Kitabı oxu: «Betuwsche novellen, en Een reisgezelschap»

Jacobus Jan Cremer

Betuwsche novellen, en Een reisgezelschap

Gepubliceerd door Good Press, 2022

goodpress@okpublishing.info

EAN 4064066311698

Inhoudsopgave

Van J. J. Cremer. Wiege-Mie.—De rechte Jozef.—De oude Wessels en zijn gezin.—De reis van Gerrit Meeuwsen en zien zeun noar de Amsterdamse karmis.—Eene zoogmoeder.—De Fransche komiek en de douairière.—De vriend van den huize.

Achtste Druk. Leiden.—A. W. Sijthoff’s Uitg.-Mij.

Wiege-Mie.

De rechte Jozef.

De oude Wessels en zijn gezin.

De reis van Gerrit Meeuwsen en zien zeun noar de Amsterdamse karmis.

Deine-Meu.

Van binnen en van buuten.

De Betuwsche neef.

I.

Een Haagsche familie op reis.

II.

Bij den Gelderschen neef.

III.

Stand en partij.

IV.

Een bezoeking.

V.

Drie slaapvertrekken.

VI.

Den anderen dag.

VII.

Maar.

Eene zoogmoeder

De Fransche komiek en de douairière.

De vriend van den huize.

Het einde.

Ritters Hans.

Betuwsche Novellen
En een Reisgezelschap

Inhoudsopgave

Van
J. J. Cremer.
Wiege-Mie.—De rechte Jozef.—De oude Wessels en zijn gezin.—De reis van Gerrit Meeuwsen en zien zeun noar de Amsterdamse karmis.—Eene zoogmoeder.—De Fransche komiek en de douairière.—De vriend van den huize.
Achtste Druk.
Leiden.—A. W. Sijthoff’s Uitg.-Mij.

Inhoudsopgave

Wiege-Mie.

Inhoudsopgave

“Hei je ’t neis1 uut ’t darp al geheurd?” vroeg de daglooner Peter Janssen aan zijn vrouw, die bezig was om voor haar vermoeiden echtgenoot de avondpap op te doen. “Hei je ’t al geheurd Net, hoe miseroabel gauw de weduwvrouw van Cloas Hermsen hoar man is noagestapt?”

“Wat zei je!” riep de huismoeder verbaasd, terwijl ze den aarden schotel met pap op tafel zette: “Is manke Heintje dood? Wel jong, jong, die twee hebben mekoar dan niet lang allinnig geloaten. Cloas is van de leinte gesturven, en Heintje—da’s nou krek zes moanden loater! Jong, jong, ’t is veur Wiege-Mie ’en heel ding; woar mot ze noa toe? ze het niks, geen spier; neejen en breien kan ze, moar da’s alles, en ik geleuf niet, dat ze ’t nog al te best duut.—Nou stil blagen!” vervolgde vrouw Janssen, hare vier spruiten toesprekende, die hunkerende de roggemeelspap zagen dampen: “moeder kan niet alles te geliek. He’k nou ooit van m’en lêven! Ze zal zoo um de vieftig zin gewêst, en Wiege-Mie was met St. Jan achttien joaren in ’t darp.—Loawwe erst bidden Peter, de kienders drammen en sjenken da’k m’n eigen woorden niet heuren kan!”

Janssen nam het pijpje uit den mond, drukte de pet voor de oogen, en vrouw Janssen gaf haar oudsten telg een duw met een dreigenden wenk om de oogen dicht te doen.

Men bad—Peter bad ernstig met een dankbaar hart; Willem, zijn buurman, had zeker zulk heerlijk avondeten niet voor zijne vrouw en kinderen. Zijn gebed was reeds geëindigd, maar toen hij over den rand van zijn pet de roode wangen van zijn goede vrouw en de kinderen beschouwde, toen deed hij de oogen weer dicht en zei nog eens: “Ik dank U goede en groote God, amen.”

Vrouw Janssen had ook wel gebeden, maar zij was een weinig afgedwaald: manke Heintje was toch gesturven; ze dacht er over, wanneer de begroafenis zou wêzen; of er op ’t arfhuus ook wat van heur goajing zou zin, en zoo almeer, totdat ze eindelijk bedacht, dat de goede God haar ook wel eens had kunnen oproepen en, “hoe ellendig Peter dan met de kienders zou zin blieven zitten,” en er kwam een traan in haar oog, en ze was innig dankbaar dat zij nog was gespaard gebleven, en ze zei zacht tot den Vader in den Hemel: “Ik dank U goede en groote God, amen.”

De kinderen hadden hun “Heere zêgen,” enz. spoedig afgerammeld, en gluurden nu eens naar den dampenden schotel met pap, en dan weder naar hunne ouders, om te zien, of ze nog niet haast gedaan hadden.

Vader zette de pet weer op het hoofd; moeder gaf het teeken om te beginnen, en eer vijftien minuten waren verstreken, was de pap uit den schotel naar de respectieve magen verhuisd.

Het gezin was verzadigd en de kinderen werden spoedig ter rust gelegd. Peter rakelde het vuur aan den haard nog eens op. Net bood haar jongste kind, dat in een kribje had liggen slapen, de moederlijke borst, en ’t kleintje weerde zich dapper. “Och Peter,” zei vrouw Janssen, terwijl zij de oogen op het knaapje hield geslagen: “die jong is pas zeuven moanden oud, ’t is nou over drie doagen Alder Heiligen, en tegen Maria Lichtmis is ’t alweer zoo wied.”

“Kom, da’s zoo’n spul niet,” sprak Peter op geruststellenden toon: “we motten toch ’t half dozijntje vol hebben, hé Net?”

“Gij hebt goed proaten,” antwoordde de vrouw: “gellie mannen denkt er moar zoo licht over; ik sprêk bij onderveinding. Moar neen, ge zegt wel dat ’t niks is, moar as ’t zoo wied is, dan zie je nog veul benauwder en mankelieker as ik; en jong, ge weet óók wel, dat de spuuling op zoo’n wies hoe langer hoe dunder wordt; ’t geet tot nou nog goed, went ge bint ’en starke errebeijer; moar a’j ’s niks te verdienen hadt!—En Peter, a’j is kwam te vallen! wat zou ’k dan toch beginnen met zes bluujen van kienders? O!” vervolgde vrouw Janssen, eensklaps weder aan manke Heintje denkende: “as ’t ons óók zoo most goan, wat zouwen de kienders dan anders wêzen as Wiege-Mie nou is? Goddank dat we nog gezond zin!”

De echtelieden zaten nog eenigen tijd koutende bijeen, en toen de dorpstorenklok tien slagen deed hooren, lagen ze gerust in de warme bedstee, en sliepen weer onbezorgd den volgenden morgen te gemoet.

Ieder wist nu in het dorpje G... dat Heintje Harmsen was overleden, en ieder wist ook, dat de zoogenaamde Wiege-Mie nu allerongelukkigst bleef zitten; iedereen beklaagde het schoone meisje, dat nu niemand op de wereld had die zich harer zou aantrekken.

Wie Wiege-Mie was, wist niemand, maar hoe ze aan dien zonderlingen naam was gekomen, wist de kastelein uit de Roskam het best te verhalen van allen uit het dorp, want deze toch was met Cloas Harmsen en zijne vrouw dikke vrienden geweest, en het heugde hem nog zoogoed als de dag van gisteren, dat Cloas—’t was met St.-Jan achttien joaren gewêst—’s mergens um zes uur bij hum op den dêl was komme loopen, toen ie net doende was ’t kalf te wêteren, en Cloas toen had gezeid: “Wel Teunis, wel jong, nou mot ’k oe wat roars en neis vertellen;” en hoe biester veralterierd Cloas er had uutgezien; en hoe ze toen noar de kleine keuken achter de gelagkoamer woaren gegoan, en Cloas weer was begonnen: “Heur is Teunis, ge bint ’en mins woar ’k op vertrouwen kan, luuster: Van mergen,”—moar Cloas had noar de deur gekeken of ’r ook iemand stond te luusteren; en toen Teunis had gezeid, dat ie gerust sprêken kon, had Cloas weer ’t woord opgevat en gezeid: “Van mergen dan, toen ’k um drie uur ’t peerd veur de stutkar had gezet um mest te voaren, en ’k de kar vol had, en ’t darp uut ree um ’t vrachtje noar de koekamp te brengen toen zag ’k—jong, ’t was ’en roar gezicht—midden ien ’t spoor bij de jachtpoal van Reijntjes, e’n kleine iesdere wieg met ’en gruun kleid2 ’r over heer. ’k Goeng er noar toe; ’k dee ’t gruune kleid ’r af, en zie, doar lag ’en jong bluutje in, met ’en kupke net krek of ’t van ’en engeltje was. Ge kunt begriepen,” had Cloas al verder gezeid: “ge kunt begriepen Teunis, da’k ’en gezicht zette toen’k dat kienje doar zag liggen; ’t begon te schraauwen en ’k wist niet wa ’k doen most. Goeje road was duur—’k brocht ’t vrachtje mest, zoo gauw as bles moar loopen kos, noar de koekamp, en toen ’k weerum kwiem stond de wieg nog op dezelfde ploats, en ’k loajd ’m—met ’t kiend ’rin—op de stutkar.

“Toen ’k t’huus kwam,” had Cloas al verder gezeid: “was de vrouw oan ’t botter wassen, en toen ze de wieg zag, en dat ’r ’en kiend in lei, begost ze ’en kêl op te zetten da’k meinde dat ze de begoaves3 op ’t lief kreeg. ’k Zei hoar, krek veur de vuust, wat ’r van ’t geval was, en toen hebben we ’t ding beproat, Teunis, en gemeind dawwe den burgemeister ’r oangifte van mosten doen; en, dat he ’k gedoan; en de burgemeister met Joapik den assesser zin toen bij ons oan huus gewêst, en toen hebben ze in de heele wieg niks gevonden as ’t kiend, en ’en pampier dat stark was dicht gelakt, en woar buuten op te lêzen en geschrêven stond: “Dit kind wordt den vinder aanbevolen. God zal ’t hem loonen. Haar voornaam is Marie. Deze wieg moet haar eigendom blijven, en niet voordat zij meerderjarig zal zijn, mag zij dezen verzegelden brief openen.” Dát had ’r op te lêzen gestoan, en hij had dan zooveul as de parmissie van den burgemeister gekregen um ’t onneuzele bluutje op te vuujen, went, de vrouw had toch in de dartien joaren dat ze getrouwd woaren, geen kienders gehad, en zou ze zeker niet meer kriegen ook.

Dat alles herinnerde Teunis de kastelein, zich bijzonder goed, en hij wist ook nog wel, hoe hij ’s nachts—toen Claas Harmsen den morgen daarop het kind had gevonden—door den voerman eener kar was opgeklopt, die een glas brandewijn gedronken en gezegd had “dat ie noar B. most.” Teunis had naderhand begrepen, dat die voerman maar iets gepraat had om hem op een dwaalspoor te brengen, daar de kar den volgenden dag door een dorp in de tegenovergestelde richting was gereden.—Hoe ’t zij, Marie was door den braven Claas en zijn vrouw als kind aangenomen en opgevoed, en algemeen was zij, sedert haar komst in het dorp, onder den naam van Wiege-Mie bekend.

’t Was—juist vier weken na den avond dat we Peter Janssen met zijn gezin aan de roggemeelspap hebben gezien,—nog vroeg in den morgen, en, daar de zon in ’t eind van November eerst om acht uren te voorschijn komt, zou het nog stikdonker geweest zijn, zoo niet de volle maan haar licht had verspreid.

Peter verliet de bedstee en stiet het vensterluik open.

“Hé! snee,”4 was het eerste wat hij zei. “Heere m’n tied, wat is ’t van nacht ien ens weinter geworden. Kom vrouw, d’ruut!” vervolgde hij, nog eens naar het warme plaatsje ziende dat hij zooeven verlaten had: “kom Net, d’ruut, de snee leit wel anderhalf voet dik; ge mot gauw de boel veur de deur wat wegkeeren.”

De gehoorzame echtgenoote deed wat haar man begeerde, en toen de sneeuw was weggekeerd, hieng ze de kêtel met woater te vuur, en dee ze ’en lood koffie in ’en kleiner kêtelje, en—de koffie begost al gauw te pruttelen, en toen Peter ’t erste kummeke opslurpte, toen zei ie: “dat ’t hum goed dee.”

“Heur Peter,” begon vrouw Janssen, toen ze eindelijk tot rust kwam: “’k Heb van nacht ’en roare dreum gehad; ’k mot ’m oe êfkes vertellen. Ge mot dan wêten da ’k dreumde: dat ’en man met ’en blinkend gewoad—net krek as de engel oanhad woarvan domenei letst geprêkt het—hier in de keuken kwiem; ’k weet niet of ’k hum ’en stoel gaf of niet, moar ’k heurde duudelik dat ie zei: “Vrouw, ie mot starven, en Peter mot starven, en dus mo’j oe beschikking moar moaken.” ’t Was net precies toen ’k ’t heurde of ’k deur de grond zonk, en ’k zei: “Moar mijnheer, wie zal dan onze erme kienders verzurgen?” en, Peter! ’k vuulde dat ’k in den dreum begost te greinen; moar toen zei de engel, met ’en vrindlik gezicht: “Goeje minsen zullen veur de kienders zurgen; moar: geliek als gij wilt dat oe de minsen doen, doet ze ook desgelieks.” Toen Peter, wier ’k wakker, en ’k begos noa te denken; en ’k docht ’r oan, hoe de boel van manke Heintje van doag deur de arfgenoamen zal verkocht worden, en ’k docht ook oan den man met ’t witte gewoad, en oan Wiege-Mie, en zie, Peter...”

“En ge docht ’r toen oan, die ongelukkige dern bij ons in huus te nemen?” viel Peter haar in de rede.

“Joa,” hernam de vrouw: “de dreum beteikent twee dingen: erst, de toezegging van ’en lang lêven, en dan nog de oanmoaning um ’t erme schoap van ’en Mie as kind te verzurgen.”

Peter was het met haar eens; en beiden geloofden vast dat het zóó Gods wil was, en dat ze daarom met liefde moesten gehoorzamen, overtuigd dat het hun hiernamaals zou vergolden worden.

Vóór dat Peter ter deure uitging, was er nog afgesproken, om voor vrouw Janssens bespaarde penningen de wieg op ’t erfhuis te koopen, want: “’t kribje was ’en oakelik ding, en ook: tegen Lichtmis.... dan was ’t weer zoo wied!”

De sneeuw lag wel anderhalf voet hoog; ’t was alsof er uit den hemel een wit kleed over het aardrijk was uitgespreid. De boomen, den vorigen dag zoo dor en naakt, waren in één nacht weder geheel bekleed geworden, en de dunne takjes zelfs droegen een dik laagje sneeuw. ’t Was een vreemd maar toch een schoon gezicht; doch men moest er niet te lang naar kijken, want dan begonnen de oogen zeer te doen.

Door de dorpsstraat had men al spoedig een pad geloopen, maar voor de paarden, die zware vrachten hadden, was het erger, en Peter zag zelfs, toen ie noar ’t arfhuus goeng, dat de mulder twee peerds veur de mêlkar had.

Zooals vrouw Janssen dien morgen wel had gezegd, werd de boel van manke Heintje door den notaris vau het dorp aan de meestbiedenden verkocht.

De gierige Jaap Jolles van K. en zijn zuster Grietje waren de eenige erfgenamen.

Alle meubels en andere roerende goederen, die Heintje Harmsen hadden toebehoord, waren genommerd. De notaris zat met zijn klerk in de keuken om aanteekening te houden; voor de deur was de sneeuw wat weggeveegd, en boven het raam, aan de rechterzijde der deur, was een linnen luifel bevestigd, waaronder een tafel en banken waren geplaatst. Op die banken zaten eenige zonen Davids, en kooplustige of nieuwsgierige boeren en boerinnen. De afslager stond op de bank onder de luifel, juist bij het raam, en had allerhande aardigheden om de vodden die ter tafel werden gebracht, den koopers smakelijk te maken of aan te prijzen.

“Vort! hier hei’j niks meer te moaken!” brulde de ruwe stem van Jaap Jolles: “wou ie die wieg óók nog houwen, inhoalige dern, doar ie van Heintje Meu al zoolang veur niks gegêten en gedronken hebt!” en terzelfder tijd zag Peter Janssen, die met de handen in den zak, naar ’t verkoopen had staan kijken, dat de algemeen beminde Wiege-Mie, door den gierigen erfgenaam bij den arm werd genomen en de deur der woning uitgezet, waar ze nu achttien jaren lang de hartelijkste gastvrijheid had genoten.

