Kitabı oxu: «Ghetto: Burgerlijk Treurspel in 3 Bedrijven»
Herman Heijermans
Ghetto: Burgerlijk Treurspel in 3 Bedrijven
Gepubliceerd door Good Press, 2022
EAN 4064066404871
Inhoudsopgave
EERSTE BEDRIJF.
EERSTE TOONEEL.
TWEEDE TOONEEL.
DERDE TOONEEL.
VIERDE TOONEEL.
VIJFDE TOONEEL.
ZESDE TOONEEL.
ZEVENDE TOONEEL.
TWEEDE BEDRIJF.
EERSTE TOONEEL.
TWEEDE TOONEEL.
DERDE TOONEEL.
VIERDE TOONEEL.
VIJFDE TOONEEL.
ZESDE TOONEEL.
ZEVENDE TOONEEL.
DERDE BEDRIJF.
EERSTE TOONEEL.
TWEEDE TOONEEL.
DERDE TOONEEL.
VIERDE TOONEEL.
VIJFDE TOONEEL.
ZESDE TOONEEL.
ZEVENDE TOONEEL.
ACHTSTE TOONEEL.
NEGENDE TOONEEL.
BIJLAGE.
EERSTE BEDRIJF.
Inhoudsopgave
De bedompte uitdragerswinkel van Sachel. Het is avond. Er brandt een kleine olielamp.
[Inhoud]
EERSTE TOONEEL.
Inhoudsopgave
Sachel. Rose. Een jood.
Een jood.
Goeienavond.…. (knoopt een pak los). Warm. ’t Is om ’r bij neer te vallen. Is Esther ’r niet?
Sachel.
Esther is uit.
Een jood.
Hoe wou jij dan helpen?
Sachel.
Geef ’t maar hier. Ik zie beter met mijn handen dan jullie met je oogen. (het goed betastend). Niks. Geen cent waard. Heelemaal niks. Prullen.
Een jood.
Geen cent waard? En Esther heit ’r me de vorige keer twee gulden op gegeven!
Sachel.
Twee gulden? Twee gulden! Daar had [2]ik bij motten wezen! As ’k tien stuiver geef is ’t al mooi. Allemaal versleten goed…
Een jood.
As je kinderen ’r maar nooit gebrek an zullen hebben! Noem je die jas versleten? Noem je die broek versleten? kan wel merken dat u ’r geen kijk op heit.
Sachel.
Ik vergis me niet. M’n vingers verstaan ’t. Die zién. Die zién. De knoopsgaten zijn heelemaal uitgerafeld en wat heb ’k an ’n broek met afgetrapte randen?
Een jood.
Noem u dat uitgerafeld? Noem u dat afgetrapt? Was uw zuster maar hier! Wat doe ’k met al die redeneering!
Sachel.
Rose – kom is hier. Bekijk die jas is bij de lamp. Heb ’k recht as ’k zeg dat-ie versleten is?
Rose. (De jas bekijkend).
Mooi is-ie niet. Maar zoo erg versleten, zoo héel erg.…
Sachel. (nijdig.)
Wat niet versleten! Ben jij blind? Houen jullie me voor de gek! Had ik me óógen, dan had ik jou niet noodig, jou niet, niemand niet! Is ’t niet ongelukkig genoeg dat ’k blind ben? An me vijanden ben ik overgeleverd. Nou staan ze mekaar an te kijken of ’k ’t zoo zie! Dievetuig! Maar bestelen laat ik me niet! Nog niet voor ’n cent! Geef hier die [3]jas! (betastend). De knoopsgaten zijn kapot.… Hier is ’n heele plek waar de wol ’r af is.… En de voering.… de voering.… kijk die gescheurde voering!.… En zoo’n stomme os ziet niks, wil niet zien!… Geven we je daarvoor te vrèten dat je mijn in me zak liegt!
Rose.
Ik lieg niet.…
Sachel.
Jij liegt! Jullie liegt allemaal!
Een jood.
Wat doe ’k met al dat geklets! Maakt Esther ooit zoo’n spektakel? Geef me honderdvijftig centen en ’t is uit!
Sachel.
’n Daalder? ’n Cent ’n kwaje dag meer as vier kwartjes.
Een jood.
Vier kwartjes? Dank je wel! Dan pak ’k ’t weer in.
Sachel.
Ga je gang! Ik zal me geld in ’t water gooien! ’k Kom ’r ook niet met stelen an.…
Een jood.
