklərinə nüfuz etmək xoşuma gəldi. Kimsə otuz il bundan əvvəl mənə bu işlə məşğul olacağımı desəydi onu çox zarafatcıl insan hesab edərdim. Lakin bu məşğuliyyət mənə doğrudan nəhəng ləzzət verir.

Yeni ideya və yeni biliklər üçün açıq olmaq çox vacibdir. Özünü hər şeyi bilən kimi hiss etmək yeni kəşflər və imkanlar qarşısında qapını bağlamaq deməkdir. Qoy bu qapı hər gün nəsə yeni və ruhlandırıcı bir şey üçün açıq olsun. Bəzən yeni günün mənə nə gətirəcəyini sevinclə gözləyirəm və bu, əla başlanğıcdır. Bəzən müəyyən səy göstərmək lazım gəlir, bu halda kitablar və müəyyən təhsil tədbirləri yerinə düşür – onlar daim əl altında olmalıdır. Bəlkə də mənim sadəcə bəxtim gətirib, amma mən heç vaxt darıxmıram. Hətta məncə bu, mənim uğurumun kifayət qədər vacib amilidir.

Vaxtaşırı (tez-tez etsəniz daha yaxşı olar) özünüzdən soruşun: mən nə barəsində daha artıq bilməliyəm? Bəlkə dünya tarixi haqqında? İndiki şəraitdə müəyyən mədəniyyətlərin yaranması və bugünkü vəziyyətini öyrənmək pis olmazdı. Ya da başqa bir şeyi. Mən hər gün beynəlxalq xəbərlərə böyük diqqət verilən qəzetləri və The Financial Times-ı oxumağa çalışıram. Çünki mənim fəaliyyət sahəm dünyada baş verən hadisələri izləməyi vacib edir. Təkcə bu, hər gün mənim ciddi diqqətimi tələb edir. Sizin halınızda bu başqa bir şey ola bilər.

Bizim dövrümüzdə kifayət qədər məlumatlı olmamağa heç cür bəraət qazandırmaq mümkün deyil. Biliklər heç vaxt indiki qədər əlçatan olmayıb və qədim yunanlara qayıdıb yadınıza Sokrat və onun məşhur sözlərini salmaq istəyirəm: «Bir onu bilirəm ki, heç nə bilmirəm». Hörmətli alimə bu sözləri söyləmək asan deyildi, lakin onlar hər gün ona yeni biliklər aparan yolu açırdılar. Başqa sözlə desək, hər gününüzü təmiz vərəqdən başlayın. Şüurunuzu açın və yeni başlanğıca imkan verin.

Mən biznesə başlayanda hər şeyi bildiyimi hesab etsə idim, işə başlamamış iflasa uğrayardım. Belə səhvləri etməyin. Hər bir fəaliyyət sahəsində sualtı qayalar var və əvvəlcə asan görünən şeyin nə qədər çətin ola biləcəyini mütləq görəcəksiniz. Məsələn, Nyu-Yorkda bina tikmək zonalaşdırma, podratçılar bazarı, memarlıq, vergi və həmkarlar təşkilatı qanunvericiliyi, tikinti meydançası üzərindəki hava məkanı haqqında qanunlar və minlərlə başqa məsələlər barəsində biliklərin olmasını tələb edir. Mən çox şeyləri öyrənməli oldum və bunu heç kim mənim yerimə etməyəcəkdi. Mən hər gün yeni şeylər öyrənir, yeni bilikləri tətbiq edir və irəli gedirdim. İnanın ki, heç kim bir günün içərisində inşaatçı olmur.

Heç vaxt elmi darıxdırıcı, təhsili isə ağır yük hesab etməyin. O, doğrudan da müəyyən intizam tələb edir, amma eyni zamanda əsl macəra ola bilər. Ya da sizi yeni yola hazırlaya bilər. Mənim həyat kredomda (və kitabımın adında) hansı əməlin birinci yerdə durduğuna fikir verin. Fikirləşmək birinci addımdır. Bu qabiliyyəti istifadə etmək və inkişaf etdirmək üçün gücünüz çatan hər şeyi edin və böyük sürprizlər gözləyin.

Sürətlə fikirləşməyi öyrənin

Liderin yenilmək hüququ var, qəfildən yaxalanmaq hüququ yoxdur.

Napoleon Bonapart

Mən özündən razı olmaq hissindən və bunun sizin uğur qazanmaq imkanlarınızı necə məhv etdiyindən artıq danışmışdım. Bu həmişə eyni cığırı tutub getmək və heç vaxt ondan kənara çıxmağa səy göstərməməyə bənzəyir. Ona görə də mən sizə daim yeni bir şeyə hazır olmağı təklif edirəm. Bu hal özündən razı olmağın tam əksidir və əslində fəhmli olmaqla eyni şey deməkdir.

Siz çətin vəziyyətlərdə əqli qabiliyyətlərin necə fəallaşdığını görmüsünüz? Sanki əlavə qüvvə verən adrenalin artımı baş verir. Əgər hər günü sizin qüvvələrinizə meydan oxuma kimi qəbul etsəniz nə qədər çox işi çatdırmaq və səmərəli işləmək mümkün olduğuna təəccüblənəcəksiniz.

«Kandidat» şousunun ən aşkar dərslərindən biri sürətlə fikirləşmək zərurətidir. Yerinə yetirmək üçün namizədlərə təklif edilən məsələlərə müəyyən vaxt məhdudiyyəti qoyulur və mən görmüşəm ki, ehtiyatda B planının olması çox vacibdir. A planı işləməsə onlar buna hazır olacaq və vaxt itirməyəcəklər. Onlar perspektivi nəzərə almağa, hazır vəziyyətdə olmağa və qarşılarına qoyulmuş məsələnin öhdəsindən gəlməyə çalışırlar. Bunlar biznesdə uğurun əsas amilləridir.