Daar stond nu de arme Marie, verlaten, geheel alleen in de groote wereld; en ’t was zoo koud, en zij was zoo grof bejegend door den hardvochtigen erfgenaam van haar onvergetelijke tweede moeder—zij, de gevoelige, teedere ziel, en ze begon bitter te weenen bij den dorpel der woning, waar ze als kind zoo dikwerf gespeeld had.

“Da’s wat nei’s!” riep de afslager, toen door het geopende raam onder de luifel, een oude ijzeren wieg naar buiten op de tafel werd geschoven: “’t Is ’en kosteljeus ding,” vervolgde hij: “’en Sintercloas presentje veur oe liefke, Bram; ’t is ’en wieg van ’en roare komaf. Wie bied ’r ’en gulden veur?”

“Vief stuuvers!” riep men binnen.

“En ’en kwartje,” zei Peter Janssen.

“Nog ens!” riep een andere stem.

“’En Gulden!” zei Peter.

“En ’en kwartje!” zei Bram.

“Nog ens!” klonk het binnen.

“En ik!” riep Peter.

“Een en drie kwart!” zei de afslager: “Niemand meer as één en drie kwart?—niemand? één moal, ander moal”—tak! klonk de houten hamer op de tafel, en de ijzeren wieg was door Peter Janssen gekocht.

Wat Marie had gevoeld toen haar eenig eigendom door den hebzuchtigen Jolles was ter veiling gebracht; wat zij had gevoeld, toen hij haar, op eene aanmerking daarover, de deur had gewezen; wat er toen in hare ziel was omgegaan, ’t laat zich moeielijk beschrijven; maar zeker is het, dat zij nog bitter stond te schreien, toen de brave Peter haar vertroostend toesprak, en haar op de gulhartigste wijze bescherming en huisvesting aanbood.

’t Liep tegen Lichtmis, en ’t huisgezin van Peter Janssen stond vermeerderd te worden. Wiege-Mie was de getrouwe hulp van moeder Janssen. Ze was schoon en goed, en ze was de lieveling van al de kinderen en van de echtelieden ook.

Peter kwam binnen: hij was naar stad geweest; lei een pak op de tafel, en sprak:

“Dèr vrouw, doar hei’j nou ’en nei kleed veur de wieg; as Mie ’t moar neêjen wil dan ku’j ’t ding in ’en ummezien verdig hebben.”

“Best jong!” zei vrouw Janssen: “doar hei’j goed oangedoan.—’t Lepke is mooi,” vervolgde zij, het sits beziende: “Toe Mie, nou mo’j de wieg moar van de vliering hoalen, en ’t gruune sits ’r af turnen, en ’t neije d’r um doen.”

Marie ging zoo spoedig ze kon de vlieringtrap op, om de wieg, waaraan voor haar zulke vreemde herinneringen waren verbonden, naar beneden te halen; en weldra kwam ze door Peter geholpen er mee in de keuken strompelen, en zette zich alras aan den arbeid.

“Die vuuring zit doanig vast!” zei het meisje, toen ze al een half uurtje met tornen was bezig geweest: “’t is of ’r pampier of wat anders tussen gedaon is. Zie ’s Peter....!”

“Wat?” zei Peter, die bezig was om de riemschoenen tegen de klompen te verwisselen: “Wát! zit ’r ’en pampier tussen de vuring? Loak ’s kieken, dern.—Wat zei je?—Heer!—’k Gleuf ’t verechtig!—Gauw, turn los! Pas op, snie den boel niet kapot. Joa, kiek, ’en pampier! Zie ’s vrouw!—He’k z’n lêven!—’en dun pampierke d’r in! Wat steet ’r op? Lês Mie! ik kan niet lêzen.—Nog ’en pampierke! Nog één! Harrejennig! Ze zin krek as de bankpampierkes die ’k bij den ontvanger zoo veul heb zien liggen. Zeg Mie, wat steet er toch op te lêzen? Wat?”—en de verblufte Peter bleef Wiege-Mie met een geopenden mond aangapen, toen ze gezegd had dat: ’t “bankpampierkens van duuzend gulden ’t stuk woaren.”

De onverwachte ontdekking baarde het brave doch arme huisgezin geen geringe verwondering.

Marie had den goeden Peter en zijne vrouw, die haar zoo liefderijk hadden opgenomen, niet verhaald dat op de buitenzij van den verzegelden brief—dien ze trouw tot hare meerderjarigwording bewaarde—de wieg haar als onverdeeld eigendom was aanbevolen. Ze had er niets van willen zeggen, want, al had ze honderdmaal de waarde van die wieg bezeten, dan nog zou ze het gaarne aan haar liefderijke verzorgers hebben afgestaan.

De aanzienlijke som van zes duizend gulden, die tusschen de voering van het wiegekleed was gevonden, bracht den eerlijken Peter in groote verlegenheid; “Joa,” dacht hij, toen de eerste verbazing wat geweken was: “Joa, ’k heb de wieg op ’t arfhuus wel deugdelik en eiges gekocht; en ’t goeng voetstoots. De wieg heurt me toe, en dus ook wat ien de wieg verburgen was. Moar....” dacht hij verder: “moar, as ’k ’en eerlikke kerel wil blieven, dan mo’k....” Doch de geldduuvel, woarvan domenei zoo dukkels had gesproken, begost ’m nou weer zoo roar te bloazen en te hitsen; en hij had nog niks gezeid, toen vrouw Janssen ’t woord opvatte en sprak:

“Mie, nou bi’j d’r dan op éns uut. Wel dern, woar zu’j noar toe? a’j nou moar niet te gruts bint om bij ons in huus te blieven. Zesduuzend gulden!” En vrouw Janssen bekeek de pampierkens nog ’s stuk veur stuk.

Na lang praten en nog eens praten, werd er eindelijk besloten, om den verzegelden brief, dien Marie nu te voorschijn had gehaald, te openen. In dien brief stond vermeld, dat het meisje de voering van het groene kleed over de wieg moest doorzoeken; dat ze dan zesduizend gulden zou vinden, welke som voldoende zou zijn, om haar volgend levensgeluk aan de zij van een braven boerenzoon te bevestigen, en haar tevens in de gelegenheid zou stellen, hare liefderijke verzorgers een duurzaam blijk van dankerkentenis aan te bieden.

Dat Peter den geldduivel spoedig overwon, was wel te denken, en dat Marie, hoogst verblijd, echter dadelijk besloten had geen de minste aanspraak op het geld te willen maken, was eveneens te verwachten.

Marie dan, bleef bij ’t echtpaar in huis, maar Janssen brocht vijf van de briefkes bij den notoaris, um ze tegen ientrest veur Wiege-Mie te bewoaren, totdat de rechte um hoar zou gekommen zin.—Voor de andere duizend gulden kocht hij twee melkbeesten, ’en peerd en ’en huukske grond. Hij zei en bazuinde ’t overal uit dat ’t ’m best goeng, en dat God ’m boven duuzenden gezêgend had. En vrouw Janssen kreeg drie doagen noa lichtmis ’en oarig dernje, dat Marie wier genuumd. En, toen de bruur van vrouw Janssen, die als ramplesant gediend had, ’en joar loater ien ’t darp kwiem, kreeg ie zin in Wiege-Mie en Wiege-Mie in hum en, nog ’en joar loater, en ze wieren ’en poar.

Peter is tot nog toe, wat de afkomst van Marie aangaat, geen haar wijzer geworden dan al de dorpelingen van G., want, toen hij ’t laatst Teunis, den kastelein uit de Roskam, sprak, wist hij hem op zijne vragen niets anders te antwoorden, dan: “Joa jong, a’k dát te wêten kos kommen, dan zou ’k van schik—gleuf ’t vrij—de erste Zundag de beste, ’en gulden ien ’t karkezekske doen.”

1 Nieuws.

2 Kleed.

3 Stuipen.

4 Sneeuw.

De rechte Jozef.

Inhoudsopgave

“’t Steet mien niks oan; as ’k dát had kunnen veurzien was ’t best meugelik gewêst da ’k de jong iensgeheel niet in huus had genomen.”

“Moar hoe ku’j nou zoo sprêken,” beantwoordde een vrouwenstem de pasvernomen mansstem: “Ge weet ’r nog niks af; ’t is licht nog verbeilding; en al was ’t zoo....”

“Al was ’t zoo...! Al was ’t zoo...!” viel de eerste in: “Nooit van z’n lêven! Denk ie da’k mien dern oan zoo’n koale jong zou versmieten? Neen vrouw, wa’k gedoan heb, dat he’k gedoan, en God zal me doar veur zêgenen, dat zal ie; moar gek zin, za’k niet; doar ku’j over rêkenen.”

Na deze woorden van den eersten spreker volgde er een pauze, van welke gelegenheid wij gebruik maken, om den lezer met de sprekend ingevoerde personen, en met de plaats waar ze spraken, bekend te maken.

Voorzichtig!—’t is donker in de keukenkamer van Janboer. Voorzichtig, er brandt geen nachtlicht, en het flauwe schijnsel der starren, dat door de hartjes in de luiken naar binnen dringt, is niet voldoende om u voor een onaangename kennismaking met de stevige meubelen van Janboer te vrijwaren. Voorzichtig! wij zullen u—met het terrein bekend—den weg wijzen. Pas op! Links van den ingang hebt gij het groote kabinet. Wat daarin zit, weten wij niet. Janboer weet het best, en misschien ruilt hij den inhoud niet voor dien van uw kunstig bewerkte en zekere brandkast. Wacht, hier zoudt ge u leelijk kunnen stooten aan de ijzeren vuurplaat; en buk u wat, want de vooruitstekende schoorsteen is niet bijzonder hoog; jammer dat gij die mooie porseleinen pullen en schotels niet zien kunt, Mevrouw, wel wat groot voor uw étagère, maar voor uw pronkkamer à la renaissance lang niet te versmaden. Hoor! tik, tik, de groote staande klok vlak in den hoek bij het raam. Het is ons als zagen wij de, altijd met den slinger heen en weer duikende scheepjes boven de wijzerplaat, die reeds zoo menigen boer een: “Hoe is ’t meugelik!” deden ontboezemen.

Zie zoo, houd u maar dicht bij de groote, in het midden staande tafel, dan loopt gij geen gevaar u aan de langs den wand staande stoelen te stooten. En nu, niet verder; dat zou onbescheiden zijn. Weet gij, daar in dien hoek, schuins tegenover het kabinet, hangen een paar bonte meubelsitsen gordijnen voor een vierkante opening, die men bedstede noemt, en waarin, weinige seconden geleden, het afgeluisterde gesprek gevoerd werd.

De gordijnen zijn flink dicht geschoven, en al waren zij dat niet, dan zouden wij in dat duistere vierkant toch niets kunnen onderscheiden. Gelukkig, dat onze bekendheid met Janboer en Trijntje de verbeelding te hulp komt, en dat gij alzoo over den inhoud van die bedstede niet in het onzekere behoeft te blijven. Mochten en konden wij zien, dan zouden wij twee hoofden bespeuren: de hoofden van Janboer en Trijntje. Janboer—volle maan; echter minder blank, want zijn gelaatskleur heeft niets maanachtigs. Vol als de maan, en rood, of liever bruin, als ja, als een bruin boerengezicht.—Trijntje, die denkelijk achterin ligt, daar zoudt gij zeker medelijden mee hebben.—“’t Vel over de butjes,” zeggen zij die haar kennen, “en zoo gêl, als ’t eier-door van ’en kiep, die niks as achterwurp kriegt.”

Janboer heeft zeker de blauwe pluimmuts op, en Trijntje de nachtelijke floddermuts.

De staande klok slaat—elf—en, vijf minuten later hoort men hetzelfde getal slagen dof in de verte.—Stilte in de bedstee. Eindelijk is het echter alsof er door de achterin liggende, iets binnensmonds gemompeld wordt.

“Aweer! aweer!” hooren wij nu duidelijk Janboers stem: “ik zeg oe dan, da’k ’r niks van heuren wil. Goed bin’k, moar niet gek: As Jenneke dat in de kop het, dan loat z’op mien niet rêkenen. Nou is ’t uut. Sloap wel!”

Een zacht gemompel doet zich wederom hooren, en eindelijk de stem van moeder Trijntje: “Bidt ie van oavend niet?” waarop wij het: Dat hêw ummers al gedoan,” vernemen, ’t welk met een: “Neen Jan,” beantwoord wordt, na welk gesprek zich een geritsel van dekens laat hooren, alsof twee lichamen zich overeind zetten, en daarna een onverstaanbaar geprevel, dat slechts.... door Eén gehoord werd, door Éen, die alomtegenwoordig is, die de kleinste wenschen van het hart kent vóór dat de lippen ze hebben geuit, door Een, die barmhartig, genadig en liefde is.

Nogmaals vernemen wij nu van Janboer en Trijntje een: “Sloap wel!” en niets treft meer onze ooren, dan het onophoudelijk tik, tik, tik, der staande klok met de scheepjes.

Op ongeveer twintig schreden afstands van Janboers woonhuis met achterdeel, stond de groote of hooge schuur. Bij de schuur waren drie hooibergen geplaatst, die, met graan en hooi gevuld, den landman een heerlijk gezicht opleverden, en hem reden gaven tot de innigste dankbaarheid voor zooveel onverdienden zegen. In de genoemde hooge schuur, die voor de winterstalling van het rundvee, en tot berging van het boerengerij diende, was tevens een kamertje op de eerste balken getimmerd, waar de twee knechts, Berend en Jozef, hun nachtverblijf hielden. Berend was na den avondmaaltijd naar de hooge schuur gegaan. Jozef had gezegd: nog wat op de dêl te motte keeren.

—Da’s nou al zoo dukkels! dacht Berend, toen hij op zijn kamertje was gekomen: doar wi’k ’t miene van hebben. Den Jozef is ’en onnutte dienstknecht, woar den Heere ’en grouwel af het; en wat het ie ’en pretensies op z’n lief; en wat smeêrt1 ie den boer en de vrouw. Joa, ik zie ’t best, asof zien botterams niet de halfscheid dikker zin as de miens; en dan altied dat sjenken en drêjen bij Jenneke; doar he’k ’t ook niet op geloajen. De begeerlikheejen des vleises! Ik kan ’t niet begriepen, dat de dern zin in ’em het; en ik geleuf toch, dat ’r wel zin, die d’r knapper uutzien as hie. Is ie zoo zwart van hoar as ik? is ie zoo stark as ik? en is ie zoo schriftuurlik as ik? Neen Jeuzefke, doar za’k is ’t miene van hoalen!” En de schriftuurlikke Berend, die heel onschriftuurlijk jaloersch was, klom behoedzaam de ladder af, die naar het kamertje leidde, sloop de schuurdeur uit, en wilde juist langs den hooiberg naar het achterhuis gaan, toen hij—duudelijk gesmuuspel heurde.

Doar hewwe ’t lieve lêven al! dacht Berend, en—hij vuulde zich ontruuren. Of het een heilige verontwaardiging was, weten wij niet, maar zeker is het, dat hij een koortsachtige aandoening ondervond, die hem de klavieren deed knuusten. Langzaam, met ingehouden adem, naderde hij nu de plaats, waar hij het gesmuuspel vernam. ’t Was te donker om veul te onderscheijen, moar toch, ’t was tussen den bongerd en ’t huus, dat heurde ie wel, bij de zonneblommen en stokrozen. Heur, joa—’t was Jenneke die sprak.

En Berend hoorde haar zeggen:

“Moar ik geleuf toch, Jozef, dat ie ’t oan voader most zeggen. Hie mag oe best, en ’t is nóú zoo in ’t gniep.”

“Och lieve Jenne,” was Jozefs antwoord: “wat zal ’t dan zin! Neen, zal ie zeggen; kortweg neen, en, wat zal ’t dan wêzen! Licht mo’k dan vort, de deur uut; wied weg den boer op; en ’k zie oe nooit weerum. As ’k moar ’en klein lepke grond had, dan was ’t nog te prebieren; moar nou—-en och, ge bint zoo’n snuuperig dernje, ’k heb oe zoo lief, da’k hoast niet zonder oe zou kunnen lêven; en gij, Jen?”

“Nou Jozef, dat he’k oe ummers al zoo duk gezeid” sprak Jenneke: “ik mag oe óók best, en ik geleuf dawwe al heel tevrêjen zouwe zin as we moar zooveul hadden as ’en errebeijers mins; moar toch, ’t was bêter as ze ’t wisten. Jong, as ze d’r is achterkwiemen dawwe zoo in ’t gniep met mekoar verkeerden!”

—Wél in ’t gniep, dacht Berend: wee u, gij geveinsden! zegt de Heere; maar Berend vergat dat ie zelf machtig in ’t gniep stond te luusteren.