Nou, laten we zeggen vijf kwartjes. Ik heb ’t hard noodig, me vrouw is ziek. Anders kreeg je ’t nog voor geen drie gulden.…
Sachel.
Al was je heele familie ziek ik geef niet meer as vier kwartjes. Vodden! Vuiligheid! Voor mijn part neem je ’t weer mee. ’t Zal me zorg zijn! Vraag wat ’t mijn hindert. Wat begin ik nou!
[4]
Een jood.
Ik heb al m’n levensdagen nog nooit zoo’n hond gezien – weigert ’n kwartje meer voor ’n zieke vrouw (inpakkend). Dan breng ’k ’t naar Levi! Die heit nog ’n beetje meelijden met ’n ongelukkig mensch!
Sachel.
Me zorg. Laat Levi z’n heil d’r in zien. Zoo’n rommel zal me afgestolen worden!
Een jood.
In Godsnaam! Og wat ’n uitzuiger!
[Inhoud]
TWEEDE TOONEEL.
Inhoudsopgave
Sachel. Rose.
Sachel (snauwend).
Haast je ’n beetje dat je klaar komt! Stommeling! Te beroerd om voor de duvel te dansen! Je had toch kunnen hélpen met te zeggen dat ’t niks waard was! Je vreet ’r toch van mee! As ik ’n jódenmeid had – die – die zou léeper zijn.
Rose (schuw).
Als ’k ’n jodin was had ’k ook moeten zeggen dat de jas zoo slecht niet was.
Sachel.
Wàt moeten? Wie vraagt je wat? Wie, hè? Hè?
Rose.
Ik lieg niet.… Dat doe ’k niet.…
Sachel.
Hou je bek! As je tien jaar bij me ben, [5]begrijp je nòg niks! ’t Zit niet in jùllie kop. ’t Is er niet in te gieten. Wat draai je nou? Je heb niet noodig in die hoek… Wat scharrel je?
Rose.
Ik veeg ’t vuil bij mekaar.
Sachel.
Jij veegt? Jij veegt? Luilakken doe je, tijd vermorsen, dagdieven! – ’n Goeie jas, ’n kostelijke jas. – Ongeluk brengen jullie an. Geen haar zegen. Schiet op! Sta me niet an te kijken! (Stilzwijgen). Was jij op van nacht?
Rose.
Nee!
Sachel.
Waarom schrik je?
Rose.
Ik schrik niet.
Sachel.
Leugen! Leugen! Wát dee je op?
Rose.
Ik ben niet op geweest.
Sachel.
Ik heb ’t gehoord. De klok had geslagen. Je liep op je kousen, op de trap, in de gang.
Rose (schuw).
Niet waar.…. Ik heb geslapen, ben ’t bed niet uit geweest.
Sachel.
Je liegt! Ik heb hóóren loopen.
Rose.
Ik niet.… Ik niet.…
Sachel.
Je deur heeft gekraakt – je ben in de gang geweest en de trap af tot an de deur van de winkel. – Die was op slot. Diè was [6]op slot! Wat woù je? Ik laat me niet bestelen. As ’k iets mis al is ’t de knop van ’n speld, dan, dàn, dàn ben je ’r bij, dan ben j’r voor jàren bij – versta je.…
Rose.
.… Ik bèn niet opgeweest.
Sachel.
Kom hier! Heelemaal hier. Dichter bij. Nog dichter. Waar is je hand? Zoo. Zeg ’t nou nòg is!
Rose (angstig).
Ik ben niet opgeweest! Waarachtig niet. Geen oogenblik. Ik heb.…
Sachel.
Je liegt! Je hand beeft! Tuig! Tuig! Maar ik lèt op je. Geen beweging maak je, of ’k zie ’t. En as ’k je snap, laat ’k je ’r uit slèpen of ’k zal geen gezond uur meer hebben!
Rose (voortwerkend).
Ik zou niet weten, waarom ik op zou staan – wàt ’k in de winkel zou noodig hebben.
Sachel.