Mən biznesdə ilk addımlarımı atanda məni maraqlandıran sövdənin şərtlərinin ən kiçik təfsilatlarını öyrənməyə çoxlu vaxt sərf edirdim, elə indi də belə edirəm. Çox vaxt deyirlər ki, mən çox sürətlə hərəkət edirəm və bu doğrudur. Lakin mənim cəld reaksiya vermək qabiliyyətimin səbəbi heç kimin hiss etmədiyi böyük hazırlıq işi aparmağımdır. Siz insanı işləyən zaman görmürsünüzsə, bu o demək deyil ki, o, həmin işi kabinetdən kənarda və ya boş vaxtlarında etmir. Mən diqqətlə hazırlaşıram ki, sonra, məqamı gələndə, sıçrayış edə bilim.

Sürətlə fikirləşmək qabiliyyəti məşq və intizamın nəticəsidir. Buna hazır deyilsənsə irəli atılmaq olmaz. Özünü sıçrayışa hazırlamaq sizin tapşırığınızdır. Təkcə istəklə kifayətlənib onun həyata keçirilməsi üçün çalışmasan heç nə alınmayacaq. Bununla hər gün məşğul olmaq lazımdır. Başqa sözlə, qarşınıza məqsəd qoyun və onun həyata keçməsi üçün çalışın. İdmançılar bilirlər ki, heç kim onların yerinə məşq etməyəcək, biznesmenin də eyni şeyi öyrənməsinə dəyər. Siz özünüzə əmin olmalısınız.

Nə vaxtsa «Ah, bunun haqqında əvvəllər düşünmüş olsaydım!» nidası qopub? Mən bu sözləri həqiqətə çevrilmiş ağıllı və ya qeyri-adi fikirlə toqquşmuş insanlardan eşitmişəm. Sürətlə düşünməyin üsullarından biri özünə «mən əvvəllər bu barədə nəyi düşünməli idim?» sualını verməkdir. Bunu elə bu dəqiqə edin və tezliklə başqalarının sizin ünvanınıza deyəcəyi «Əla ideyadır! Niyə mən bu barədə əvvəllər düşünməmişəm?» sözlərini eşidəcəksiniz. Özünüzə fikirləşmək zəhməti versəydiniz, başınıza nə qədər əla fikirlər gələ biləcəyinə təəccüblə-nərdiniz. Fikirləşməyə vaxt tələb olunur. Sürətlə fikirləşmək bacarığı belə məşq etdirilir. Hər şeyin öz vaxtı var: əvvəl biz addımlayır, sonra qaçır və yalnız bundan sonra irəliyə sıçrayış edirik.

Toro deyib: «Mən insanın öz mövcudluğunu şüurlu istəyi ilə yüksəldə bilməsi kimi şübhəsiz bacarığından daha ümidverici hadisə tanımıram». Bu fikir təkcə ümid yox, həm də güc verir. O, göstərir ki, yaxşı fikirləşmə və bu fikirləşmə prosesini fəaliyyətlə bitirməklə çox şeyə nail olmaq mümkündür. Fəaliyyətsiz fikrin, son nəticədə, heç bir dəyəri yoxdur. Sizin dahi ideyalarınız, onları həyata keçirmək üçün fəal hərəkətlər etməsəniz, elə ideya olaraq da qalacaqlar.

Özünüzün fəhmini yoxlamaq üçün əlverişli şərait gözləməyin. Onu hər gün yoxlayın. Həmişə göz-qulaqda olun. Napoleonun dediyi kimi: «Liderin yenilmək hüququ var, qəfildən yaxalanmaq hüququ yoxdur». Bu dəqiqədən özünüzü lider hesab edin. Bunun mənası sizin özünüzə əmin olduğunuz, biznes və şəxsi həyatınızda taleyin faniliyinin qurbanı olmağa meyilli olmadığınız deməkdir. Əvvəlcədən hazırlaşmağın əhəmiyyətinə dəyər verməmək olmaz və siz bu qaçışda yaxşı vaxt göstərmək istəyirsinizsə, əvvəlcədən məşq etməyə çalışın.

Bütövlüyə can atma

Dayanmağı, təəccüb və heyrətdən donub qalmağı bacarmayan insan ölüyə bənzəyir: onun gözləri bağlıdır.

Albert Eynşteyn

Sizə «ümumi mənzərəni görmək» ifadəsi tanışdır? Bəzi adamların ümumi mənzərənin çatışmayan hissələrini görməməsi və ya onlara etinasızlıq göstərməsi, ya da özlərini qeyri-adi heç bir şey olmamış kimi aparması məni heyrətləndirir. Bu, pitsa sifariş verib, onu hər tərəfindən dişlənmiş şəkildə almaq, amma bütöv hesab etmək kimi bir şeydir. Doğrudanmı işin nə yerdə olduğu ilə maraqlanmazdınız?

Mən heç nə ilə maraqlanmayan insanlarla rastlaşmışam. Hərdən beynimdə belə bir sual yaranır ki, görəsən onlar normaldırlar? Bəlkə onlar sadəcə bütöv piroqu (ümumi mənzərəni) almağa cürət etmirlər, özlərini buna layiq saymırlar. İstənilən halda, özünüzü belə aparmağa yol vermək olmaz. Özünüzü dəyərləndirməmək lazım deyil: bu nə biznesdə, nə də şəxsi həyatda fayda gətirmir.

Tamlığa can atmağınız rəqabət qabiliyyətinizi azaldırsa, deməli bu bacarığınız işinizi başlamaq üçün kifayət edəcək qədər inkişaf etdirilməyib. Həyat əsasən sağ qalma və uyğunlaşmadan ibarətdir, bunu hələ Darvin göstərmişdi. Əlbəttə, təbii seçmə üsulu hələ hər şey demək deyil, amma tarixi mənada dünyanın təkamülünün mühüm amilidir. Tarixdə Roma, Osmanlı və digərləri kimi çoxlu imperiyalar olub ki, əvvəl yaranıblar, sonra isə dağılıb gediblər. Bunlar yüzilliklər ərzində mövcud olmuş güclü dövlətlər idi. İndi onlar yoxdurlar və onları ancaq tarixçilər xatırlayırlar. Başqa sözlə, hər şey dəyişir. Biz inkişafdan geri qalmamalıyıq, irəli hərəkət etmək lazımdır, əks halda dünya tarixinin yol kənarında qalacağıq.