“’t Kan ummers geen kwoad,” hernam Jozef: “overdag bi’j te bang um me oan te zien, en dus zie’k al blied as ik oe ’s oavonds is pakken en mokkelen kan.”

Kleine pauze.—Berend sloop nog dichter bij—maar zag niets. De torenklok sloeg elf uur. ’t Was omtrent het oogenblik, waarin Janboer en Trijntje baden. Baden zij ook voor de onschuld hunner dochter? Ja, zeker hebben zij voor hun kind gebeden, maar, voor hare deugd hadden ze niet te vreezen, want Jenneke was braaf en goed, en had God lief met een rein en schuldeloos hart.

’t Bleef, noar Berends zin, al te lang stil. Of ze hum misschien ook geheurd hadden...? ’t Kon wel wêzen: moar neen, heur, doar fluisterde Jenneke weer:

“Kom Jozef, loawwe nou goan, ’t het al elf gesloagen, en ’k stoai de dood uut, dat z’ons gewoar worden.”

“Nou dan, mien beste Jenne,” zei Jozef: “’k wil oe niet langer houwen a’j wilt; moar, loa’k oe erst nog is kussen....”

—Vort moar weer, dacht Berend: ’k het ’r ’t miene af. En zeer haastig sloop hij langs den hooiberg de schuurdeur binnen, beklom de ladder, smeet op zien cel2 de bovenkleeren uut; wierp zich op zijn stroozak; prevelde: “Berend is d’r ook nog,” en begon flink te snorken, toen hij Jozef de ladder hoorde opkomen.

Het: “Wee u gij geveinsden!” was hem wel op de lippen, maar niet in het hart.

“Watte?”3 zei Janboer den volgenden morgen, toen Berend, die op de deel aan den wanmolen had gezeten, hem iets aan ’t oor was komen fluisteren.

“Da’k den boer asteblief wel is sprêken wou,” herhaalde Berend iets harder.

“Sprêken?” hernam de boer: “Wat hei’j dan? As ’t moar niet van oe fiemelderie is, went ieder veur zich het zien eigen begriep, en as ie met ’t ouwe in den hemel denkt te kommen, dan zu’j d’r noar alle gedachte niet veul conversoatie hebben. Ikke en de vrouw we gleuven nog niet ens ’t zelfde.”

“Neen boer,” sprak Berend weder: “doar za’k moar af zwiegen; ’t is van heel wat anders.”

“Nou kom d’r dan moar veur uut; ’k houw van rond veur de vuust,” zei Janboer.

“Moar ’k wou oe allinnig sprêken,” hervatte Berend: “’t is ’en geheim.”

“Denk ie dan, dat de twee kelfkes en de verkens in ’t schot ’t zullen noavertellen?” zei Janboer: “Gauw wat, ’k heb geen tied.”

“Nou dan boer,” begon Berend, terwijl hij een verbazend braaf gezicht zette: “ik bin achter ’en ding gekommen, woar ’k niet van heb kunne sloapen. De boer weet ’t, ’k het den boer altied met zurg en eerlikheid gediend, asof ’t veur mien eiges was, en ’k mag niet liejen dat ze den boer achter zien rug beknoojen of bestêlen, en den boer moar wat veurproaten en ’m toch schand aandoen.”—Berend herinnerde zich zeker niet meer, dat ie ens toen de boer ziek was, met de weit noar de merkt was gewêst en toen ’en kwartje op ’t mud minder had thuus gebrocht as ie beurde. “Neen,” vervolgde Berend: “dat kan ’k niet, en doarom mo’k den boer nou moar zeggen wa’k weet.”

“Dat zou tied wêzen,” zei Janboer: “ge proat mien al veuls te lang.”

“’k Zal dan zeggen,” hernam Berend: “da’k den Jozef al lang gemêjen heb. Of ie den boer bestêlt, da wee’k niet,”—wat zachter sprekende: “moar da’k dan dit, en dan dat, niet zie, dat weet ’k best.”

“Da’s niettes!” zei Janboer wrevelig: “dat za’k van Jozef nooit gleuven; doar is de jong veuls te best toe. Al het ie geen cent, gevuul van dankboarheid het ie genogt da’k ’em as ’en schoojersjong in huus heb genomen; sprèk doar niet van.”

“Dat niet gleuven, dat niet gleuven!” riep Berend: “Niet gleuven van ’t kromme en verdrêjde geslacht! Nog wel arger, boer, zu’j motten gleuven van oe Jeuzefke. Joa, nou za’k ’t zeggen ook,” en Berends gelaat nam een vreemde plooi van heiligheid aan: “Asof ie Jenneke ook al niet slecht het gemoakt, en asof ie d’r niet altoos....”

“Berend, ge liegt!” riep Janboer pijnlijk geschokt, zoo hard dat de varkens verschrikt uit het schot naar buiten stormden: “Wát...! wou.... ie.... van Jenneke proaten! Ge bint ’en lasteroar met al oe fiemelderie, en ge kunt m’n huus uut, heur ie!”

Berend stond eerst mal te kijken, maar zocht den ontstemden boer, door gunstig gekozen woorden tot bedaren te brengen, en verhaalde: hoe hij toevallig de bijeenkomst achter ’t huus had bijgewoond, en ’t van zien plicht had gerêkend, den boer d’r kennis af te geven; dat ie ’m volstrekt niet behoefde te gleuven, moar dat ie toch wou dat ie zich overtuigde en ’t oavend is mee achter ’t huus kwiem.

Janboer stonden de tranen in de oogen. Of ’t leugen of woarheid was, den Berend had ie wel willen trampen. Evenwel, hij hield zich goed, en besloot om zich ’s avonds te overtuigen in hoever Berends beschuldiging waarheid bevatte.

’t Was kwartier over tienen. Jenneke had genacht gezeid. De meiden en knechts ook.

Moeder Trijntje, die niet wist wat Jan toch schêlde, stapte juist in haar bedstee, toen de man zei: “Vrouw, ’k goai nog êfkes op de dêl um te zien of de jongens alles wel kloar hebben.”

“Goed,” zei de vrouw, en weg was hij.

Janboer, wien het bloed den ganschen dag had gekookt, voelde zijn onrust vermeeren nu het oogenblik naderde, waarin hij wellicht de hardste waarheid zou vernemen.

—Die jong, die Jozef, die ’k as mien eigen kind heb opgevuud, zou die mien Jenneke, mien eenigste Jenneke, hebben slecht gemoakt? dacht Janboer.—Neen, neen, ik mag, ik kan’t niet gleuven. Den Berend,—’k vertrouw ’m moar half. Altied het ie zoo wat biebels, en, dán is ’t duk niet veul. Hie het ’en hêkel oan Jozef, umdat ie meer mien man is; en naar Jenneke drêjt ie altied zien zwarte kop.—Moar, as ’t is zoo was?.... Weet Jozef dan niet da’k Jenneke nooit oan den jong van bleinde blauwwammis zou gêven; oan ’en jong, die tot zien viefde joar met zien voader den boer af bêdelen liep? Wist Jenneke niet, dat ’k heel wat bêters veur d’r had as ’en koale jong, zonder huus of hof?—As ’t verkeeren was gewêst, ’k had ’m weggeschopt: moar dát.... ’t is um ’t verstand te verliezen...!” en Janboer verdween door een achterdeurtje op de deel, in de duisternis.

Even als den vorigen avond zaten Jozef en Jenneke weder hand in hand op het bankje tusschen de zonnebloemen en stokrozen. Reeds geruimen tijd hadden zij geliefkoosd, met wat ruwer handen, maar anders al tamelijk als gij, minnende lezers of lezeressen! Reeds menig zoet woordje was er gewisseld, wel niet zooals gij ze wisselt, maar toch heel aardig: mien beste Jenne—mien Jozef—mien hartje—mien jong—duufke—en al wat in de ooren van verliefde boortjes en boerinnetjes liefelijk en zoet klinken mag.

Toen echter het gekoos eenigen tijd had voortgeduurd, begon Jenneke vreeselijk te beven.

“Wat schêlt oe Jenne?” vroeg Jozef.

“Och Jozef, heur ie dan niks?” was Jennekes wedervraag: “’t was krek of ’k zuchten heurde, en geritsel bij den bongerd.”

“Malligheid dern,” hernam Jozef.

“Neen Jozef, heur dan moar: ik bin zoo oakelig! Hawwe ’t moar niet begonnen. Ik gleuf da’k toch slecht heb gedoan.”

“Slecht? slecht!” schreeuwde eensklaps de bekende stem van Janboer achter de minnenden, die Jenneke van schrik deed verstijven en Jozef deed sidderen: “Slecht! Woar is de rekel, de smêrlap—de..... ...” Jozef hoorde niets meer. Een vreeselijke slag op het hoofd deed hem duizelen; bewusteloos zeeg hij neder, en noch het getier van den bedrogen vader, noch het geschrei van het ontzette Jenneke riepen hem tot zijn bezinning terug.

Na den noodlottigen slag, aan Jozef toegebracht, maakte Janboers woede spoedig voor een angstige bezorgdheid aangaande des jonkmans toestand plaats. Zonder zich in de eerste verwarring meer om zijn dochter te bekommeren, droeg hij Jozef de woning binnen, en gelastte der verschrikte moeder Trijntje, om de wond aan ’t achterheufd met êk4 en woater te wasschen. Jenneke stond te kieken asof ze versteind was. Janboer sprak haar geen woord toe, en liep, toen Jozef in ’t bed op ’t kelderkamerke was geleid, zoo hard as ie kon noar den dokter. Toen deze was aangekomen—Janboer had niet op den dokter gewacht, maar in vreeselijke onrust terstond den terugtocht aangenomen,—vroeg deze natuurlijk in de eerste plaats, na den patiënt te hebben onderzocht, hoe de wonde ontstaan was.—En Janboer begon:

“Joa dokter...” Maar moeder Trijntje, die in des boers afwezigheid, onder snikken en hikken van Jenneke de toedracht der zaak had vernomen, viel hem in de rede met een: “Loat ik nou sprêken, Jan.—Hoe ’t gekommen is dokter? dat za’k oe zeggen, heur ie.... dat za’k oe wel zeggen....”

Maar juist, toen moeder Trijntjes brein werkzaam was om een noodleugen te verzinnen—waarover wij haar niet al te hard zullen vallen, omdat haar lang aarzelen getuigde hoe onhandig zij in ’t liegen was—sloeg Jozef,—dank zij dokters meegebrachte opwekkende middelen,—voor het eerst de oogen weder op, zag de omstanders pijnlijk aan; en moeder Trijntje die deze gelegenheid aangreep om haar onbegonnen verhaal af te breken, riep: “Zie hie lêft weer. Goddank!”

Janboer, wien ’t hart vreeselik had geklopt, begon ook weer ruumer te oajemhoalen, en ’en gevuul van dankboarheid kwiem bij ’m op.... O! as ie is ’en moord had begoan! zoo dacht hij, en een paar tranen glinsterden in zijne oogen.

“Maar door welk toeval is de wond ontstaan?” vroeg de dokter nog eens.—’t Was net, of Janboer ’en scheut deur z’n lief kreeg, toen ie alweer die vroag heurde, en zich vermannende wilde hij oprecht zijn vergrijp verhalen, toen Jozef met een zwakke stem zich liet hooren. “Mien—eigen—schuld,” zeide hij: “’en zwoar stuk hout, is mien—op ’t heufd gekommen.”

Janboer, die, door de verschrikkelijke gedachte van manslag te hebben begaan, de oorzaak van zijn overijling schier vergeten had, hoorde de voor hem verontschuldigende woorden van Jozef, terwijl ze toch de volle waarheid behelsden, met ontroering. Moeder Trijntje klonken ze als engelentonen in de ooren; en Jenneke.... Jenneke, die weer strak voor zich uit had zitten staren, brak in een bitter schreien los.

De geneesheer, die in de woning van den alom geachten Janboer, haast aan geen misdadig opzet had durven denken, was door Jozefs woorden geheel gerustgesteld, en ging, na een verband te hebben gelegd, huiswaarts, om bloedzuigers te halen, die aan het achterhoofd moesten gezet worden.

Dat er dien nacht niet veel van slapen kwam, was natuurlijk, en zelfs Jenneke, die op haar vaders woorden “Goa noar bed, dern!” zich naar haar zolderkamertje had begeven, was te zeer door verschillende aandoeningen verontrust, om den slaap te kunnen vatten. De verdenking waaronder zij lag; het misnoegen harer dierbare ouders bij het gevoel van schuld over hare, ja, onschuldige, doch tevens ongepaste samenkomsten; de deerniswaardige toestand waarin zich haar beste Jozef bevond, door den opgewekten toorn van haar vader, dien zij, door haren plicht getrouw te blijven, had kunnen voorkomen—dit alles te zamen deed Jenneke vele tranen storten; en nog had zij geen oog geloken, toen Trui de melkmeid haar om vijf uur kwam roepen.

—Nou za’k dan toch is zien, of ’r veur mien ook ’en brok in de pap is, dacht Berend, toen hij den morgen na het noodlottige voorval, in de hooge schuur aan het dorschen was: Nou zal ’t dan met Jeuzefke wel uut wêzen, en ik zal ’t miene woagen. Wat kan ’t mien schêlen of ze met Jozef het verkeerd? ik zal d’r mien niks um schrenieren. Janboer zal ze nou toch niet kwiet roaken. Zoo kom ie in ’t smeer Berend, en—Jeuzefke, heur ie: de lesten zullen de ersten zin!

Nog was de schriftuurlikke Berend zoo aan het denken, toen Janboer, die moar niet wist woar ie ’t zuuken zou, de schuurdeur binnentrad.

—Zou ik? dacht Berend, toen hij den boer zag naderen: “Toe moar,” sprak eene stem in zijn hartengedichtsel; en Berend lei de vlêgel over den nek; zette de linker vuust in de zied’, en zijn boer medelijdend aanziende, sprak hij:

“Nou boer, gleuf me, ’k heb veul met oe te doen; ge bint tot ’en oakelige beveinding gekommen; moar, ’t was mien plicht um ’t oe te zeggen. Joa, ’k zei al lang, den Jozef bedriegt den boer, moar niemand kos ’t gleuven. En ’en jong die j’ as ’en keuje5 gefokt hebt; ’t is ’en ding, ’t is ’en ding! Ie hebt ’en adder oan oe boezem gekoesterd, en hie het oe lilk in oe eigen vleis gebêten.”

Janboer werd bleek—zijn ongelukkig kind.

“Moar,” vervolgde Berend: “de Heere kastijdt dengenigen den ie lief het. Joa boer, zoo mo’j d’r moar over rekenen; en of Jenneke nou al verkeerd gelêft het, d’r zou ’r toch nog wel een te veinden zin, die zou zeggen—um den Heere noa te sprêken—Ik rêken oe de zunden niet toe; en die, um de wereld geen achterdocht te geven, zou zeggen: Boer, ik zal oe en Jenneke wel weer in eere stellen. En, boer, wat zou ie wel zeggen, as ik Jenneke is tot vrouw nemen wou?”

Janboer, die sedert het voorgevallene geheel van streek was, keek Berend aan alsof deze een tijger was die op hem loerde. ’t Was alsof hem de woorden in de keel bleven steken; en toen hij eindelijk de stem terug kreeg, zeide hij, terwijl hij zich eensklaps omwendde: “Mins, mins, ’t schêlt oe in ’t heufd, of, ge zint slecht!”

Berend had een geheel ander antwoord verwacht, en keek krek asof ie de vlooi in ’t zoad zag.6

—Niet! niet! dacht hij: dan za’k ’em anders sprêken! En den boer volgende, beet hij hem met een nijdige stem in het oor:

“Weet ie wel, Janboer, da’k oe ook in mien macht heb? Weet ie wel, da’k giesteren oavend alles heb gezien, en da’j, as ik ’t wil, wel is op ’t schavot kost kommen?”

“Wat, wat!” riep Janboer ontsteld: “zeg, wat proat ie, mins?”

“Wat ik proat,” hernam Berend: “da’j Jozef met ’en stok op ’t heufd hebt gesloagen, en dat ie wel is krepieren kos, hê! Zeg, bin ik gek, of zu’j mien toesloan?”

“Pak oe boel in; op stond!” riep Janboer, schier buiten zich zelven: “Vort, mins, ik mag oe niet langer zien!”

’t Was kort na het laatst vermelde gesprek, dat Janboer het kelderkamertje binnentrad, waar moeder Trijntje bij de bedstee van Jozef gezeten was. Zijn vragende blik werd met een bedenkelijk hoofdschudden beantwoord. Janboer zuchtte.

“Woar is Jenneke?” vroeg hij eindelijk zeer zacht. Trijntje haalde de schouders op, en fluisterde: “Stil toch; hie slupt.”