Jij zou niet weten! Jij! Bij tijjen willen jullie me doen gelooven, dat ’k gek ben, heet je liegen wat m’n óoren zien! Dat God jullie straffe met mijn straf, dat jullie oogen wegkwijnen zooas de mijne weggekwijnd zijn, dat jullie zoeken in die verdomde nacht, zooas ik zoek elk uur, elken dag! Het is om te huilen! Het is om je handen te heffen tegen God – altijd [7]nacht en vijanden om je heen, vijanden die je niet zièt, vijanden die zich niet hoeven te verbergen, vijanden die spotten zonder dat je d’r spot ziet, vijanden die lachen zonder dat je d’r lach ziet, vijanden die je vóélt, hier, daar, overal, vijanden met stemmen, waarin de leugen gevreten ligt…
Rose.
.… Ik ben geen vijand.
Sachel.
Ik ken jou niet, weet niet wie jij ben. Nooit zag ik je gezicht, nooit je oogen. Pas heb je tegen me samen gespannen met die kleeren, misschien wat van ’m angenomen! Je stond zoo dicht bij ’m.….
Rose.
Nee! Niewaar!
Sachel.
En vannacht heb ’k je hóóren loopen. Wat dee je? Wat wou je? Je hàd niet op te zijn. Wat dee je op de trap en benejen? Daar denk ik over, daar tob ’k over òmdat je liegt. Nòu zit ’r wat achter. As je gezegd had: ik wàs op, ik was ziek – dan – had ’k je geloofd, was ’t uit geweest, heelemaal uit. Maar je wil me wijsmaken dat ’k niks gehoord heb! Ik niks hooren! Ik, die op m’n ooren leef!
Rose (aarzelend).
Ik was ziek – vannacht.
Sachel.
Dus je wàs op.
[8]
Rose.
Ik was.…
Sachel.
Waaróm zeg je dat noù pas?
Rose.
Ik weet ’t niet. Ik was bang.
Sachel.
Bang voor wàt?
Rose.
Bang voor.… Bang voor.… Ik kan me niet bewegen of ’k wor afgesnauwd.… Ik durf niks meer zeggen… Ik was bang – omdat ’k dacht je wakker gemaakt te hebben.
Sachel.
Zoo. Zoo. Maar de tràp. Wat dee je op de trap?
Rose.
Dat herinner ’k me niet.…
Sachel.
Ik vertrouw jou niet… Jij ben ’s nachts nooit ziek.… En je liegen, je verdomde liegen.… Je kon wel ’n ànder plan gehad hebben…
Rose.
’n Plan?.…
Sachel.
Praat niet zoo onnoozel! Wie zegt me dat je niet stelen wou? (Stilzwijgen). Nou? Zeg je niks?
Rose.
Wàt moet ’k zeggen?
Sachel.
Zoo. Zoo. Ze houdt d’r mond. Dan weet ze dat ’k héélemaal in ’t donker zit. – Nou? Nou?
Rose.
Ik heb niks te zeggen. ’t Is te geméén om zoo iets te denken.
[9]
Sachel.
Te gemeen? Te gemeen! Gemeen is ’n ouwe man bedriegen en beliegen.
Rose.
Dat heb ’k nooit gedaan.
Sachel.
Ik vertrouw jullie niet, me zuster niet, me zoon niet, niemand niet! Tuig, allemaal tuig!
[Inhoud]
DERDE TOONEEL.
Inhoudsopgave
Sachel. Rose. Esther.
Esther.
Wat schreeuwt-ie nou weer? Je ben op ’n uur afstand te hooren. De buren motten wat van ons denken….
Sachel.
De buren! De buren! Wat gaan mijn de buren an!
Esther.
Wat hem de buren angaan? Nee, wat zeg je me daàr van? Wat hèm de buren angaan?… ’k Zou zegge dat ze je niks angaan! Og, is me dàt ’n spektakel! Lastige ouwe man! ’t Verstand komt ook niet met je jaren!
Sachel.
Jullie zijn me haast kwijt. Je heb zoo lang niet meer last van me!
Esther.
Wie legt je wat in de weg! Wie doet je wat? Jij schreeuwt maar. Jij schreeuwt ’t heele [10]huis bij mekaar. As je dan schreeuwt, schreeuw dan met reden.
Sachel.
Met rèden? Dùizende redene heb ’k. Was daar niet ’n koopman hier met ’n partijtje negotie en jaagt zoo’n stomme meid ’m de deur niet uit? Blijf jij daar kalm bij. Zeg jij dan niks!
Esther.
Wat heit zij d’r van noodig?
Sachel.
As ’k ’r vraag om ’t bij de lamp te bekijken, zeit ze dat ’t zoo slecht niet is – as ze pas heit hoore zeggen dat de franje ’r bij hangt.