The Trump Organization korporasiyasında daim nələrinsə dəyişdiyindən, o mənə daim qidalanmalı və ərzaq ehtiyatlarının yerini doldurmalı olan canlını xatırladır. Şirkət bütöv olmalıdır, ona görə də dəqiq və ahəngdar işləməsi üçün bütün tərkib hissələri bir-birinə tam uyuşdurulmalıdır. Mənim vəzifəm şirkətin tərkib hissələrinin ahəngdar işləməsinə hər gün nəzarət etməkdir ki, mümkün olan məhsulların ən yaxşısı yaradılsın. Mənim nəyisə yaddan çıxarmaq hüququm yoxdur. Mən yol verə bilmərəm ki, bu «piroqun» hansısa tərkib hissələri ikinci növ olsun. Mən bu qaydalara əməl etmək üçün məsuliyyət daşıyıram, çünki onlar mənimkidir.

Özünüzə korporasiya kimi yanaşın. Həyatınızın istisnasız olaraq bütün cəhətlərinə diqqət verin. Siz nədə güclüsünüz? Nəyiniz çatışmır? Ümumi mənzərənin daha cəlbedici görünməsi üçün daha nələr etmək olar. Nə edirsiniz edin, bircə yerinizdə saymayın. Özündən razılıq hissinə dalmayın, yalandan özünüzü aldığınız və ya verdiyinizin yarısının sizə kifayət etdiyi kimi göstərməyin. Bu gün hər şey çox sürətlə dəyişir, ona görə də bu tələyə düşməyi özünüzə rəva görmək olmaz.

Mən dünyanın nə dərəcədə sürətlə hərəkət etdiyini anlayanda ikiqat artıq işləmək qərarına gəldim. Bu mənim tərəfimdən o qədər də böyük qurban deyildi, çünki mən öz işimi sevirəm və həmişə çox işləmişəm. İndi mən həmişəkindən daha xoşbəxt və uğurluyam, amma zamanla ayaqlaşmaq üçün sürəti aşağı salmıram, çünki həyat çox sürətlə keçir. Nyu-York özünün sürəti ilə məşhurdur. Uyğunlaşın, yoxsa uduzacaqsınız. Mən birincini seçdim. Siz də seçin. Mənimlə rəqib olmaq istəyənlər mənim sürətimə dözməli olacaqlar.

Bir dəfə mənim iş yerimə enerjili, yüksək dərəcədə səriştəli və təhsilli cavan oğlan gəldi. Yadımdadır ki, o vaxt mən onun komandamın ən yaxşı oyunçusu olacağını hesab etdim. Necə də yanılmışdım! O, nəyisə izah etməyə həmişə həddindən artıq vaxt sərf edirdi və tezliklə mən onunla görüşməkdən qorxmağa başladım. O, həddindən artıq asta, fikrini əsaslandırmağa çalışan və xırdalıqlara fikir verən idi, lakin lazımi sürəti saxlaya bilmirdi. O, peşəkarlığına baxmayaraq, bizim sürətimizə uyğunlaşa bilmədi, ümumi mənzərəni görə və üzvi surətdə ona qoşula bilmədi. O, işdən çıxanda mən rahat nəfəs aldım. Sizin də başınıza eyni şeyin gəlməməsinə çalışın. Uyğunlaşmağı öyrənin. Daim öyrənməyi öyrənin.

İnsanların çox az hissəsi bitkin bir layihədir. Biz daha çox getməkdə olan prosesə bənzəyirik. Motsart dahi idi, amma o da gərgin işləyirdi. Biz daim qəlpələrdən bütöv bir şey yığmalıyıq. Dərindən fikir versək görərik ki, biz yaratmırıq, quraşdırırıq. Lakin bütövü quca bilmək üçün mənzərəni yaradıcılıqla, ruhla quraşdırmaq lazımdır. Tamlığa can atın və həyata marağınızı saxlayın, onda bütün mükafatları qazanmağa hazır olduğunuzu görəcəksiniz.

Özünüzün ən yaxşı «mən»inə imkan verin

Nailiyyət daha böyük nailiyyətlərə səsləyən öhdəlikdir.

Alber Almyu

Nailiyyət zirvə deyil. Nailiyyət başlanğıcdır. Nailiyyət üçün yaranmış adam daim irəli gedir; o növbəti məsələni öncədən görür və dərhal qarşısına yeni məqsəd qoyur. Bu təşəbbüskarlığı oynamaq mümkün deyil – o ya var, ya yoxdur. Fəaliyyət adamı məsələnin həllinə başlayır və növbəti məqsəd onun fikir obyektinə çevrilir. Onun öz qarşısında öhdəliyi var – daha yaxşı olmaq. Ən yüksək dərəcəli həyat mən buna deyirəm.

Sizin maksimumunuz, sizin ən yaxşı «mən»iniz rahatlıq zonasına müxalifətdə dayanıb. İnkişaf həyatın əlamətidir və inkişafın əlamətləri görünməlidir. Siz şəhər haqqında «canlıdır» sözünü eşitmisiniz. Bu o deməkdir ki, o böyüyür, onda nəsə baş verir, o, bir yerdə dayanmır. İstəyirsinizsə, özünüzə şəhər kimi yanaşın: çiçəklənmək imkanı əldə etmək və yüksək nəticələr göstərmək üçün daxili və zahiri işlər aparın.