Janboer ging heel voorzichtig naar de bedstee—de klompen had hij voor de de deur laten staan—keek door de reet der gordijnen naar den rustende, en zag dat deze met geopende oogen voor zich uit staarde. Waarschijnlijk had de zachte tred van Janboer Jozefs ooren getroffen: althans hij wendde zich naar de opene zijde der bedstee en zag den boer met zijne doffe oogen droevig aan. Janboer schrok, ja hij schrok van dien blik.—Gij hebt het gedaan; gij zijt mijn moordenaar! waren dat niet de woorden, die de lijder met zijn matte oogen tot hem sprak? “O God!” klonk er een stem in Janboers binnenste, terwijl hij de handen vouwde en de oogen naar boven sloeg: “O God, vergêf ’t oan mien Jenneke; vergêf mien miene schuld, en loat den Jozef weer kloek worden. Spoar mien, Heer! da’k op mien olden dag geen moordenoar zal wêzen. Vergêf mien da’k mien overeild heb; moar, hie had mien kiend verzuukt! Spoar dit huus Heere, ’t zij zoo!” En in Janboers oogen welden groote tranen op, die langzaam over zijn bruine kaken vloeiden.

De lijder, die na de woorden van den vorigen avond niet weder gesprokken had, scheen de tranen van den boer te hebben bespeurd, en het was zichtbaar, dat hij zijne krachten verzamelde om iets te zeggen.

“Hier kommen,” sprak hij eindelijk: “Jenneke ook”, en weder sloot hij de oogen.

Het kwam Janboer voor, dat ’t al heel arg met den jong gesteld was. Schielijk gaf hij Trijntje te verstaan, dat zij Jenne halen moest, en zoo spoedig mogelijk naar den dokter moest zenden om den patient te komen zien. Trijntje verwijderde zich snel, doch zonder gerucht, en eer vijf minuten waren verstreken, bevonden zich vader, moeder en dochter voor Jozefs legerstede.

Wij zullen de verschillende aandoeningen van de zich op het kelderkamertje bevindende personen niet in ’t wijdloopige beschrijven, en den lezer niet vermoeien met de lezing van datgene, ’t welk hij gereedelijk uit de verschillende toestanden besluiten kan. Bij Janboer en Jenneke waren vrees, medelijden en schuldbesef, uit verschillende oorzaken, de heerschende gevoelens. Moeder Trijntje was geheel medelijden, en toen zij daar bij Jozefs bed stond, bij Jozef, die doar zoo ellendig neerlag en toch altied zoo’n goeje jong was gewêst, en die ’r as ’en eigen moeder altied had lief gehad, toen wier ’t hoar te eng um ’t hart en ze begon luidkeels te snikken.

Jozef, door die droevige tonen gewekt, sloeg de oogen weder op, en de bedrukte ouders met hun lieve kind voor het bed bespeurende, sprak hij langzaam en zacht, met merkbare krachtsinspanning:

“Gleuf mien boer en vrouw, ik het oe vertrouwen nooit geschonden. Jenneke het nooit veur God misdoan. ’k Had hoar niet allinnig motten sprêken, moar—zoo woar as ’k bij God hoop te lêven, zoo woar is ze nooit slecht gewêst.” Jozef hield even stil.—Jenneke snikte; vatte de handen van haren vader, en Janboer, die bij Jozefs woorden, om zijn eenig kind ruimer ademde, maar tevens meer schuld gevoelde—want hij geloofde Jozef—liet Jenneke begaan: en toen hij dien kinderlijken handdruk voelde, had ie zien kiend weer, zien beste Jenne en hij riep—naars moeders oordeel veel te hard: “Goddank!”

“As ’en erme jong,” hernam Jozef: “hei’j mien, toen mien bleinde voader in oe schuur starf, in huus gehouwen, en gevuud as eigen; ’k zie d’r dankboar veur gewêst; moar ’k had motte begriepen, da’k te min was um oan Jenne te denken. Boer en vrouw, vergêf mien dan wa’k ’k heb misdoan; en, wa’k liejen mot is mien verdiende straf.”

“Och, mien Jozef, mien kiend!” huilde moeder Trijntje.

“’k Zal ’t niet lang meer moaken,” hervatte Jozef: “dat gleuf ’k; moar ’k zal bij God veur oe bidden, en dan zal God oe ook verder wel zêgenen. Nou zie’k muû. Lêft soamen wel.”

“God! hie starft!” riepen Janboers vrouw en dochter als uit éénen mond, en juist wilde Janboer den dokter te gemoet loopen om hem tot spoed aan te zetten, toen deze de deur binnentrad.

“Och, help mien Jozef, as ’t niet te laat is,” smeekte de goede Trijntje.

De geneesheer trad dadelijk op den lijder toe; sloeg hem aandachtig gade; voelde zijn pols, en verklaarde dat er volstrekt geen gevaar bestond: “De patiënt heeft rust noodig,” sprak hij,—“hij is niet zonder koorts, maar gepaste middelen en rust zullen hem, met Gods hulp, wel spoedig weer in orde brengen.” Nu onderzocht hij de wond, legde een nieuw verband en verliet Janboer en de vrouwen in een geheel andere stemming, dan die waarin hij hen bij zijne komst had aangetroffen.

Voor een oogenblik zullen wij Janboers woning verlaten, om den schriftuurlikken Berend bij zijn vertrek een eindwegs te vergezellen. Den valschen beschuldiger, den bewerker van Janboers overijling, den schelm, die met de treurige omstandigheid, zoo brutaal als slecht zijn voordeel had willen doen, en die bij de natuurlijke verwerping van zijn schandelijk aanbod, den boer met een gerechtelijke aanklacht had durven bedreigen, den schijnbaar vromen Berend, kon Janboer niet langer onder zijn dak dulden, en met zijn bijeengepakt boeltje in een zak over den schouder, en het volle loon in den buidel, trok Berend tegen den oavond het dorp in.

—Erst is oanstêken, dacht Berend, en hij stapte de herberg het Zwaantje binnen.

Hij pruufde, en dacht aan ’t mislukte plan;—hij kommendierde nog ’en slok en beet zich kwaadaardig op de lippen;—bij den derden borrel, die naar binnen gleed, verkreeg Berends gelaat weder een vreemde uitdrukking van heiligheid, en toen hij den vierde binnenhad, en den vijfde trillende aan de lippen bracht, dacht hij—als een dronken mensch nog denken kan—aan—zijn wraak.

Nog nooit hadden de boeren van ’t dorp, Berend van Janboer zoo onbekwaam over den weg zien loopen. De jongens, uut de oavendschool, riepen hum noa: “Lap, zuupert,” enz. enz., en Berend, wien alles soeselde en drêjde, belandde eindelijk waar hij wezen wilde, namelijk aan het woonhuis van den burgemeester. De schel ging over met een vreeselijk geweld, zoodat de burgervader, eenig onheil vermoedende, in persoon de deur ging openen.

Het onderhoud van Berend met den burgemeester verdient geen vermelding; want de edel achtbare vernam van den beschonkene niet veel meer dan onsamenhangende klanken, die hem alleen bewezen, dat de vent smoordronken was.

“Als ge niet goedschiks vertrekt, zal ik je met den veldwachter ’t dorp laten uitzetten,” riep de burgemeester, eindelijk het gebrabbel van den beschonkene moede: “Vort kerel!” en tevens gaf hij Berend een duw in de ribben, waardoor deze vloekende—ja! vloekende—op den grindweg voorttuimelde! smeet de deur weer dicht, en kwam bij zijne vrouw met de geruststellende verzekering: dat ’t maar ’en dronkende vent was geweest.

Tot onuitsprekelijke blijdschap van Janboer, Trijntje en Jenneke, werd de voorspelling van den kundigen dokter ten volle bewaarheid. Den derden dag nadat Jozef de wonde bekomen had, kon hij het bed reeds verlaten. Wel was ie nog licht en wonderlik in ’t heufd, moar de pien was veil minder en de wond zou spoedig geheeld zijn. En, toen hij, weinige dagen later, met Janboer achter de stokrozen op ’t benkske zat, toen dacht hij aan de liefderijke hand Gods, die hem gespaard had, en er kwam hem een: Goddank! over de lippen.

“Amen,” zei Janboer, en Jozef wenkende, gingen zij te zamen naar de keuken, waar moeder Trijntje en Jenneke zaten te spinnen.

Janboer ging bij ’t vuur zitten; stopte zien piepke; stak ’et oan; keek in den schorsteen; kwam ’en poar moal: hm! hm! keek nóg ens in den schorsteen; smeet het hout van de ploat in ’t vuurgat; h’mde nóg ens, en zei toen, terwijl hij zijn gelaat in dichte rookwolken hulde:

“Me dunkt vrouw, we mosten nou moar de kogel deur de kark smieten. Wat ’r gepessierd is, is gepessierd, en doar zal ik, en Jozef en gij, nieweer over sprêken. Nou Jozef—hm! hm!.....” Janboers gelaat was door den tabaksdamp geheel onzichtbaar: “nou Jozef, a’j dan veur Jenneke den rechten Jozef wilt zin, dan geluk d’r mee, we zullen oe as zeun beschouwen. Pas moar goed op, dóár hei’j mien hand.

Jenneke, die na den noodlottigen avond, geen tien woorden met haar vader gewisseld had, en steeds, in weerwil van hare blijdschap over Jozefs herstelling, afgetrokken was gebleven, ’t was haar alsof ze droomde.

Jozef was zoo beduusd, dat ie de hem toegereikte hand in ’t eerst geheel vergat. Moeder Trijntje keek alsof ze bij ’t bakken van den weg was gewêst; en ’t einde van de confusie was, dat Jozef en Jenneke, Janboer en de vrouw kusten dat het zoo klapte. Natuurlijk, lieve lezeressen, werd Jenneke later door Jozef schadeloos gesteld.

“Nou, nou, ’t is al genog,” zei Janboer eindelijk, toen er bij al die hartelijkheden ook al weer tranen in ’t spel kwamen: “Spoar mien zénuees as ’k oe bidden mag. ’k Het ’r nooit af geheurd of geweten, moar sinds da’k de domeneisjuffer van zénuees heb heuren sprêken, gleuf ik vast da’k ze ook heb.’”

Nu waren dan in Janboers woning de hekken geheel verhangen. Allen waren dankbaar; allen waren tevreden; en ofschoon Janboer somwijlen wel eens de oude schoen knelde, en hij Jozef veur zien Jenneke toch wel wat heel min vond, zoo ontdeed hij zich dan spoedig van het knellende schoeisel. Hij herdacht dan den geheelen loop van omstandigheden, en vooral die liefderijke woorden van Jozef toen zij allen voor zijn behoud vreesden, en besloot met de woorden: “Joa en goeie, is toch beter as ’en rieke.”

Drie maanden na de verloving was het brulleft in Janboers woning.

Jozef en Jenneke waren volkomen gelukkig.

Janboer en Trijntje ook.—Volkomen? Ja, volkomen,—moar zie, Jenneke goeng ’t huus niet uut. Neen, al vond Jenneke ’t ook niet zoo heel verkieslik, dat was niet anders, de jongeluu trouwden bij de ouwers in.

En Berend?—Berend was, drie weken na zijn vertrek uit Janboers woning, in de functie van koloniaal te spreken, aan boord van de Eendracht, liggende te Harderwijk.

Janboer en Trijntje zagen hem nooit terug, en waren er niet rouwig om.

Wat Jozef betreft, hij toonde wel veur Jenneke de rechte Jozef te wêzen, want hij bemint zien Jenne as z’n oogappel. Veur de kienders—joa ’t half dozijntje is al vol—kan er geen bêter voader zin. En, veur de oudjes? Zie, hie eert en lieft ze as ’en eigen zeun, en ’t litteiken oan ’t achterheufd, hie nuumt ’et: den oadelslag!

1 Vleit.

2 Kamertje.

3 Wat belieft u?

4 Azijn.

5 Jong varken.

6 De aardvloo in het oliezaad oefent een zeer nadeeligen invloed op den oogst uit.

De oude Wessels en zijn gezin.

Inhoudsopgave

“Ge zegt niks, Frerik.”

“Gij ook niet, grootvoader.”

“Neen, mien jong, da wee’k wel, moar ’k docht ook oan merrege.”

“Doar docht ik krek oan,” hernam Frerik.

Kleine pauze.

“Woarum zucht ie, Frerik?”

“Zucht ’k?” zei Frerik: “ik docht da gij zuchtte; moar ’t kan best wêzen, went ’k docht aweer oan merrege.—As’t is mis was!”

“As’t is mis was!” herhaalde de grootvader.

“Ge kunt zoo weinig meer, en Bart is zoo miseroabel slofs! Wat zal ’t met den tabak wêzen!” hernam Frerik.

“Dat mag onze lieve Heer uutmoaken!” sprak de grootvader: “’k Wor zoo miseroabel stram in de been’; ’t snijen dat kan ’k nog, moar ’t brêken dat geet niet meer,1 en ’t klimmen ien de schuur, och Heere, doar bin’k allang niemeer kapoabel toe.”

“En Bart is zoo slofs!” zei Frerik, weer zuchtende.

“Och! kwoad is ie niet,” hernam de oude man: “moar slofs is ie, dat is ie.”

“As ie oe moar goed verzurgt, en as ie Door ook moar uut den weg blieft, went hie zit ’r altied op de kop. ’t Is ’en ding.”

“Och, wat za’k oe zeggen?” hernam de grootvader: “de jong zal zien eigen licht wel oangriepen; hij ’s nog zoo jong; en met Gods zêgen, dan kan alles wel terecht kommen. Ook is ’t nog niet zeker da’j d’r ien zult speulen. ’t Kan licht nog meeloopen. As ’t mot dan mot ’t, en dan za’k met Bart en Door wel doen wa’k kan. En voorts,” besloot hij: “’t zal êvel toch moar veur drie moanden zin.’”

“Joa! as ’t dát was,” zei Frerik: “dan was ’t heel niks, moar ’k heurde, da ’t ook wel langer kos worden; ze proaten zoo veul van ’t schieten leeren; doar he’k ’et niet op!”

“Nou Frerik,” zei de oude man na eenig zwijgen: “’k zei al: God zal ’t uutmoaken. As ’t wézen mot, dan zal ’t wel goed zin; loawwe nou moar noar bed goan.”

Dit gesprek werd tusschen Arie Wessels en zijn kleinzoon Frerik gehouden, in den avond vóór den dag dat de ruim achttienjarige jongeling loten moest.

Frerik en Bart hadden hun ouders voor bijna twee jaren verloren en woonden nu met hun grootvader op een gepacht tabaksplaatsje, waarvan Frerik, onder het opzicht des ouden mans, grootendeels de bestiering had.

Toen, kort na ’t overlijden van Wessels zoon, ook diens vrouw gestorven was, en de oude man met de veertien- en zestienjarige kleinkinderen overbleef, bestond er natuurlijk behoefte aan vrouwelijke hulp, doch de boerenmeid, die daartoe werd aangenomen, was op den duur veel te kostbaar en werd alzoo spoedig door een vlug en aardig meisje vervangen, dat, mede hare ouders voor eenige maanden verloren hebbende, gaarne den huis- en veld-arbeid zou verrichten, as ze moar de kleeren veur ’t lief en de kost veur ’t eten kreeg.

Dat meisje nu, zeventien jaren oud, was het reeds genoemde Doortje. Voor een meisje uit de arbeidende klasse zag Doortje er waarlijk niet onaardig uit. Ware Doortje, bij haar komst in de wereld in een groote-lui’s wieg gelegd, door een baker a ƒ 5 in de week getroeteld en—vooral dicht bij de vuurmand—gebakerd geworden; had zij, omdat mama niet zogen kon en eene min een te commun wezen was, extra beste pap gebruikt; ware zij later maar veel op de kinderkamer geweest en maar ferm gepinceerd geworden; had zij maar veel gebak, patés à la dit en à la dat gegeten, dan zou Doortje ook wel wit zijn gebleven en er heel interessant hebben uitgezien; dan zou ze wel commun hebben gevonden wat de groote wereld commun noemt; dan zou Doortje ook wel een figuurtje à la wesp hebben gehad, en kunnen neigen op de vallende stadsjuffers-wijze, in plaats van “g’n dag of g’n oavend” zeggen; dan zou Doortje het zwarte haar ook wel zwart hebben gehouden en misschien à la Theba hebben opgepoefd of à l’enfant hebben gedragen; dan zou Doortje het boerenmoes ook niet gelust en van de wrungel bij ’t brood “Hoe—is—het mooogelijk!” hebben gezegd—maar nu: Doortje was bij hare komst in dit ondermaansche, maar povertjes in het pak gestoken, en genoot haar eerste voedsel aan de moederlijke borst. Van ’t roosteren voor de vuurmand was heelemaal niets ingekomen, daar de ouders er zulk een meubel niet op na hielden; de lucht was grootendeels haar kinderkamer geweest, terwijl de korsetten haar vreemd bleven, tot dat ze eens, op marktdag in de stad zijnde, ergens ’en natuurlijke juffer van was, veur de gloazen had zien ronddrêjen, die ’en ding om de lêjen had dat ze met ’en koord van achteren toetrok, zoodat zij zich toen verklaren kon, woarum de juffers in stad zukke dunne lieven hadden, maar tevens tot het besluit kwam, dat zij—moar liever tevrêjen zou zin met ’t lief woar God ’r mee geschoapen had.