Rose.
Ik wist niet beter.
Esther.
En às ze ’t gedaan heit, lastige ouwe, dee ze ’t toch niet met opzet? Wor je arm van eén partijtje? In gosnaam stràkkies wat anders! Hóe kan ’n blinde zich zóo te doen maken? Wat schiet je ’r mee op?
Sachel.
.… Pràte jullie maar.… Ik voel wat ik voel. Ik heb ’t bij mekaar geschraapt uit hoeken en gaten. Krom heb ’k gelegen voor die paar centen. Me vrouw zaliger, diè, dié, heit me gehòlpen tot an d’r sterfbed. Jùllie verstaan de handel niet. ’n Zoon die nooit bij de affaire is, [11]’n zuster die álles te duur inkoopt, as ’k ’r niet bij zit, as ’k niet elke rooie duit met tàngen vasthou! Bloed zweet ’k!
Esther.
Zweet wat anders! Hij zweet bloed! Zweet geen bloed, nar! Alles komt terecht as je maar niet lastig ben – Doe de luiken voor de ramen, Roos.
Sachel.
Zij niet. Dat mot jij doen of Rafaël. Zij verstaat ’t niet.
Esther.
Verstaat zij ’t niet? Doet ze ’t niet èlke avond? Wat mankeert je toch? Ga maar je gang, Roos.
Sachel.
Zij niet! Zij niet! As ze de pennen vergeet.
Esther.
Die vergeet ze toch nooit!
Sachel.
Stoor je niet an me! Groot gelijk. Tot ’t te laat is.
Esther.
God allemachtig – wat heit die man ’t van avond op z’n heupen. (Rose doet de luiken voor). D’r komt zeker onweer los met die warmte. Ik heb ’t hòndswarm. Zouen we niet beter doen voor de deur ’n luchie te scheppen?
Sachel.
Dank jou voor je luchie. Ik heb ijskouwe voeten.
[12]
Esther.
IJskouwe voeten? Hoe is ’t mogelijk? Hoe komt iemand an ijskouwe voeten? D’r hangt ’n lucht om te stikken. Ik zweet me dood. (gaat bij de onderdeur zitten).
Sachel.
Heb je gekeken of de pennen.…
Esther.
Maak je maar niet ongerust. Alles komt in orde.
Sachel.
Op ’t linkerraam zit-ie nog niet.
Esther.
Ze zal ’m ’r wel opdoen.…
Sachel.
Ben je bij Abram geweest?
Esther.
’n Loop voor niks! Hij had de heele boel verkocht. Vanmiddag al.
Sachel.
Was Rafaël ’r dan niet geweest?
Esther.
Rafaël? Rafaël? As-diè wat belooft, komt ’r toch niks van! Was ’r heelemaal niet geweest! Je mot ’t van je kinderen hebben. ’t Geeft me wonder dat-ie nog thuis komt eten. ’k Zal z’n eten op de stoep zetten, dan hoeft-ie niet binnen te kommen.
Sachel.
Had ’r zelf heengegaan van morgen!.… ’n Heele partij goed naar de maan!
Esther.
Og, wat zal ’k antwoord geven op jouw gezanik! Mot ik jóuw zoon achterna loopen? [13]’k Heb niet genog te doen! Kan ik helpe dat-ie te lui is om ’n voet te verzetten? Zoo’n leeglooper! As-die eenmaal belooft om bij Abram an te gaan, kan ik dan ruike dat-ie niet gaat? ’k Zal ’m an ’n handje nemen! ’k Zal ’m op me arm d’r naar toe dragen! Wat zegje me daàr van!
Sachel.
Met al jouw gesmoes – de pen is nog niet op ’t raam…
Esther.
Wat wil die man toch van avond van die pen! Ze halen hier niks weg. En mijn zeker niet, want ik eet te veel. En as ze jou stelen brengen ze je over ’n uur terug. Je ben te lastig. Ben je klaar, Roos?
Rose.
Alles is klaar. Heb u mij nog noodig?
Esther.
Zet water op voor de koffie. En kom ook ’n luchie scheppen. ’t Is om te bezwijken. En… en… geef me broer ’n heete stoof voor z’n kouwe voeten!
Sachel.
Spot maar! Spot met ’n blind man! Ik ben nog niet genoeg bezocht!
Esther.
Daar heb je me waarachtig Aaron! Wat doe jij hier?
[14]
[Inhoud]