Həyatda çoxlu «incə sərhədlər» var və həyatı incəsənət adlandıranlar həqiqətdən uzaq deyillər. Mən artıq demişdim ki, öz işimə incəsənət kimi yanaşıram. Biz, dahi ilə sadəcə qeyri-adi arasındakı incə sərhədi hiss etməyi bacarırıq, amma bəzən o, ələkeçməz, tam sezilməz olur. Leonardo da Vinçinin «Mona Liza»sını şah əsər edən nədir? Bu suala milyon cavab tapmaq olar. Lakin bu heç nəyi dəyişməyəcək, rəsm ağlasığmaz bir yolla bizi ovsunlamaqda davam edir və bizi başqa səviyyəyə, başqa ölçüyə aparır.

Daha yaxşı «mən»imiz bizə xəyalpərəst olmağa kömək edəcək. «Xəyalpərəst» sözünün çoxlu sinonimləri var – məsələn, hava qəsrləri tikən Don Kixot. Adətən bu sözlə izafi dərəcədə idealist əhvala köklənmiş adamları adlandırırlar. Xəyallar müəyyən hədəfə malik olana qədər burada pis bir şey yoxdur. Xəyalpərəstlər dünyanı yeni ölçüyə aparırlar. Məsələn, yüksək texnologiyalar sahəsini və Bill Geytsi, televiziya və Mark Berneti və ya Pablo Pikasso, İqor Stravinski və XX əsrin digər dahi adamlarını götürün. Onlar öz xəyallarının arxasınca getmiş, birincilər olmuş və yeni üfüqlər açmışlar.

Bizim daha yaxşı «mən»imiz çox vaxt bizi keçilməmiş yollarla aparır. Heç kim həyatını yerində saymaqla, tanış cığırdan çıxmadan yaşamaq istəmir. Bu mənasız və darıxdırıcıdır. Bəzən biz nəyisə ancaq təcrübə qazanmaq və güc toplamaq üçün edirik və bu nəsə böyük bir şeyə hazırlıq mərhələsidir. Yadda saxlayın ki, həmişə nə isə böyük bir şeyin astanasında olmaq olar – bu sizin daha yaxşı «mən»inizə aparan yoldur. Həm də bəxtsizlik, boş yerə yaşanmış həyat və s. haqqında fikirlərdən uzaqlaşmağın yaxşı üsuludur.

Məqsədin çərçivələri həmişə tam dəqiq olmur. Bəzən bu, sadəcə, insanın qəbul etməyə hazır olduğu nəsə mühüm bir şeyin qabaqcadan hiss edilməsi olur. Bu o demək deyil ki, kresloda oturub nə baş verəcəyini gözləmək lazımdır; dəyişikliklər çox vaxt siz başqa işlərlə məşğul olanda baş verir. Çalışqanlıq yeni ideyaların maqnitidir, hərəkətsizlik və avaraçılıq isə özünə yalnız pis işləri çəkir.

Fəaliyyət qorxusu insanların ən güclü qorxularından biridir. O bir çox hallarda əsassız itki hissi ilə müşayiət olunur ki, bunun da yeganə səbəbi arzu etdiyimizə nail ola bilməmək variantının da mümkün olduğunu güman etməyimizdir. Uğursuzluq ehtimalı həmişə var, amma nəyəsə nail olmağa çalışırsınızsa, uğur qazanmaq ehtimalı, fəaliyyətsiz qalacağınız haldakından yüksəkdir. Mən radioda uğur qazanacağıma əmin deyildim, amma «Clear Channel» proqramı çox populyar oldu. Deməli, sınaqdan keçirməyə dəyərmiş.

Özünüzün daha yaxşı «mən»inizə imkan versəniz, həyat çox maraqlı macəraya çevrilə bilər. Hər birimiz dünyaya unikal, ancaq bizə məxsus bir şey təklif edə bilərik. Bizim vəzifəmiz bunun nə olduğunu aydınlaşdırmaq və bu layihənin həyata keçirilməsinə öz enerjimizi qoymaqdır. Yerinizdə saymayın. İrəli, hədəfə doğru hərəkət edin.

Müdriklik

Təcrübə – zəhmətsiz qazanıla bilinməyəcək yeganə şeydir.

Oskar Uayld

Mənim yadımda bütövlüklə ancaq bir mövzuya – sizin üçün «müdriklik» sözü hansı məna daşıyır mövzusuna həsr edilmiş balaca kitab qalıb. Müxtəlif peşələrə, ictimai mövqelərə və həyat təcrübəsinə malik olan adamlar bu barədə öz fikirlərini söyləyirdilər. Sorğuda iştirak edənlərin hamısı uğurlu insanlar idilər. Cavablar müxtəlif olsa da eyni bir ortaq məxrəcə gəlirdilər: təcrübə, düzlük və bilik.

Mən həmin kitabı oxuyanda cavan idim və, sözün düzü, indi onun adını xatırlamıram. Kimsə onu məktəb kitabxanasında masanın üstündə qoyub getmişdi, mən də təsadüfən rast gəlmişdim. O vaxtlar mən hələ bunların məndə olması ilə lovğalana bilməsəm, də biliyin də gücünü anladım, təcrübənin də vacibliyini qiymətləndirdim. Düzlüyün isə yeri tamamilə müstəsnadır. Bu keyfiyyət tez-tez etibarlı olmaqla əlaqədar xatırlanırdı və düşünürəm ki, yüksək keyfiyyətin təminatı olacaq ticarət markasına yanaşma tərzimin əsasları məhz o vaxt qoyuldu.

O vaxta mənim atam Nyu-Yorkun şəhər kənarlarında tikinti aparan şirkətinə möhkəm etibar qazandırmışdı. İnsanlar bilirdilər ki, onun işləri müəyyən keyfiyyət səviyyəsinə təminat verir. İnsanlar Trump adlı şirkətlə iş görməyin riskli olub olmayacağını artıq fikirləşmirdilər. Çünki mənim atam vicdanlı adam adını qazanmışdı. Öz biznesimlə məşğul olmağa başlayanda özümə elə bir ad qazanmaq qərarına gəldim ki, ona bankirlər də, digər peşə sahibləri də etibar etsinlər. Mən bilirdim ki, mənim biznesmen düzlüyüm heç kimdə şübhə yaratmamalıdır. İnsanlar bilsələr ki, sizə etibar etmək olar, sizinlə ürəklə işləyəcəklər. Bu çox vacib mülahizədir, xüsusən də öz layihələriniz üçün maliyyə axtaranda.