Romans, daar had Doortje zelfs niet van hooren spreken; in één woord: hare gelaatskleur mocht door de zon ook al gebruind, hare zwarte haren mochten eenigszins gerost en hare handen door den huis- en veld-arbeid wat ruw zijn, Doortje was een frissche boerenmeid; prettig van voorkomen, opgeruimd van humeur, gezond van harte—dat ondervonden hare tafelgenooten—en ook gezond van ziel, ofschoon zij—dit moet gezegd worden—wel eens wat al te druk met de jongens kon stoeien; maar stoeien is toch beter dan lonken en smachten, en lonken en smachten, daarvan, neen daarvan had Doortje niet het minste verstand. De beschouwing van Doortje heeft ons wat lang opgehouden, en dewijl de morgen voor het gezin weldra zal aanbreken, zoo zullen wij de overige huisgenooten, terwijl zij nog rusten, maar vluchtig beschouwen.

De oude Arie had den gezegenden leeftijd van twee en tachtig jaren bereikt. Oud was hij, maar braaf tevens. Zijne krachten waren natuurlijk zeer afgenomen, doch, naar zijne jaren gerekend, was hij nog uiterst nuttig, en hielp wat hij helpen kon in den drukken tabaksbouw. Frerik was zijn lieveling, en Frerik was die liefde wel waardig, want, niet alleen was hij een knappe jongen en handig in het werk, maar evenzeer voor den ouden man een trouw verzorger, en dikwijls betuigde hij: dat zien liefde, bij ’t leven van voader en moeder in driejen gedeild, nou allinnig veur grootvoader was. Dat Frerik steeds sprak zoo als hij ’t meende, erkennen wij gaarne; doch dat hij somwijlen iets meende dat niet zoo was, zullen wij later zien.

Bart eindelijk, de nu zestienjarige Bart, was een klein dik ventje; werken kon hij zoogoed als de beste, maar kunnen is geen willen, en aan ’t willen, zie, daaraan haperde het. Voor grootvader had Bart nog eenig ontzag, en wanneer deze den jongen eens in gemoede had aangesproken, dan zag men hem meestal eenige dagen lang, weer ijveriger werkzaam, doch spoedig had het geneesmiddel uitgewerkt, en dan ook was Bart weer slof en lui als vroeger, liep heele dagen weg, en vermaakte zich—met dingen die niet deugden.

Van Frerik kon Bart niet het minste verdragen, en ofschoon hij hem als broeder geen kwaad hart toedroeg en misschien zelfs in ’t diepst van dat hart van hem hield; zoo was het steeds, wanneer deze hem vriendelijk tot zijn plicht riep: “Nou, nou, heb moar zoo’n proats niet umda’j ’en poar joar ouwer bint. ’k Bin wies genog um veur m’n eiges te zurgen, en ’k hoef in ’t wark veur ou niet op zied, heur ie!” Frerik koos dan steeds de verstandigste partij en zweeg; door welk zwijgen de jongere broeder dan veeltijds nog beter tot de orde terug trad, dan harde woorden er hem toe zouden gebracht hebben.

Oan Door had Bart ’en hêkel: “Die kan ik niet luchten of zien,” zei hij dikwijls, en altijd hadden die twee gehaspel. Nu eens hadden de namen: “menneke” en “jungske” van Doortje, den lichtgeraakten boerenjongen gehinderd; dan weder was hij, bij de titels: “dikkertje” of “apekop,” vuurrood van kwaadheid geworden en luchtte hij zich, door het meisje een vloed van scheldwoorden toe te zenden, die de jonge deerne lachende ontving en ondeugend zocht te stuiten met aardigheden, die het ventje woedend maakten. “Sar me niet; sar me niet!” riep hij eens, “of ’k zal je....” en toen Doortje daarop: “Wat zou je dan menneke?” geantwoord had, was de jongen knarsetandende op haar afgekomen, en had haar eenige gevoelige slagen toegebracht, die het anders goedaardige meisje voor altijd van de leelijke plaagziekte genazen.

’t Is ’en mooi gezicht dat opgaan der zon. Vooral in het voorjaar, wanneer alles zoo lief begint te ontluiken en de natuur als herboren schijnt. Eerst de morgenschemering. ’t Is soms wel een weinig kil, en vooral moet men niet in ’t gras loopen; maar dan, zie, dan wordt het grauwe hemelgewelf, dáár waar het in ’t Oosten onze aarde schijnt te raken, met een zachten purpergloed gekleurd. De aarde schijnt nog te slapen, doch daar beneden aan den horizon is het ontwaken reeds zichtbaar. Zie, hoe die kleine nachtwolkjes beginnen te blozen bij de aannadering van de koningin der hemellichten. Zie, langzaam zweven ze voort, en terwijl weder andere dampjes en wolkjes nederkomen om de vriendin der schepping welkom te heeten, nemen ze langzaam het zilverkleurige met goud omzoomde morgengewaad aan, totdat eindelijk een kleine flikkering uw oogen treft en de gezegde koningin met een majesteit de eerste blikken over dit halfrond van haar gebied laat weiden, dat ge, terwijl ze u in de oogen ziet, naar uw hoed of muts grijpt en den moed verliest om maar onverschrokken die prachtige dame te blijven begluren.

’t Is ’en mooi gezicht dat opgaan der zon. ’t Is ’en goed en rein gevoel dat het bij u opwekt. Zie die tinteling der eerste stralen over het bedauwde veld. Zie die duizend en duizenden van diamanten, die u van alle zijden tegen flikkeren. Hoor die zangen van ’t gevogelte in het naburige boschje. Hoor het geloei der vroolijke runderen. Hoor en zie, en zie en hoor, en als ge dan niet uitroept: “God, wat zijt Gij oneindig goed en groot!” dan zijt gij geen mensch.

’t Is ’en mooi gezicht dat opgaan der zon! maar ’t is jammer, bitter jammer, dat er in sommige standen, zoo heel weinig zijn die er van mee kunnen spreken.

’t Was in den morgen na den dag dat wij het gesprek tusschen grootvader en kleinzoon beluisterden, dat Frerik Wessels zich van zijne woning te H. naar het, twee uren vandaar gelegene dorp E. op weg begaf, ten einde voor de militie te loten.

Het hart was hem vol.—“As ’t is mis was!” Doch toen de zon zoo helder verrees, en zij den jongeling—ofschoon aan dit natuurtooneel gewoon—tot den Schepper voerde, toen dacht hij:—Zoo as God wil, zal ’t goed wêzen.

Op zijn wandeling ontmoette Frerik niets bijzonders, doch toen hij nabij E. was gekomen, reed hem de baron Van Sommer met zijn zoon Alfred—die óók loten moest—in het sierlijke rijtuig voorbij.

’t Is ons voornemen niet om de loting voor de militie te E. uitvoerig te beschrijven; hoe de heeren—zooals Frerik zag—oan ’en gruune toafel zoaten, met ’en vischglas veur zich, doar opgerolde pampierkes in woaren met ringkes d’r urn; hoe d’r ’en ding stond dat ie niet wist wat ’t was, moar woar de jongens die gelot hadden, op mosten stoan, met de schoen’ uut, en dan ’en ding op ’t heufd kregen dat licht wel ’en stempel kon zin, zooas de peerds van de dragonders te Oarem op den bil hadden, moar dat—’t geen hij later begreep—bloot veur de moat was; hoe de jongens—volgens de namen van A tot Z—één veur één bij de heeren kwiemen, woar de b’ron Van Sommer met zien zeun ook zat, doar de andere stoan kosten; hoe Jan Schoap met ’en hoog, en Derk Stomp met ’en lêg briefke weerum kwiem; hoe Jan lachte en Derk bijkans grijnde; hoe de jonker, toen ’t oan de S. was, ook d’r oan most, en ’en hoog briefke pakte, woaraf de b’ron grinnikte moar de boere’jongens zeijen dat ’t vals was; hoe Frerik toen ’t oan de W. was, ook zien noam heurde, en ’en kleur kreeg toen ie veur kwiem; hoe ie ’en briefke uut ’t glas nam, ’t oan ’en heer gaf die ’t open miek, en ’t nommer vier lêzende er bijvoegde: “Wessels, da’s mis man!” hoe Frerik toen verder in ’en soes kwiem—en toen ie de koamer uut was, net dee as Derk Stomp had gedoan en begos te grijnen, en hoe ie eindelijk ’s oavends thuus kwiem moar niks kon zeggen, ’t geen ook niet neudig was, umdat grootvoader oan ’t rooje gezicht best zag—dat ’t mis was, heelegoar mis.

Mis was ’t; Frerik moest dienen, en of grootvader ’t ook arg vond, en Frerik niet wist hoe ’t goan most, en Bart blied was dat ie vrij af zou kriegen, en Door ’t ieselik speet, zoo troostte men zich aldra bij de bevinding, dat Frerik wél spoedig ingedeild, moar dan veur ’en joar vrij zou wêzen, en verder ook maar drie moanden zou motte opkommen, totdat ie ’t schieten kon.

Het jaar, waarin Frerik vrij van den dienst bleef, liep snel voorbij. De tabaksbouw werd goed ten einde gebracht, en het geld met dankbaarheid ontvangen; doch, tevens brak ook spoedig het tijdstip aan, waarin Frerik het erf zou verlaten, om in ’t soldatenpak gestoken, het vaderland te dienen.

’t Was ’en nare dag, die laatste dat Frerik nog thuis was. Grootvader Wessels keek zoo triestig en sprak bitter weinig. Bart was in den tabak um slekke te stêken en ’t onnut te hakken.—“Oangriepen zou ie zich,” dat had hij gezegd, en nu het op scheiden aankwam—nou had ie ’r ook spiet af dat Frerik de deur uitgoeng.

Frerik liep—net as ’en kiep die niet weet woar ie ’t ei zal leggen—nu eens in huis, dan weer op den akker, en dan was hij weer bij grootvader en gaf den ouden man—die ’t biester te kwoad had—de piep, en de tabak, en ’en lêpel gloed van ’t vuur, um oan te stêken; en dan schudde hij weer het oude strookussen van grootvaders leunstoel op; en gaf hij grootvader de groote snuifdoos aan, die op tafel stond, totdat eindelijk den goede oude het gemoed te vol schoot, en—zien onderlip zoo begost te trillen, en de hand, woar ie de piep mee vast had, zoo vremd begos te bêven.

“Moar grootvoader, wat schêlt oe toch....?” sprak Frerik, alsof hij er niks van begreep.

“’t Is gek....!!! ’t is onneuzel....!!! da wee’k best,” hakkelde de oude Arie: “moar—moar, ’k zie zoo vol.... zoo stik vol ien ’t gemuud.... Frerik, ge bint.... zoo’n goeje jong—en da’j.... en da’j.... nou vort zult.... ’t is onneuzel, moar.... zie, doar bin’k kapot af....”

“Da’s niet best grootvoader,” viel Frerik den oude in de rede: “Ge mot doar zoo’n zwoar heufd niet in hebben; ’k zie eiges vol da’k van oe af zal, moar denk toch dat ’t moar veur drie moanden zal wêzen. As ’t ien ’t lest van ’t brêken is2 dan zie ’k ’r weer, as ’t God blieft.”

“Joa ’t is zoo, ’t is zoo, mien jong.... mien beste Frerik!” hernam Arie weder, terwijl hij zich geweld moest doen om het beven van de onderlip te bedwingen: “Drie moanden zin gauw um, moar drie moanden veur ’en oud mins!.... ’k Zie al in ’t vier en tachtigste joar Frerik, en, dan is ielke moand d’r één.... d’r kan zooveul gebeuren in zoo’n tied Frerik, en as.... grootvoader..... oe..... is..... veur..... ’t letste gezien had..... as ie is....”

“Neen, neen! doar zal God veur zurgen!” riep Frerik, terwijl hij den beminden grijsaard den arm om den gebruinden hals sloeg: “Neen! ’k zal Hum ielken oavend bidden, da’k oe gezond mag weerzien.—Ge mot nou niet zoo triestig kieken, grootvoader,” vervolgde hij na eenig zwijgen: “went zie, dan zou mien ’t gemoed ook vol schieten en.... dat zou.... dat zou toch onneuzel zin, dat zou....” En de goede jongen zweeg, en de oude man zweeg ook, en ze zagen elkander in de oogen, en ze bleven zoo nog een geruimen tijd, totdat Doortje eindelijk—want het was inmiddels avond geworden—in de keuken kwam um veur d’ oavendpap te dekken.

Doortjes verschijning bracht aan het tooneel bij den haard eenige verandering. Frerik trok den arm, dien hij om zijn grootvader had geslagen, terug; drukte den beminden man de nog steeds bevende hand, en daarna meer bepaald het meisje aanziende, bespeurde hij dat hare oogen zoo rood zagen.

Frerik kreeg eensklaps—zonder te weten waarom—zoo’n roare tint’ling deur de borst—en toen hij haar nóg eens had aangezien, kreeg hij ook nóg ens die tinteling, en ’en kleur as vuur—en liep, óók zonder te weten waarom, de deur uit.

Of Door iets op de deel verrichten moest, waarheen Frerik zich begeven had, weten wij niet; maar zeker is het, dat zij er kwam toen Frerik daar op en neer liep, en dat ze ook—zoo roar wier—toen Frerik zei: “Door, heur is!”

“Wat is ’t, Frerik?” vroeg het meisje, terwijl ze hem naderde.

“Door,” begon de boerenjongen: “ge weet da’k mergen vort mot. ’t Is wel zoo’n ding niet, veur drie moanden, moar ’t is toch met grootvoader en met Bart—weet je Door—da’k nog al mistroostig bin. Grootvoader is zoo doanig vrak3; en as Bart den ouwen gang liep!—’k Heb oe altied best gemeugd Door; we hebben dukkels schik gehad Door; en, op z’n tied gewarkt en gestoeid.—Frerik wier verrechtig hoe langer hoe roarder.—“’k Weet ook,” vervolgde hij: “da’j veur grootvoader zoo goed bint as ’t kan. Nou wou ’k oe moar zeggen Door, da’j toch, as ’k weg bin, zóó altied mot blieven. Hou moar vrêje met Bart, en zurg as ’en dochter veur d’ouwe man. As ’t in den tabak te straf geet, dan mo’j Joapik oe bruur, nog moar is ’en dag oan ’t brêke zetten, went grootvoader kan ’t nie meer rooijen, heur ie?”—Frerik haalde een kleinen buidel te voorschijn.—“Zie,” vervolgde hij: “’k het hier vief guldens en zes stuuvers in, die ’k al lang van fooien en karseplukken gespoard heb; as ’t nou te straf geet, dan mo’j den jong hieraf betoalen, en grootvoader zeggen, dat ie moar t’huus mot blieven, dat ’t êvel wel goan zal. Hei’j ’t verstoan Door? Nou, a’j ’t goed meint, gêf mien oe hand....”

Door, die den buidel had aangenomen, en den jongen de hand toestak, zag hem tevens aan met een paar oogen, alsof ze zeggen wilde: “Moar is’t dan alêvel meinis, da’j weggoat?”

Frerik had nooit gestudeerd in de taal der oogen, en zou daar niets van begrepen hebben, ware het niet dat hij, toen de hand van het meisje in de zijne rustte, gedacht had: En mo’k dan ook van óu vort! za’k oe drie moanden lang niet weerzien!—En, ’t werken soamen, en ’t sprêken soamen, en ’t êten en ’t stoeien soamen, en dat alles, alles, alles, ging hem door het brein, en eindelijk zei hij, doch half luide:

“Door, ’t zal me toch ook vremd zin, as ’k van óu af bin.”

“Nou Frerik, dat g’leuf’k,” zei het meisje: “’t zal mien ook zoo allinnig wêzen.”

“’k Mag oe zoo best,” hernam Frerik.

“Ik oe ook,” zei Door.

“Dat vuul ’k nou al heel stark,” sprak Frerik.

“’k Weet niet, of gij....” hernam Doortje—maar stopte.

“’k Meinde da’k um grootvoader allinnig roar was,” sprak Frerik: “moar ’k vuul toch....”

“Wat....?” zei Doortje.

“Da wee’k niet,” antwoordde Frerik: “moar ’k zou hoast.... ’k begriep niet.... moar ’k vuul toch....” en Frerik trok Doortje dichter tot zich: “da’k ou Door, méér as méér liejen mag.”

“Kom, Frerik,” zei Door, en er kwamen waterlanders.

Waterlanders zijn tranen, en tranen zijn rare dingen. Uit vele oorzaken ontstaan ze, en veel, zeer veel kunnen ze bewerken, terwijl ze den man veelal tot eer verstrekken en der vrouw tot krachtige wapens in hare zwakheid zijn. De tranen verschijnen: als de ziel bedroefd is, als het lichaam pijn heeft, als de woorden ophouden effect te doen, en, zooals bij Doortje, wanneer ’t hartje zucht: “ik mag oe ook meer as meer,” maar ’t mondje ’t niet zeggen durft.

Frederik hield Doortje vast aan zijn hart gedrukt, en toen hij nu eenige waterlanders van Doortje op zijn hand voelde biggelen, en hij Doortje zonder verlof op de mollige wang had gezoend, toen zei hij op de boerenmanier:

“Door—zal ’t zoo wêzen?”

En Door treuzelde wat, maar Frerik verstond toch:

“As ’t oe meines is....” waarop hij haar nog ééns zoo vast aan ’t hart drukte; haar verscheidene brandende kussen gaf.... totdat Door zich eindelijk aan de liefkozingen onttrok, “went, de pap most ’s oangebrand zin!”

’t Was avond; het gezin zette zich aan tafel om te eten. Grootvader at weinig, Frerik heel min, en Door geen spier4, terwijl Bart voor de derde maal zijn bord vulde, “went, warken en honger liejen dat kos niet!”

Den volgenden morgen vertrok Frerik.

Was het den jongen soldaat vreemd in zijne nieuwe omgeving, vreemd evenzeer was het zijnen huisgenooten te H. toen de jongen weg was.

Grootvader vooral zuchtte dikwijls. Doortje zocht zooveel zij kon den ouden man het gemis van zijn lieveling te vergoeden en, ofschoon ze niet sentimenteel was, zoo dacht ze toch dikwijls aan Frerik—die ’r gevroagd had.

En Bart—Bart at en dronk, en was nog al gewillig, en werkte, althans de drie eerste weken, dat het een lust was.

Helaas! er kwam verandering.

Aan de andere zij van het dorp, links van Wessels’ woning, lag het landgoed van den baron Van Sommer. De baron, dien wij reeds met zijn zoon Alfred bij de loting voor den militieraad hebben gezien, was een der voornaamste grondeigenaren uit den omtrek. Ook Wessels was zijn pachter, en sedert vele jaren was de oude man gewoon—ook toen zijn zoon de plaats bestierde,—om de pachtgelden bij den altijd minzamen heer te brengen. Ofschoon Wessels, in aanmerking der jaren, zijne vermogens nog goed bezat, zoo begon het geheugen hem somwijlen toch parten te spelen, en ook nu waren er reeds meer dan drie weken na den eersten van Meimaand vervlogen, voor de oude er aan gedacht had, om de gezegde pachtgelden aan zijn heer te bezorgen. Of het schaamte was van niet op den gewonen tijd met het geld voor den heer te verschijnen, of dat hij na Freriks vertrek wat lusteloos was geworden, of wel, dat hij zich zelven voor dat bezoek wat strompelig vond, althans hij zag er tegen op om, als naar gewoonte, in persoon de pacht te betalen, en riep dus op zekeren middag:

“Bart, kom ’s hier!”

“Zoo stond!”5 riep Bart, die op de deel was, doch zich lang liet wachten; waarop de oude man nogmaals riep:

“Kom ie?”

“Nou joa!” riep Bart weder: “dat gesjenk altied!” Maar eindelijk kwam hij.

“Heur is Bart,” ving de grootvader aan: “’k het nog stik vergêten de pacht noar ’t huus te brengen; ’t is al lang over den tied, en doar ’k eiges niet best kapoabel bin, zoo wou ’k moar dat ie ’t dee.”

“Ikke?” zei Bart: “doar he’k geen sjeniejigheid6 in. Woarum doe’j ’t eiges niet?”

“Ik zeg oe ummers, da’k nie best kapoabel bin,” hernam de grootvader: “Heur is Bart,” vervolgde hij, terwijl hij naar de “gloasdere kast” ging en er het afgepaste pachtgeld uitnam: “heur is, a’j nou grootvoader toonen wilt da’j ’en goeje jong bint, en wilt zien da’k van oe hou zooas van Frerik, dan mo’j doen wa’k zeg. Zie’s, hier zin drie briefkes van vief-en-twintig, twee van tien gulden, en nog vief enkele guldes. Zie, ’k zal ’t bij mekoar in ’t zekske doen, en loop dan as ’en jong noar de b’ron, dan krie’ j’ nog ’en fooitje ook.”

Of het om grootvaders liefde te winnen, of wel om het fooitje was dat Bart nu besloot aan het verzoek te voldoen, wij zullen het niet onderzoeken, maar de woorden: “Nou dan; gêf-op moar!” bewezen voor ’t minst dat Bart niet langer weerspannig wilde zijn.

“Goed mien jong”, zei Arie tevreden: “moar erst mo’j oe Zundagse wammes en boks, en ook de schoen oantrekken, went zóó ku’j d’r niet heer.”

Weinige minuten later was Bart gereed, en toen hij Doortjes vraag: “Goa’j d’r op uut?” met een: “Wat schêlt óu dat?” had beantwoord, toen kwam hij bij grootvader terug; nam het zekske, en liep langs ’t bongerdpad, noar ’t kastêl toe.

Voorzichtigheidshalve had grootvader aan Bart geraden, om het zakje maar in de handen te houden, en de dikke jongen gaf dien raad gehoor.

Bart liep het bogaardpad. Bij iedere beweging klonk het metaal in ’t zakje.

—’k Het nooit zooveul bij mekoar in handen gehad, dacht Bart: Zouwen ’t neije guldens zin, met den keuning d’r op....? Da mo’k is zien.—Hij keek om.—As grootvader mien is noazag! Wacht, as ’k ’t vonder7 over bin, in de klapwei, ien den hollen wilg!

—Zóó, hier zie’k geen mins, en zitten kan ’k er krek in. Nou ’t zekske los.... Één, twee, drie, vier, vief; hê! wa’n zwoarte! Da’s ’en ouwe, da’s ’en nije. Hê! wat blinkt ie...! En dat die briefkes nou zooveul weerd zin!—Dat dunne ding.... vief en twintig! Wa’n letters en ciefers stoan d’r op.—Zou dat pampier zooveul kosten? ’t Is krek of ’t moar kladpampier is, ge kunt ’r de lucht kloar deur heer zien.... Harrejennig! dat zoo’n ding nou vief en twintig van die guldes is; en dan, vief en twintig èn vief en twintig is vieftig, en nóg èns vief en twintig—loa’k zien—vief en zeuventig; en dan die twee blauwe, met die vrouwlui en noakende kerljes ’r op, die zin van tien. Vief en zeuventig en tweemoal tien da’s: vief-en-negentig en nog vief enkele guldes, ’t is...... krek honderd......

—Honderd!—Alles veur die b’ron—en hie bulkt van ’t geld! ’t Was bêter as ie ’t mien kwam brengen, as ik hum. Um dát te verdienen he’k zwoar motte warken, en hie.... hie het ’r geen hand veur uutgestoken.... Honderd!... Honderd guldes!... ’k Het moar ens twee guldes bij mekoar gehad, en nou.... ’k het ze toch eiges in handen...! Dat zal d’r weinig gebeurd zin.—’t Is ’en opvrêter die b’ron. Wie het ’t verdiend? Dat bin ikke. En wie speult ’r mooi weer van? Zien zeun!—Al heit ie ook jonker; al het ie ook knêvels, en sleet ie ’en swiet8, da’s allemoal heel niks. Neen! ’k verdrêj ’t, um dóarveur te warken......

—Honderd!!—Bart!.... as ’t ou is heurde!.... Moar ’t heurt mien. ’k Zou wel gek wêzen, as ’k honderd guldes wegbrocht!—As ze ’t gewoar worden.... GROOTVOADER!!!!?....... Frerik!?... de b’ron!?.

—Allô, ’k goai moar wied weg. Erst noar d’Esche karmis.... met Kee Mils veur de fiedel!.... Verder den hort op!.... Knappe dern!.... Moar GROOTVOADER!!!?..—Die zal êvel ’t ziene wel kriegen.... Met Kee, wied weg, noar d’Oost toe!.—Moar GROOTVOADER!!?..—Wat nood! Frerik komt weerum...—Ien d’Oost kan ’k en hofstêj koopen, en za’k riek zin!—Honderd guldes.... op zak! op zak!! in mien zak!!!....—Moar GROOTVOADER!?.... Wat heur ’k?.... ’t Is niks... Goddank!.... God!... Vort! Bi’j’ gek, jong? vort! vort.

Deze gedachtenloop had in minder seconden plaats, dan wij minuten noodig hadden om hem neer te schrijven.

—Vort! vort! was het laatste, en, vort was de jongen, en vort was het geld.

De middag verliep, de avond viel, en nog kwam Bart niet te huis. Was de oude Arie aanvankelijk over het lange uitblijven van zijn kleinzoon ontevreden geweest, die ontevredenheid werd hoe langer zoo meer door een angstige bezorgdheid vervangen, en na reeds verscheidene malen buitenshuis gekeken en met Doortje over des jongens uitblijven te hebben gesproken, zei hij ten laatste:

“Mien verstand steet ’r stomp op. ’k Begriep ’r niks af. Zou ie nog op ’t kastêl of de fooi oan ’t verteeren zin! ’t Is al zeuven ure. Die jong! die jong! Wiest ’k ’et moar.”

“Loa’k dan doen wa’k zei,” sprak Doortje: “’k Zal noar ’t huus van de b’ron goan. Is ie dóár blieven hangen, dan is ’t niks; en is ie in ’t veerhuus, dan za’k ’m van doar meebrengen. ’k Roaj da’k niet langer zuum.”

“Nou dan!” zei Arie, die wel niet gaarne alleen, maar toch liever uit de onzekerheid was.

Doortje verwisselde de klompen voor een paar schoenen; zette ’en schoone muts op, en, na een: “G’n oavend” tot den ouden Arie, liep zij het bogaardpad, over den vonder, door de klapweide, langs den hollen wilg, en zoo verder tot aan het fraaie landhuis van den baron Van Sommer.

De schel ging over. Haar hart klopte:—Zoo bij de b’ron!

“Is Bart nog hier?” vraagde het meisje aan den bediende die haar de deur opende.

“Bart—wie is dat?”

“Wel, de kleinzeun van d’ ouwe Wessels,” hernam Doortje: “Het ie geen pacht gebrocht?”

“Daar weet ik niets van,” antwoordde de knecht schouderophalende: “Maar ik zal ’t eens vragen. Kom binnen?”

Doortje kwam binnen, dat wil zeggen in de gang; de bediende verdween.

Na eenig wachten kwam hij terug en boodschapte het meisje, dat de baron reeds sedert een geruimen tijd op reis was, maar dat de jonker zoo terstond zou komen om haar te woord te staan.

Alweder moest Doortje eenigen tijd wachten, en ofschoon de boerenmeid bij haars gelijken niet bleu was, zoo zat ze toch in de kniep, nu ze met ’en jonker, die van oadel was, heel allinnig zou wêzen; doch, de begeerte om iets van Bart te vernemen, overwon de bleuheid, en toen ze nu beweging in de verte hoorde, trok ze nog is êfkes oan de onderste plooi van de klapmuts—en zag eindelijk den veurnoamen, oadelikken jonker op haar toetreden.

“A zoo lief kind! wat is er?” zei de jonker, vriendelijk knikkende.

Doortje, die nooit tot zoo’n edel mins gesproken had, vond het—veuls te gek, om hum maar glad-af jonker te nuumen en antwoordde aarzelend:

“Och mienheer de jonker, of Bart ook hier is?”

De jonker glimlachte, en zei “Maar kindlief ik weet niet van wien je spreekt?”

“Van Bart die bij zien grootvoader t’ huus is,” hernam Doortje. “Kan mien heer de jonker me niet zeggen woar ie is?”

“Ik begrijp je niet,” hernam de jonker, terwijl hij Doortje met welgevallen beschouwde: “Wie is die grootvader?”

“Wel, Wessels!” sprak Doortje: “Is Bart niet hier gewêst um ’t pachtgeld te brengen?”

“Ik weet er niets van, meidlief,” klonk het antwoord: “Papa is het dorp uit, en zoo iemand met geld geweest was, dan zou ik het ontvangen hebben, maar, ik weet er niemendal van.”

“Moar ’t is wél woar!” riep Doortje, door die noodlottige tijding alle bleuheid verliezende: “Hie is hier gewêst, met geld ien ’t zekske!”

“Maak je niet driftig, meidlief!” sprak de jonker: “Kom binnen—-Hier—Ga zitten—Toe maar—Zie zóó.—En vertel mij nu eens, wat er van de zaak is.”

Doortje, die door de vriendelijkheid des jonkers geheel op haar gemak kwam, verhaalde met een woordenvloed,—hoe Frerik weg was; hoe de ouwe Wessels altied eiges de pacht betoalde, moar strompelig was, en Bart ’r mee gestuurd had, en dat ze nou niet wiesten woar ie zat.

Alfred Van Sommer was een knappe, flink uitgegroeide, bijna negentienjarige knaap. In het dorp geboren en grootgebracht, opgevoed aan eene kostschool, die hij nu ruim een jaar geleden verlaten had, zocht hij de vreugde, onverschillig waar hij die vinden kon. De beschouwing van de poezele dorpsschoone bracht den jongeling in een geheel nieuwe en vreemde gemoedsstemming. De freules in de stad, zoo vol étiquettes, zoo teeder beschaafd en zoo machtig geretireerd. Deze knappe boerin, zoo helder, zoo ongekunsteld, waar hij zoo niets tegen opzag, waar hij een zeker overwicht op gevoelde....! Doch de vernieuwde uitroep van de persoon in quaestie: “As ’k moar wiest woar ie zat!” brak de bespiegeling des jonkmans af, en zijne illusiën met de belangen der dorpsschoone vereenigende, sprak hij:

“’t Is een raar geval meidlief, maar dewijl je Bart zich niet ten onzent heeft vertoond, zoo moet hij ergens anders uithangen. Misschien zit hij zich in het veerhuis vroolijk te moaken. Komaan, de bengel moet worden opgezocht, en daar de oavond begint te vallen en de jongen voor mij meer ontzag zal hebben, zoo wil ik je gaarne daarheen vergezellen.—Als je ’t goed vindt?” besloot hij, ziende dat het meisje een vreemd gezicht zette.

“Neen, dank oe,” zei Doortje, die ’en kleur kreeg: “Ze zouwe al oarig in ’t darp kieken, as ze mien met ou zoage loopen. Ik weet den weg best; ik dank oe.”

“Dat is niet vriendelijk,” hernam Alfred: “ik wilde je van dienst wezen; ik zal....” maar zich bedenkende, besloot hij: “Enfin, wanneer je ’t niet wilt—’t zij zoo.”

“Nou, ’k goai moar,” zei Doortje opstaande: “G’n oavend mienheer jonker.”

“Je gaat dus alleen?” sprak Alfred weder.—Doortje knikte.

“Tot weerzien dan, knappe meid,” en Doortje, die de kamer al uit was, zei nóg eens: “G’n oavend,” en verdween door de nog openstaande huisdeur.

De hangklok in de keukenkamer had al tien geslagen toen Doortje eindelijk, vermoeid van het driftige loopen, te huis kwam.

“Woar is ie? woar zit de jong?” waren de vragen waarmee de bezorgde grijsaard het meisje ontving.

“Dat vroag ik ou en iedereen,” sprak Doortje, naar den adem hijgende: “’k Zie overal gewêst:—oan’t veer; bij Teunis; bij Janssen, tot oan de meulen toe, moar, geen mins weet ’m, geen mins zelfs het ’m gezien.”

“Geen mins.... geen mins....!?” stotterde de oude man, en hij sloeg de oogen naar boven en zuchtte: “God bewoar’em!”

Voorzeker zullen wij den lezer niet behoeven te zeggen, dat de grijsaard den nacht schier slapeloos doorbracht. Mocht hij ook somwijlen eens insluimeren, dan deden hem sombere droombeelden eensklaps wakker schrikken, en eerst met het aanbrekende daglicht herkreeg hij een schijnbare kalmte.