Siz tələbəsinizsə, öz gələcəyiniz, tamamilə yeni perspektivlər və ya sadəcə növbəti mərhələ haqqında fikirləşməyin əsl vaxtıdır. Özünüzə müəyyən yol nişanələri təyin edin. Hərçənd bu kitabı oxumağınızın özü artıq yaxşı nişanədir. Deməli, siz öz təhsilinizə və bilik qazanmanıza ciddi yanaşırsınız. Mən tələbə olanda bunu daim bizim yadımıza salırdılar və mən də daha çox öyrənmək və ağlımı başıma yığmaq üçün böyük səylər göstərirdim.

Bizə onu da deyirdilər ki, (mən bunu çox sonralar tam anladım) müdriklik iki amilin: təcrübə və biliyin qarşılıqlı təsiri ilə təmin olunur. Bu iki şeyə öyrətmək mümkün deyil, onu ancaq öz qüvvənlə əldə edirsən. Eyni şeyi təcrübə ilə birlikdə gələn fərasət – işin məğzinə nüfuz etmə haqqında da demək olar.

İndi anlayıram ki, mənim şəraiti tez qiymətləndirmək bacarığım qazandığım təcrübənin nəticəsi olan müdrikliyin təzahürüdür. Başqa sözlə, siz öz instinktlərinizə etibar edə bilərsiniz, çünki uğurlu «verilənlər bazası» işləyib hazırlamısınız. Bu müdrikliyi ifadə etmək mənə çox çətindir, bunu özünüz əldə etməlisiniz, amma bu yönəldici sözlər vaxtilə mənə kömək ediblər və onlara diqqət etməyə dəyər.

Müdrikliyə aparan daha bir yol dahi insanların və sizi maraqlandıran sahənin görkəmli nümayəndələrinin həyatı haqqında oxumaqdır. Mən dünya siyasətində görkəmli rol oynamış Uinston Çörçill, Avraam Linkoln və başqaları haqqında oxuyanda çox şey öyrəndim. Onlar həyatın onların qarşısına qoyduğu məsələləri həll etmək üçün son dərəcə hazırlıqlı olmalı idilər. Onların həyatı çox vaxt püşkdən, taledən, tarixi məqamdan asılı olub, amma belə vəziyyətlərin öhdəsindən əla gəlmək üçün təcrübə və bilikləri kifayət edib. Hərəkət və qərar-larınızdan minlərlə, hətta milyonlarla insanın həyatının asılı olduğunu təsəvvür etsəniz, onların çiynində olan məsuliyyət yükü haqqında müəyyən təəssürata malik ola bilərsiniz. Öz problemləriniz sizə sadəcə xırda görünəcəklər, bu isə təfəkkürünüzün üfüqlərini genişləndirməyə imkan verəcək, öhdəlik və peşəkarlığın nə olduğunu daha yaxşı anlamağa yardım edəcək.

Hələ məktəbdə oxuyanda, o vaxtlar özümə təsəvvür etdiyim dünyaya iki şeyin – müharibə və təbiətin güclü təsir etdiyini anlamışdım. Təbiət də müharibə qədər böyük qüvvədir. Müharibə siyasi və mədəni landşaftı dəyişirsə, təbiət də coğrafi landşaftı dəyişməyə qadirdir. Ona görə də mən müharibələri və onların bəşəriyyətə təsirini öyrənməyə çox vaxt sərf etdim. Bu, böyük işdir və mən də mütəxəssis deyiləm, lakin bugünkü vəziyyətə necə və niyə gəlib çıxdığımızı öyrənmək üçün vaxt sərf etməyə dəyər.

Sun Tszının biznes və idarəetmə strategiyası baxımından çox maraqlı olan «Müharibə məharəti» kitabını oxumağı tövsiyyə edirəm. O, ehtimala görə, eramızdan əvvəl VI əsrdə yazılıb və hərbi strategiyaya həsr edilib. Bu kitab uzun illər ərzində hökmdarlara təsir göstərib; onu, başqa görkəmli hərbi rəislər kimi, general Duqlas Mak-Artur da öyrənib. Sözlərim sizə biznes məktəb müəlliminin səciyyəvi olmayan tövsiyəsi kimi görünə bilər, amma inanın ki, bu belə deyil. Bu, çox qiymətli və müasir kitabdır.

Daha bir məşhur kitabda, Makiavellinin «Hökmdar»ında söhbət müharibə və biznesdən daha çox böyük siyasi münaqişələr və rəhbərlərin keyfiyyətlərindən gedir, lakin hakimiyyət anlayışına qoyulan məna mənfi çalar alır. Etika və düzlük görüş sahəsindən yoxa çıxır, ona görə də «makiavelliçi» sözü bu gün mənfi çalar daşıyır. Yaxşısı budur «Müharibə məharətini» oxuyun.

Müdrikliyə aparan yollar çoxdur və çox kitablar sizi bu yola səsləyəcəklər. Əminəm ki, sizin öz üstünlük verəcəkləriniz olacaq, sadəcə ilk addımı atın və mütləq oxumağa və oxunanı dərk etməyə vaxt ayırın. Ciddi sınaqlardan qalib çıxmış insanlardan öyrənəcəksiniz deyə perspektivdə vaxta qənaət etmiş olacaqsınız. Yadda saxlayın ki, sizə birinci növbədə bilik və təcrübə lazımdır. Müdriklik gələcək, bir şərtlə ki, onun gəlməsi üçün şərait yaradasınız. Əvvəldən başlayın, davamı sizi xoş təəccübləndirəcək. Müdriklik sizin şəxsi nailiyyətiniz olacaq.