De goede Wessels bezat noch de krachten, noch de middelen, om in persoon of door vreemden den jongen op te sporen. De zaak der politie in handen te geven, dat mocht—neen, dat kon hij niet, en toch brachten zijne bekenden, die hier en elders hadden rondgehoord, de droevige zaak tot geen klaarheid.

In de treurigste onzekerheid waren er zoo reeds acht dagen verloopen. Bart was weg en bleef weg, en het geld, het zuinig bij elkander gehouden pachtgeld, was door den baron niet ontvangen.

De arbeid in de tabak werd nu door handengebrek, ook slechts gebrekkig voortgezet. Wel sloofde de goede Arie zich af en deed wat hij kon—maar de rug was zoo stief en de been’ woaren zoo stram.—Wel werkte Doortje van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat, en nam zij, als Wessels niet voort kon, hoar broeder Joapik tot noodhulp, maar de tabaksbouw vereischt een gestadige zorg en een kundige behandeling. Helaas! Frerik was er niet. Helaas! Bart kwam maar niet terug, en—De oude Wessels werd ziek.

De oude Wessels werd ziek. ’t Was of alles nu ook bijeen kwam, en toch dreven er in de verte nog andere donkere wolken, zoo in den figuurlijken als in den wezenlijken zin.

Het was een warme Julidag. Wessels, die reeds sedert een groote veertien dagen bedlegerig was geweest,—want de krachten namen zoo af, en de beverigheid werd zoo erg,—was voor weinige minuten opgestaan, en zat zich in den leunstoel vóór de woning in de zon te warmen. ’t Was voor de derde maal, dat hij in de veertien dagen buiten zat, maar ’t was voor de eerste maal dat de peinzende grijsaard een stem uit het achterhuis hoorde, een stem.... die hem geheel onbekend was. Doortje—dat wist hij—was op de dêl oan ’t warken, moar Joapik was noar huus of anders op ’t land; en die stem—-dat was de stem van ’en vremde.—Hie luusterde.... hie luusterde.... moar wat er gesproken wier, verstoan kos ie ’t niet.—Eindelijk.... ’t was, asof er gestoeid wier.... Stil!.... doar velt9 wat—Heur!.... “Loat los, of ’k schraauw!” klinkt Doortjes stem.—Gefluuster.—Nog èns de stem van Doortje, wat zachter: “Wat denk ie wel?”—Weer gefluuster.—’en Roar geluud.—’en Vremde stem: “Heks!”—’t Toesloan van ’n deur.—Stilte.

Wat mocht dat gewêst zin?—Wessels hoorde niets meer; roepen wilde hij niet, en toen Doortje eenigen tijd later met een vuurrood gezicht tot hem kwam, maar op haar gewonen bezorgden toon zeide: “Hoe is ’t boas, wi’j d’r ook weer in?” toen had de zwakke grijsaard geen moed om haar betreffende het gehoorde te ondervragen; en daar Doortje er niet van sprak, zweeg de oude ook, en voor den lezer, die ’t niet begrepen heeft, blijft het dus een duistere zaak.

Wederom verliepen er eenige dagen. Alles bleef bij het oude. Was het de rust, die de goede Arie nu genoot, daar hij in den laatsten tijd niet het geringste had meegewerkt; was het dat zijn dikwerf ontrouw geheugen, hem het verdriet over het slechte gedrag van zijn jongsten kleinzoon benam; of wel, dat de grijsaard, dewijl er reeds drie maanden na Freriks vertrek waren verloopen, den beminden jongen als met iederen dag te huis verwachtte—zéker is het, dat hij een weinig scheen te herleven; en het langer dan in den beginne, en ook meer geregeld buiten zitten bewees, dat de levensgeesten weer eenigermate waren opgewekt.

De maand Augustus was aangebroken. De tabak, die—de gebrekkige verzorging in aanmerking genomen—nog voor het grootste deel redelijk wel te velde stond, wachtte reeds op de tweede breking. Goddank, Frerik zou gauw weerum kommen en grootvoader zo blied zin! Aan Bart dacht de oude ditmaal niet, en dat de vorige pacht nog onbetaald was, dat scheen hij waarlijk ook te hebben vergeten.—Vergeten!—Het zal hem herinnerd worden.

’t Was twee uren na den middag. Wessels zat weer buiten. Doortje was aan den arbeid.

“Hoe gaat het, baas Wessels?” vraagde een livreibediende, die van achter het boonrijs te voorschijn trad.

“Nog al zoo’n gangetje,” antwoordde Wessels, die, den knecht niet herkennende, de wedervraag deed: “Wie bin ie?”

“Piet van den baron,” antwoordde de knecht: “Ken je me niet meer oudje?”

“Hoa! zoo!” hernam Wessels, terwijl hij met de linkerhand boven de oogen het zonlicht afsluitende, den man beter opnam: “Ik zou je woarlik niet gekend hebben. Hoe geet ’t?” en hij stak hem de andere hand toe.

“Dat marcheert nog al heen,” hernam de knecht, de witte handschoen uittrekkende, om de aangebodene hand te vatten: “’t Is lang geleden dat ik je gezien heb.”

“Joa, joa,” hernam Wessels: “De been’ zin al zoo best niet meer; ’k wor oud, man!”

“Nou, je ziet er anders nog flink uit,” sprak de knecht weder, en nadat het gesprek nog eenigen tijd alzoo was voortgezet, besloot hij met Wessels namens den baron te verzoeken, eens bij hem te willen komen.

Daar kwamen eensklaps droevige beelden den grijsaard voor den geest: Bart—de pacht—geen geld; en—het gelaat betrok zichtbaar.

Drukkend was de warmte. Wat de oude ook doen kon, maar terstond gaan kon hij onmogelijk, en de knecht vertrok met het, door Wessels bevende geuite antwoord, dat ie,—as ’t moar êfkes meuglik was—t’ oavend kommen zou.

De dag verliep; de hitte bleef aanhouden, en nadat Wessels God om sterkte gebeden, en met behulp van Doortje, de beste spullen had aangetrokken, begaf hij zich, door Doortjes broeder ondersteund, op reis.—Op reis?—Ja, ’t was een vermoeiende reis voor den oude.

Voordat wij Arie Wessels bij den baron zullen binnenleiden, noodigen wij den lezer, om met ons tot den morgen van dien dag terug te keeren en het zoogenaamde kantoor van den baron Van Sommer binnen te treden, waar deze, in zijn voltaire liggende, de courant leest. Den vorigen avond laat, was hij van zijn reisje teruggekeerd, en, daar Alfred zijn vader nog slechts even had gezien, zoo trad hij, om hem nader welkom te heeten, met een morgengroet, het kantoor binnen.

“Mijn hemel! wat is dat?!” riep de baron, nadat hij zijn zoon den weergroet gegeven, en hem daarna had aangezien.

“Wat, die krabjes, papa?” zei Alfred, met de hand over zijn wang strijkende: “O! daar heeft mij Mignon mee opgesierd. ’k Wilde eens zien hoeveel kleintjes er waren, en toen ik een der jongen wou opnemen, haalde mama Mignon mij haar scherp pootje door het gezicht. Ik heb....”

“Zoo, zoo!” hernam de baron, die nooit op lange redeneeringen gesteld was, en die zaak nu voor afgedaan beschouwde: “Hebben de pachters geld gebracht?”

“O ja papa, ik heb het geld in mijn secretaire. Laat zien: van Bolmans, van Klaassen, en verder van allen, daar ik quitanties voor had, behalve van Wessels.”

“Van den ouden Wessels niet? Wat mag daaraan haperen?” zei de baron.

“Ja,” hernam Alfred: “sommigen zeggen dat de oude den boel heeft laten verloopen.—Luiheid; luiheid of onwil.”

“Als je beneden komt, zeg dan aan Piet dat hij er heengaat en den oude verzoekt om bij mij te komen.—Ei! Alfred, wacht nog even!”

“Papa?”

“Ik had je gaarne iets meegebracht, maar dat koopen op reis was mij te omslachtig; als je dus ergens bijzonder op gesteld bent, zeg het dan maar, en ik zal zien.”

“Hé papa....” sprak de zoon weer: “dat is overheerlijk! Ik weet wel.... Ik zou wel.... maar....”

“Niet zoo langdradig,” zei de vader: “Wat meen je?”

“Ik heb al zoolang een rijpaard gewenscht,” hernam Alfred: “De bruine merrie van Briks is te koop.... als ik....”

“Je hakt er nog al aardig in, jonkertje,” sprak de baron: “En wat moet de prijs wezen?”

“Vierhonderd was de vraag, maar driehonderd vijf en zeventig daar zou ’t....”

“Wel voor te krijgen zijn?” viel de baron in.

“Ja papa,” zei Alfred.

“Nu snaak,” hernam de vader: “je bent, toen ik uit was, trouw op je post geweest. Wanneer ik de door je ontvangen gelden in orde bevind, dan kun je er vierhonderd gulden van opstrijken.”

“Maar papa!”

“Al genoeg, al genoeg. Ga nu, en zeg aan Piet dat hij naar den ouden Wessels gaat.”

“Papa is waarlijk al te....” Maar papa was al weer in het courantennieuws verdiept, zoodat Alfred handenwrijvende heenliep, en aan Piet de boodschap overbracht, waarop deze: “Goed, jonker,” antwoordde en zijn last ging volvoeren.

“Loawwe êfkes rusten,” zei Arie Wessels, toen hij, door Joapik ondersteund, tot aan het groote ijzeren hek der buitenplaats van zijn pachtheer gekomen was, en hem het zweet op het aangezicht stond: “Zie zoo,” hernam hij, na eenige oogenblikken rustens: “nou met Gods hulp moar weer veuruut!”

De oude Wessels werd aangediend, en—in het kantoor gelaten. De baron lag weer in zijn voltaire, en ontving den zenuwachtigen oude even vriendelijk als vroeger.

“Wat.... was er van.... de b’rons.... blieven?” zeide Arie eindelijk, knikkende en hakkelende.

“Wat mij belieft, oudje,” zeide Van Sommer: “dat zul jij ’t best weten. Waar zit de pacht, vrind?”

Wessels wist niet wat hij zeggen zou, en daar de beenen hem, zeer vermoeid zijnde, al meer en meer begonnen te knikken, zoo sprak hij, alvorens de vraag te beantwoorden: “Za’k ’r moar goan zitten, b’ron, went ik zie lang zoo mans niet as de letste keer da’k hier was.”

“Welzeker, ga jij maar zitten,” zei Van Sommer.

“Joa wat za’k oe zeggen, b’ron. ’k Zou al lang... Ie weet wel; ’k het altied met zurg voldoan, moar ’en mins kan in ’t achteruut kommen. ’k Het....”

“Jij in ’t achteruit!” riep de baron: “Wel man, hoe komt dat? De tabak is de laatste maal best geleverd. ’t Is mij een duistere zaak.”

De baron had wel gelijk dat de zaak duister was, en het ongeluk kwam er bij dat de oude het niet van zich verkrijgen kon om de aanklager van zijn kleinzoon te worden! “Och!” zeide hij eindelijk: “’k zie ’t spoor heel biester. ’k Zou zoo gern.... moar, as’t buuten de schuld is. Och....”

“Hoor eens Wessels,” hernam de baron: “je weet wel dat ik je goed lijden mag; van lange praatjes houd ik niet, en daar ik begrijp dat er een warpunt in je rekening is, en omdat je oud bent, zoo zal ik ditmaal zóó komen” en de baron hield vijf uitgespreide vingers voor het aangezicht: “Maar,” vervolgde hij, met den vinger dreigende: “pas op dat het volgend halfjaar de pacht niet uitblijft, want ze is laag genoeg. Kun je naderhand van deze schuld wat afdoen, dan zul je niet in gebreke blijven, dat vertrouw ik. Dit echter ten slotte: Ben je te oud om te werken, of deugt je volk niet, dan is het beter dat je bij de diaconie gaat. Je kunt dan, ergens besteed, in rust je dagen eindigen, terwijl....”

“Moar, de.... jongens dan...!?” zei Wessels, die puur geschrokken was.

“De jongens? De jongens?” hernam de baron: “A ja, je kleinzoons. Welnu, die zijn immers sterk, en goed voor hun brood. Ik....”

“Moar die kunnen bij mien....”

“Nu ja,” viel de baron hem in de rede: “Ik spreek slechts voor ’t geval dat het niet goed gaat. We willen hopen; maar—verpachten en geen geld krijgen, dat gaat toch ook niet. Als ze hun best doen blijft alles bij het oude.—Ben je in de assurantie?”

“In de astransie....” herhaalde Wessels: “Joa b’ron, ’k zal oe zeggen, ’k zou wel ...”

“Nu, nu,” viel de steeds haastige baron weder in: “da’s ook jou zaak. Zie zoo, ’t is uit de wereld, nietwaar? Vaarwel oudje, ik heb nog wat te doen.”

“’k Blief de b’ron.... meer as duuzendmoal verplicht. ’k Zal wel.....”

“Best, best!” zei Van Sommer: “Pas maar op in ’t vervolg. Dag Wessels.”

“G’n oavend mienheer de b’ron,” en de oude man strumpelde in een, half blijde, half treurige stemming weer door de gang, aan welks einde Joapik wachtte om hem huiswaarts te geleiden.

Weder verliepen er drie dagen. De warmte bleef aanhouden. Wessels bleef krukkerig en strumpelig, en zat, wanneer hij niet te bed lag, uren lang in den leunstoel voor de huisdeur, en dacht.... oan allerlei, moar ’t meist oan Frerik: dat de jong d’r nog niet weer was, moar toch ielken dag kos thuis kommen, en hoe hum dat heelegoar zou opfleuren.

Wessels zat voor de deur; ’t was omstreeks twee uren na den middag, en de oude man zag in de verte, dat de lucht wat begost te smêren.10 ’t Wier veul lochtiger. ’t Woaren groote wolkkoppen, die kwoamen oanschuuven. In ’t Zuud-Westen begost ’t al te flitsen, en—’t rommelde ook al.

Eindelijk vond Wessels het geraden um moar in huus te goan. Met behulp van Doortje, die op zijn roepen verscheen, begaf hij zich in de woning, en weinige minuten later woedde er boven het vreedzame dorp een hevig onweder. Bliksemschichten en donderslagen volgden elkander zonder tusschenpoozen op. Hoewel de zwakke grijsaard inwendig ontroerd was, zoo zocht hij zich om Doortjes wille toch goed te houden, en terwijl het meisje met de vurscheut veur ’t gezicht in ’en hoek zat, trachtte de oude haar met de woorden: “’t Is Gods weer, en ge meugt zoo bang niet wêzen,” wat op te wekken; doch toen het langzamerhand zoo donker werd alsof het tegen den avond liep, en hij eensklaps een geluid vernam alsof de regendroppels, in steenen veranderd, al kletterende neervielen, en eenige glasruiten rinkelende naar binnen vielen, toen viel ook Wessels, met de kreten: “O God! da’s hoagel, doar geet’t, doar geet’t!” achterover in zijn ouden leunstoel.

En ja—het was hagel, de voor den tabaksplanter zoo gevreesde hagel geweest. Wel was er in H. veel gespaard gebleven dewijl de hagelbui in een schuine richting over het dorp getrokken was, doch de bouw van Wessels was geheel vernield.—Aan hinters en flinters, aan flarden en lompen lagen de straks nog zoo welige planten ter aarde.

“Bezuuking, kastijing des Heeren!” zegt Evert de mulder. Ei zoo Evert, dan zou de Heere al heel onrechtvaardig moeten zijn, want Wessels geeft den keizer wat des keizers en Gode wat Gods is, en, hij werd bezocht terwijl gij uw gewas hebt behouden, en iedereen weet, hoe ’t op den molen soms toegaat.

De hagel in de tabak—’t is voor den planter een hartverscheurend gezicht! Daar ligt dan in weinige oogenblikken vernietigd wat zoovele droppelen zweets, zoovele zorgen vereischt heeft! Daar ligt dan ’t bestaan van den ganschen jaarkring verdorven! Was het dan te verwonderen, dat de oude man een langen tijd schier bewusteloos voor zich uit bleef staren, verlaten als hij was, en bezocht, zoo zwaar bezocht bovendien?

Nog een geruimen tijd zat Wessels alzoo na den noodlottigen hagelslag, toen eensklaps de huisdeur werd geopend en een jongeling in soldatenpak het vertrek binnenkwam. Naar den haard—de gewone zitplaats des ouden mans—te zien; hem er ontdekkende, ijlings toe te snellen; de dorre handen met geestdrift te vatten en te drukken; zie, dat waren de bewegingen des jongelings, nog vóór dat hij een woord kon spreken.