Nə qədər çox oxuyursansa, biliklərinin kifayət qədər olmadığını o qədər yaxşı başa düşürsən

Bugünkü günü anlamaq istəyirsənsə dünənki gündən başla

Perl Bak

Yadımdadır, dostlarımdan biri tarixi öyrənirdi. O, İkinci Dünya müharibəsinin hadisələrini öyrənməyə çoxlu vaxt sərf etdi. Bu məsələdə onun artıq böyük mütəxəssisə çevrildiyi haqqında qeydimə dostum belə cavab verdi: «Mən ancaq onu başa düşdüm ki, çox şeyi bilmirəm. İkinci Dünya müharibəsinin mənasını anlamaq üçün Birinci Dünya müharibəsinin hadisələrinə qayıtmaq lazımdır. Ona görə də indi Birinci Dünya müharibəsini öyrənirəm və əminəm ki, onun səbəblərini anlamaq üçün daha dərinə getmək lazım olacaq. Beləliklə də sonsuzluğa qədər». Mənim dostum əsl alim çıxdı və etiraf etdi ki, tarixi öyrənmək onu təvazökar etdi, nə qədər çalışsa da heç vaxt hər şeyi bilməyəcəyini anlamağı öyrətdi.

Mən onun nə qədər çox şeyi bilmədiyini anladığı, hər yeni məlumatın onu başqa məlumatları axtarmağa vadar etdiyi haqqında sözlərini həmişəlik yadımda saxladım. O, çox hörmətli bir tarixçi oldu, lakin əmin edirəm ki, özünün çoxsaylı mükafatlarının üstündə yatmır. Alim əməyinin ona öyrətdiyi səbir, onu cavan qalmağa və ətrafdakıların nəzərində nə qədər zəkalı görünsə də, yeni biliklərə can atmağa vadar edir. O, əbədi tələbənin əla nümunəsidir: hər gün onun yeni bir şey öyrənmək üçün daha bir imkanı yaranır.

Bəzən uğuru o qədər çox istəyirik ki, əsas şeyi yaddan çıxarırıq. Uğurun əsası təkcə maddi deyil, həm də mənəvi dəyərlər olmalıdır. Biz öz ölkəmizin və digər ölkələrin tarixi və mədəniyyətini bilməliyik, heç bir halda «mədəniyyət vakuumunda» yaşamaq olmaz. Kimsə deyib ki, tarixi bilməmək ağacın yarpağı olub ağacın bir hissəsi olduğunu başa düşməmək kimidir. Maraqlı müqayisədir, təəssüf ki, çox adamlara aiddir. Biz öz təhsilimiz üçün şəxsi məsuliyyət daşıyırıq və bu müddəa təkcə tələbələrə aid deyil.

Siz bu məsələdə mənim çox qəti olduğumu hesab edirsiniz? Tamamilə haqlısınız. Mən avamlığın yalnız xasiyyətin bir cəhəti sayılmasında heç bir məna görmürəm. Hər günü belə bir sualla başlamaq lazımdır: bu gün yeni nə öyrənmək olar? Bu sizi yeni informasiyaya və özünüzün intellektual kapitalınızı formalaşdırmağa sövq edir. Bu gün informasiya hamı üçün əlçatandırsa, həyatınızı biliyin olmaması və ya çatışmaması ilə məhdudlaşdırmağın nə mənası var?

Tarixi öyrənmək həm də ona görə maraqlıdır ki, onda hamımızın tarixin bir hissəsi olduğumuz aydınlaşır. Tarix təkcə keçmiş deyil, o, həm də bugün və burada baş verən hadisələrdir. Nədən başlandığını bilmədən nə baş verdiyini necə anlamaq olar? Dünya sizin anadan olduğunuz gün başlamayıb və sizinlə birlikdə ölməyəcək. Amma bu o demək deyil ki, siz onun bir hissəsi deyilsiniz. Əslində tam əksinədir.

Gəlin ağac yarpağı bənzətməsinə qayıdaq. Məsələn, siz tamamilə dəqiq bilirsiniz ki, yarpaqsınız, amma bilmirsiniz hansı ağacda. Sizə deyim ki, bunun nə ağac olduğunu aydınlaşdırmaq pis olmazdı. Bu çətin deyil. Bu, «Kandidat» şousundakı tapşırığa – namizədlərin tapşırığı yerinə yetirməyə başlamamış müəyyən məlumatları axtarmasına çox oxşayır.

Bir dəfə mən «deyəsən amerikalılar öz köklərini bilmirlər» mövzusunu müzakirə edən avropalıları dinləmişdim. Əlbəttə, onların kökləri tarixin dərinliklərinə gedir və onları izləmək daha asandır, çünki bizim sələflərimiz müxtəlif ölkələrdən çıxmışlar. Amma bu sözlər məni fikirləşməyə məcbur etdi və mən anladım ki, onlar əsasən haqlıdırlar. Bu yaxınlarda mən Şotlandiyada oldum, çünki anamın əcdadları şotland köklərinə malikdirlər, bu ölkəni və onun qoyduğu irsi öyrənirdim. Mənim qolfa olan sevgimi, yəqin bununla izah etmək olar – onu da şotlandlar yaradıblar.

Mən bu ölkə haqqında yeni şeyləri öyrənməyin xoşuma gəldiyini gördüm: bu biliklər mənim üfüqlərimi və işgüzar maraqlarımı genişləndirir. Mən şotland Aberdinində qolf meydançası inşa edirəm və o, əla olacaqdır. Mən bu ölkəyə səfərimdən, onun adamları və mədəniyyəti ilə görüşlərimdən böyük məmnunluq duydum. Sözsüz ki, mən hələ çox şeyləri öyrənməliyəm və bu da, şəksiz-şübhəsiz, yeni hadisələr və müqavilələrə gətirəcəkdir.

Məsləhətimi qəbul edin, hər şeyi bilən olmayın. Birincisi, hər şeyi bilmək mümkün deyil, ikincisi, nə sizə, nə də ətrafdakılara maraqlı deyil. Üçüncüsü, böyük hadisələri əldən verə bilərsiniz. Buna görə də öz üfüqlərinizi və kapitalınızı məhdudlaşdırmayaraq geniş düşünmək zərurətini yadınızdan çıxarmayın. Məhz bu, böyük uğur adlanır.

Çempion kimi düşün

İnsanın özü üçün seçə biləcəyi ən yaxşı yol, bacardığı ən yüksək nəticəyə nail olmağa çalışmasıdır.

Aristotel

Qalib – həm doğulur, həm də olurlar. Təriflərdən birinə görə qalib aşkar üstünlük nümayiş etdirən adamdır. Digər tərifə görə yarışda birinci yeri tutmuş və ya əsas mükafatı almış adamdır. Biz hamımız Olimpiya çempionları haqqında eşitmiş və güman ki, onları televizorda görmüşük. Bu adamların qeyri-adi nailiyyətlərini qiymətləndirəndə adamın ağlına gələn ilk şey qalib gəlmək üçün etdikləri saysız-hesabsız məşqlər, verdikləri qurbanlar və mətanət olur. Özü də bunlar çempiona xas olan keyfiyyətlərin ancaq bəziləridir.

Bundan başqa onlar qeyri-adi nəticələrə çatmaq istəyiblər. «Hamı kimi olmaq» hədəfi qalib kimi düşünən adama uyğun deyil. Çempionlar geniş miqyaslı düşünürlər. Geniş miqyaslı işləyirlər. Onlar inadkar və intizamlıdırlar. Bu barədə düşünün: qaliblər çempion kimi düşünürlər. Cek Dempsinin dediyi kimi: «Çempion artıq gücü olmayanda da ayağa qalxan adama deyirlər». Ümid edək ki, bu keyfiyyət sizə də xasdır.

Ağır keçmiş günüm olanda, tez-tez fikirləşirəm ki, mənim həyatım yarışa bənzəyir və onu axıra qədər keçmək üçün dözümüm çatsaydı yaxşı olardı. Dözümü isə məşq etdirmək olar, çünki mən məğlub qalmaq istəmirəm. Çox məşhur tennisçi olan Billi Cin Kinq deyirdi:

«Qaliblər üzərlərinə məsuliyyət götürürlər. Top tordan adlayıb üzərimə gələndə, əmin ola bilərsiniz ki, mən onu geri qaytarmaq istəyirəm». Mən onun nə demək istədiyini anlayıram, çünki mən də eynən elə düşünürəm.

Mən hər il US Open tennis turnirinə loja sifariş edirəm: çempionların qələbəyə doğru getməsini müşahidə etmək xoşuma gəlir. İstənilən sahədə – idmanda, incəsənətdə və s. peşəkarları müşahidə etməkdən çox şey öyrənmək olar. Bu adamların hamısını oxşar təfəkkür tərzi birləşdirir: onlar qalib gəlmək istəyir və ən yaxşı olmağa can atırlar. İkinci, üçüncü yox, ancaq birinci olmağa. Bunun üzərində fikirləşməyə dəyər. Mən son dərəcə istedadlı adamların necə məğlub olduqlarını görmüşəm, çünki, fikrimcə, onlar qəlblərinin dərinliklə-rində qələbədən qorxurdular. Qələbə məsuliyyət tələb edir və çempionlar da ona çatana qədər böyüyürlər. Daxilinizi araşdırın və məsuliyyət daşımağa hazır və qadir olduğunuzu yəqin edin. Elə deyilsə öz üzərinizdə işləyin. Məsul olmağı bacarmaq uğurun mühüm toplananıdır.

Çoxunuz bilirsiniz ki, mən qolf oynayıram. Mən həmişə demişəm ki, qolf intellektual oyundur və bu, doğrudur. O, ciddi texniki təchizat və müəyyən məharət tələb edir. Qolfu laqeydliklə oynaya-oynaya yaxşı nəticələr gözləmək olmaz. Diqqət və səbrlə oynamaq lazımdır. Əfsanəvi qolf oyunçusu Bobbi Cons bir dəfə deyib: «Qolfda bir dəfəyə ancaq bir zərbə etməyin mümkün olmasında heç bir yeni və ya qeyri-adi bir şey yoxdur, amma bunu tam anlamağım üçün uzun illər tələb olunub». Adi həyatda da biz hər günümüzün gərgin əməklə, hər saniyəmizin isə işə çempion yanaşması ilə dolu olması sayəsində qalib gəlirik.

Gəlin Aristotelin bu fəslə epiqraf kimi verilmiş sözləri üzərində bir qədər geniş dayanaq. Bu, özünün ən yüksək təzahüründə özünütəhlildir. Doğrudan da, qabil olduğun ən yüksək nailiyyətə can atmaq insan üçün ən yaxşı seçimdir. Qarşınıza yüksək olmayan hədəfləri niyə qoyasınız? Siz uşaqdan heç olmasa bircə dəfə böyüyəndə heç kim olacağını eşitmisiniz? Xeyr, uşaq arzu və planlarla doludur və özünü nadir hallarda adi istəklə məhdudlaşdırır. Uşaqlar prezident, kosmonavt, alim və həkim olmaq istəyirlər. Onlar düz yoldadırlar, onların təfəkkür tərzi doğrudur. Qarşınıza böyük məqsədlər qoyduğunuz zamanlara fikrən qayıtmağa çalışın. Hər adam dünya çempionu olmağa qadir deyil, lakin hər bir adam qabiliyyəti çatanın ən yüksək nöqtəsinə can ata bilər. Bu, birinci addım və gündəlik öhdəlikdir.

Çempionlar hər şeyi imkanlarından daha artıq edirlər. Bizim hamımız nə vaxt bir işi sadəcə kifayət edəcək qədər, nə vaxt isə əldən düşənə qədər etdiyimizi yaxşı bilirik. Hər gün gücünüz tükənənə qədər işləməyə çalışın. Özünüzə başlamaq şansı vermədiyinizə görə uduzmayın. Məsuliyyət dərəcəsi çox böyük göründüyünə görə uğurdan qorxmayın, sadəcə diqqətinizi cəmləyin və irəli gedin! Ağıllı cəhdlərin sizi gətirəcəyi nəticələrə təəccüb edəcəksiniz. Aleksando Qrem Bellin dediyi bir fikri heç vaxt yaddan çıxarmıram: «Diqqətinizi tam olaraq indi gördüyünüz işdə cəmləyin. Günəş şüaları linzanın mərkəzində cəmlənməyənə qədər heç bir şeyi yandıra bilməyəcək». Bunu yadda saxlayın, çempion kimi düşünməyi öyrənin və çempion olun.

Mən öz işimə incəsənət kimi yanaşıram

İncəsənət yalandır, amma o bizə həqiqəti dərk etməyi öyrədir.

Pikasso

Pikasso təkcə dahi rəssam deyil, həm də yaxşı biznesmen olub. O, öz işlərinin qiymətini bilib və heç vaxt bəraət axtarmayıb. O, belə bir əhvalat danışırdı. Emalatxanasına bir adam gəlir, rəsmlərdən birinin qarşısında dayanıb baxır və soruşur: «Bu şəkil nə deməkdir?» «İki yüz min dollar», – rəssam cavab verir. Və bu birbaşa deyilmiş tərtəmiz həqiqətdir. Tamamilə aşkardır ki, Pikasso öz incəsənətinə biznes kimi baxırdı və buna əsasları da var idi. Mən də öz biznesimə incəsənət kimi baxıram və buna əsasım var. Siz də öz işinizə belə yanaşın.

Bilirsiniz niyə? Çünki incəsənət adamları öz idealları və ilhamlarına sədaqət və detallarda mükəmməllik dəlisi olmaları ilə məşhurdurlar. Bunlar əla xüsusiyyətlərdir. Onlar lazımi nəticəni əldə etmək üçün yaxşı yardımçıdır. Bu yaxınlarda kitabxanaların birində Bethovenin əlyazması tapılıb. Üstündə o qədər düzəliş və pozma var ki, kağız bəzi yerlərdə deşilib. Güman edilir ki, bu iş onun həyatının son illərinə aiddir, yəni musiqi yazmağı təzə başlamayıbmış. Dahi insan – yalnız ən yaxşı şeylər yaratmağa hazır olan perfeksionist (hər şeydə kamilliyə can atan insan) belə işləyirmiş. Ona özündən başqa heç kimin təqdiri lazım deyildi. Bu, biznesmen üçün də, musiqiçi üçün də işə yanaşmanın əla üsuludur.

Ən yaxşı nəticəyə nail olmaq üçün özünüzü ötməyə çalışın.

İşgüzar adamların təfəkkür tərzi belədir: bilirlər ki, kiminləsə rəqabət aparmaları onların öz səviyyəsini aşağı sala bilər. Nə qədər xoşagəlməz olsa da bu həqiqətdir. Öz baxışına sadiq olmaq lazımdır. Pikassonun, şübhəsiz ki, şeylərə öz baxışı var idi və bu, bir rəssam və biznesmen kimi, ona xeyir vermişdi. Unikal olmaqdan qorxmayın. Şəxsiyyətinizin ən yaxşı təzahürlərindən qorxmayın.

Gəlin Pikassonun incəsənətin yalan olması bəyanatına qayıdaq. Bir tərəfdən incəsənət çox tez-tez mürəkkəbi sadə edir. Rəngi kətanın üstünə yaxmaq çətindir? Fikirləşsən o qədər də yox. Amma bundan nə alınacaq? Elə buna görə ilk kitabıma «Müqavilə bağlamaq incəsənəti» adını vermişəm. Biznesə münasibəti olan hər bir adam bilir ki, danışıqların aparılması və müqavilənin bağlanması böyük ilkin iş tələb edir. Bu işi necə etdiyimi heç kim görmür, amma bu o demək deyil ki, mən bu işi görmürəm. Ziyarətçilər Trump Tower-in nöqsansız mərmərinə baxanda heyrətə gəlirlər, amma adətən bu təmtərağın şəxsən mənə nəyə başa gəldiyini düşünmürlər. Gözəllik və incəsənətin tələb etdiyi tər, qan və göz yaşları heç kimə maraqlı deyil. Vacib olanı ancaq nəticədir.

Bundan başqa, incəsənət reprezentativdir. Başqa sözlə, həyatın özü yox təcəssümüdür. İncəsənət gündəlik həyatın üstünü pərdələdiyi həqiqəti bizə göstərə bilər. O, bizə əks olunanı göstərir. Mənim müqavilələrim mənim bir biznesmen kimi fərasətimin (nüfuz etmə qabiliyyətimin) əksidir. Mən də rəssam kimi çoxtərəfli, hər şeyi əhatə edən yanaşmaya can atıram. Bu yanaşma ilə silahlanın və onu mümkün qədər tez-tez istifadə edin – nə ilə məşğul olmağınızdan asılı olmayaraq bu sizə çox şey öyrədəcək.

İnşaatçının işi həm sənət, həm də incəsənətdir, bundan azına mən razı deyiləm. Mən Trump Tower-in tikintisi üçün nadir mərmər növlərindən istifadə etməyə borclu deyildim, lakin anlayırdım ki, keyfiyyət fərqi açıq-aşkar görünəcək. Ona görə də mən işimi incəsənət hesab edirəm deyəndə əmin olun ki, rəssamın rənglərin seçimi və ümumi mənzərə ilə əlaqədar olduğu qədər vasvasıyam. Siz də belə hərəkət etsəniz, yeni, daha yüksək səviyyənizin özünüzü belə təəccübləndirəcəyini düşünürəm.

Özünüzü yüksək qiymətləndirin. Həyat da incəsənətdir, biznes də, ona görə də rəssam olun, qadir olduğunuzun hamısını göstərin.