“Grootvoader, mien beste, mien goeje, mien ouwe grootvoader!” riep hij eindelijk: “zeg dan; ge kiekt zoo roar, ken ie Frerik nietmeer?”

“Frerik! Frerik!” sprak de oude eindelijk, den jongen in het vreemde pak eenigszins verbluft aanziende: “Binde gij Frerik, mien jong, mien eenigste jong....? O ik dank oe, God! ik dank oe!” en de oude Wessels, geheel tot bewustzijn gekomen, kon eerst nu zijn gemoed ontlasten, en terwijl hij sterker beefde, drongen er tranen door de grijze wimpers, ditmaal van gemengde aandoening.

Drie maanden waren er slechts sedert Freriks vertrek verloopen, doch veel was er in dien tijd gebeurd, en veel was de grootvader verouderd. Freriks terugkomst evenwel scheen een nieuwe levensader bij den ouden man te hebben opgewekt.

“O mien beste, mien allerbeste jong!” sprak hij eindelijk, terwijl hij met de mouw van ’t wambuis zich de tranen van de kaken wischte: “’k zie zwoar en bang bezocht geworden; en, wat zal ’t einde wêzen....!?”

Hierop volgde er van den oude een, dikwerf door Frerik afgebroken verhaal van ’t geen er na zijn vertrek, met Bart en ’t geld, bij den b’ron, met Doortje, en ’s middags met de tabak gebeurd was, zoodat, toen hij ten slotte nogmaals de vraag uitte: “Wat zal ’t einde wêzen....?” hij den kleinzoon vragend bleef aanstaren, en de kleinzoon hem.

Bart op den hoal; ’t geld weg; ’t geval met Door!!!....En de tabak verhoageld....! Frerik wist niet, wat hem van dit alles het meest bekommerde; maar, toen hij nog een geruimen tijd gepeinsd en den dierbaren grootvader steeds geliefkoosd had, toen riep hij eindelijk;

“God het mien gebêjen verheurd. Hij het oe gespoard. Wat ’r voorders is, Hij zal ’t wél moaken!” en, daar zijn hart naar de tweede huisgenoot verlangde, verliet hij, met de woorden: “’k Zie op stond weerum,” het vertrek, om Doortje op te zoeken.

Doortje was in ’t land. Zoodra het onweder bedaard was, had zij zich naar den verwoesten akker begeven, en zich met het breken der lompen bezig gehouden.11

Van Freriks terugkomst onbewust, had zij ijverig doorgewerkt, en, nu de avond begon te vallen, wilde zij zich juist gereed maken om het laatste breeksel naar de deel te brengen, toen eenig geritsel achter het boonenrijs hare aandacht trok.

’t Was reeds te donker geworden om op eenigen afstand duidelijk iets te onderscheiden; en eerst toen de persoon, die het geritsel veroorzaakt had, het meisje genaderd was, en een welbekende stem haar, het: “Liefste Doortje,” toefluisterde toen ontstelde het meisje merkbaar, en liet zij den bos met lompen op den grond vallen.

“Vind ik je dan eindelijk eens alleen!” hernam de fluisterende stem van den jonker Van Sommer: “Je weet niet hoezeer ik er naar verlangd heb, je lief gezichtje eens weer te zien. Kom, ik heb je die grillen van laatst al vergeven. Trek toch dat handje niet terug....”

“Blief van mien af, of ik schraauw,” zei Doortje, sterk blozende, terwijl zij eenige schreden achteruit ging: “He’j ’t niet geheurd wa’k lest zei, da’k van die fiene proat niks wêten wil.”

“Och! zet die malligheid toch uit ’t hoofd,” hernam Alfred: “Wie drommel zal ’t je kwalijk nemen dat je doet wat een jonker graag wil? Voor ditmaal één zoentje op je mollige lipjes lieve meid, en dan....”

“En dan.... en dan....!” riep Doortje, bevende van kwaadheid, dewijl de onbezonnen knaap haar opnieuw zocht te vatten: “Geen één, zeg ik oe—al woar ie de keuning. Wie mein ie da’j veur hebt....?”

“Maar ik meen het zoo best lieve Doortje,” sprak Alfred weder: “Ik zei je immers dat ik het goed met je meen. Waarom wil je me niet hooren? Laat me nu toch even van je lief gezelschap profiteeren.”

“Proffeteeren of geen proffeteeren!” riep Doortje den jonker al weder ontwijkende: “’t Is schandelik, dat zoo’n veurnoam mins ’en onneuzele dern leit te temtieren.—Wat denk ie dan toch?” vervolgde zij, daar zij de onedele bedoelingen des jonkers maar al te wel begreep, en, bij de invallende duisternis, aan het einde van den eenzamen akker, niet zeer op haar gemak was: “Wat denk ie dan toch? Mein ie, da’k slecht genog zou wêzen, um den jong ontrouw te zin, die’k joa gezeid heb? Loat me met vrêje noar huus goan, went d’ ouwe Wessels zit allinnig, en ge kunt wel begriepen dawwe noa ’t miseroabele ding met de tabak iens geheel niet op schik zin; ’k zeg oe doarum nóg éns, loat me met vrêje!”

Alfred scheen een oogenblik door de op overredenden toon gesproken woorden van het meisje tot betere gedachten te komen: doch, dat betere gevoel was spoedig onderdrukt, en Doortje nogmaals naderende, zocht hij haar opnieuw door de schoonste woorden voor zich te winnen; deed haar gevoelen, dat slechts één woord van hem aan zijn vader, den ouden Wessels van de plaats kon verjagen, te meer daar de tabak nu verhageld zijnde, hij niet zou kunnen voldoen; gaf tevens te kennen dat hij in staat was alles bij het oude te doen blijven; beweerde, dat een enkel zoentje, aan hem gegeven, den jongen dien ze lief had toch geen schade zou zijn, en besloot, terwijl hij een zwaargevulde beurs te voorschijn haalde en haar die met geweld in de hand drukte: “Zie, poezele Doortje, dát kan de jonge Wessels niet geven; dat kan ik alleen....”

“En dát—en dát—en dát kan ik geven!” riep Doortje, terwijl zij met het uiteinde der lange beurs, waarin verscheidene rijksdaalders waren, den ondeugenden knaap eenige flinke slagen in het aangezicht toebracht. “Dat kan ik gêven! Der—12 der—der—!” ging zij voort, terwijl de ombeursde rijksdaalders telkens met de tronie van den jonker in onzachte aanraking kwamen.

“Hou op! hou op!” schreeuwde Alfred: “Nijdige feeks, hou op! of anders....” Maar ja wel: Doortje vervolgde steeds den achteruittredenden jonker met het vreemde wapen, en gaf hem de volle laag op het aangezicht.

Wij weten niet of de lezeresse de handelwijze van Doortje, ferm of nijdig zal noemen. Jufferachtig was het zeker niet; maar wij dienen te herinneren, dat Doortje, zooals wij haar in den beginne schetsten, geen stadsdame, maar slechts een eenvoudig boerenmeisje was, terwijl wij tevens, lieve lezeresse, niet gelooven, dat gij ooit in zulk een netelig perikel zult geweest zijn.

Alfred, zoo op den voet gevolgd en zooveel mogelijk zijn aangezicht beschermende, kon, door de pijnlijke slagen aan het duizelen gebracht, geen bepaalde verdedigingshouding aannemen, en ongedacht in een greppel tusschen de tabakswallen tredende, viel hij achterover en lag er luid schreeuwende in de modder.

Nu Doortje een zoo schitterende overwinning behaald had, en den jonker daar zoo ellendig liggen zag, nu kwam haar medelijdende aard toch boven, en de beurs naast hem werpende, zeide zij: “Zie zoo, nou hei’j genog; nou ku’j goan, moar a’j mien ooit weer oan ’t lief komt, dan zu’j ’t nog anders vuulen!”

Alfred, ofschoon kreunende van pijn, zocht, door deze toespraak tot bedaren gebracht, op de been te komen; en juist wilde Doortje, die den lompenbos inmiddels had opgeraapt, den weg naar huis inslaan, toen de woorden: “Door! Door! bin ie ’t?” uit Freriks mond, haar van verrassing deden trillen.

Frerik, de beminde, de goede Frerik, was terug; in zijne armen lag het hem trouw gebleven Doortje. Frerik lachte zenuwachtig; Doortje had geen woorden, en de jonker, nog versuft door de slagen, die ook zijn oogen hadden getroffen, zocht zich, scharrelende, uit de voeten te maken.

Na eenig zwijgen—want zwijgen is veelal de tolk der eerste blijde aandoening des wederziens bij geliefden—volgde er een schielijk geuite verklaring van hetgeen er zooeven gebeurd was.

Doortje beefde van overspanning, maar was toch verrukt haar Frerik weer te zien, en Frerik gloeide van verontwaardiging, maar vond dat Door de trouwste meid van de wereld was. Nadat er een oogenblik later een teedere omhelzing had plaats gehad, werden de jongelieden eensklaps gewekt, door een zuchtende stem in hunne nabijheid.

“Help! help! ik ben zoo flauw!” klonk het uit Alfreds mond, en Frerik en Doortje liepen op de plaats toe, waar de jonker—voor hen door de duisternis onzichtbaar,—gestaan had, en waar Frerik hem nu, schier bewusteloos in zijn armen opving.

Goede raad was duur. De jonker naar grootvaders woning te brengen, was niet raadzaam, daar de oude man maar ontstellen en de jonker later toch naar huis zou moeten gebracht worden. Hem dus terstond naar ’t kasteel te geleiden, zou verreweg het beste zijn, en hoewel de jongelieden liever soamen noar huus hadden gekuierd, zoo oordeelden zij toch de kleine scheiding noodzakelijk en ging Frerik den jonker wegbrengen, terwijl Doortje den ouden man omtrent het lange uitblijven zou gaan geruststellen.

Nadat Frerik den jonker had te huis gebracht, en den bediende, die de deur opende, de woorden: “Doar heij’m weerum die ’en onneuzele dern wou verstrikken,” had toegevoegd, liep hij zoo hard als hij loopen kon, naar de grootvaderlijke woning, en vond er de twee menschen bijeen die hem zoo dierbaar waren.

Wij zullen de gesprekken niet opteekenen, die nog dien zelfden avond in Wessels woonkamer gevoerd werden. De oude Arie, die anders suf en dof, nu—in weerwil van de verpletterende gedachte aan den hagelslag,—door de terugkomst van den geliefden kleinzoon als herboren scheen, bespeurde maar al te duidelijk, dat Frerik en Doortje elkander dikwijls aanzagen, zooals hij zien zoalige Wimpke, toen ze verkeerden, ook dukkels had oangezien; en vraagde ten slotte, of ’t al meines geworden was? En, na Freriks antwoord: “As grootvoader ’t goed nuumt en God ons de kans gêft,” stak de oude Wessels de vermagerde hand uit, en zei met bevende lippen: “Dan zal ’t zóó wêzen, as God wil. Ik zêgen oe!”

Het was een aandoenlijk en roerend gezicht, de goede weezen bij des ouden stoel te zien nederknielen, terwijl hij nogmaals de woorden sprak: “Ik zêgen oe!”

Maar, de tijdsomstandigheden waren droevig, en, gaf God de kans niet, dan was ’t ’en treurig verschiet.

De nacht na den dag, die door zooveel verschillende aandoeningen was gekenmerkt, werd in een gewenschte rust doorgebracht. Den volgenden morgen waren de jongelieden reeds vroegtijdig bij de hand; de oude man sliep wat langer; en, na het drinken13, toen Wessels was opgestaan, begaf hij zich, door Frerik en Doortje ondersteund, naar den berooiden akker om de verwoesting in oogenschouw te nemen.

“Wat God duut, is welgedoan!” sprak Arie toen hij in zijn woning terugkwam, maar, bedremmeld bleef hij staan, en ook de jongelieden zagen vreemd op, toen zij bij hun binnentreden den baron Van Sommer, met den jonker in de woonkamer ontdekten.

Vreemd zagen zij op, de drie brave menschen. Wessels begreep niet, wat hij van dit bezuuk most denken. Frerik zag in, dat het er nou op oan kwiem, um,—zoo neudig,—Doortjes recht te verdeidigen; en Doortje bemerkte met schrik, dat de jonker blauw en bont in ’t gezicht, en ’t linkeroog zoo gêl as saffroan was. Juist wilde zij, daar een hoog rood hare wangen kleurde, zich ongemerkt verwijderen, toen de woorden van den baron: “Blijf, meisje!” haar dien aftocht belette.

Wessels heette den baron welkom; vernam met een trillende stem naar zijne gezondheid, en na het: “Heel wél,” van den adellijken bezoeker, gaf deze den oude door een gebaar te kennen, dat hij plaats zou nemen,—waaraan Wessels voldeed—en met de woorden: “De jonker heeft iets te zeggen,” stak hij zijne handen in de broekzakken, wierp het hoofd achterover, en zag naar den berookten zolder.

Pauze.

“Komt er wat....!?” roept de baron eindelijk, zonder van houding te veranderen.

Weder een kleine pauze. Wessels en Frerik begrijpen niet wat er komen moet. Doortje wenscht zich—vuurrood geworden—desnoods in de mêltrog14. De baron schijnt den zolder al zeer zwart te vinden; het is alsof zijn oogen dien weerspiegelen; en Alfred—hij kucht, bevoelt zijn gemarmerd aangezicht, maar zegt toch ten laatste, hoewel bijna onverstaanbaar:

“Nu ja dan: wij zijn hier gekomen—om....”

“Jij bent hier gekomen!” roept de baron: “Spreek wat harder!”

“Ik ben hier gekomen,” herneemt Alfred kuchende: “om.... om.... het meisje, dat ik gisteravond.... heb ontmoet....”

“Met verkeerde oogmerken heb opgezocht!” roept de baron, verbeterend.

“Heb opgezocht,” herhaalt de jonker, en gaat voort: “te betuigen.... dat ik haar vergeven heb....”

“Vergeven heb!?” schreeuwt de baron weder, zoodat de oude man er van schrikt: “Hoe is het vlegel! hou-je me voor den gek?”

“Ik meende.... ik meende papa,” hervat Alfred: “dat ik het meisje om vergeving....”

“Nederig!” verbetert de baron.

“Nederig om vergeving vraag,” vervolgde Alfred: “voor het leed... dat ik haar heb aangedaan.... Ik....”

“Vlug wat!” zegt de baron.

“Ik beschouw de slagen als een geringe straf,” gaat de jonker voort: “en mag van geluk spreken dat... de.... minnaar van....”

“Van het zedige, trouwe, brave meisje mij niet voor altijd genoeg heeft gegeven!” vult de baron de rede aan: “Vlug, vlug wat zeg ik je, of we zitten hier uren lang.”

“’t Is dus mijn wensch,” spreekt Alfred weder: “dat hij die mij spaarde, met het meisje....”

“Zeg dan toch: met het zedige, trouwe meisje,” roept de baron nogmaals, terwijl hij den jonker gebiedend aanziet, en daarna zijn vorige houding herneemt.

“Met het zedige, trouwe meisje gelukkig zal zijn; en ik wil dus...”

“Hoewel ik voornemens was,” valt de baron weder in: “om den goeden naam van dit huisgezin te bekladden, en den thans door hagelslag bezochten planter met de zijnen—ofschoon mijn vader de verhagelden ditmaal een gedeelte van hun pacht wilde kwijtschelden—door valsche redenen aan den dijk te jagen, zoo wil ik echter.... Ga voort, ga voort!”

“Zoo wil ik,” begint Alfred weder, die zich inmiddels op de Mookerheide wenscht: “zoo wil ik, tot inkeer gekomen, mijne dwaling....”

“Fielterij!” schreeuwt de baron.

“Mijne.... fiel.... terij,” hervat Alfred: “trachten goed te maken, en bied dus het door mij beleedigde meisje....”

“Kom naderbij, Mie, Trijntje, of hoe je heeten moogt,’ valt de baron weder in, terwijl hij Doortje aanziet.

“Ze heit zooveul as Doortje, za’k moar zeggen,” merkt Frerik aan.

“Ga voort, knaap, ga voort,” zegt de baron tot zijn zoon: “maar spreek bepaald!’”

Doortje treedt nader, en Alfred gaat voort:

“Om zoo mogelijk alles goed te maken, bied ik u, met opoffering van een lang gewenscht rijpaard, de gelden aan die ik daarvoor ontvangen had.—Zie hier Doortje,” besluit hij, terwijl hij een portefeuille uit den zak haalt, en er eenige banknoten uitnemende, ze met bevende handen voor haar op de tafel legt: “Zie hier drie honderd vijf en zeventig gulden. Ze zijn voor u, en voor hem dien gij lief hebt. Ik hoop dat gij ze zult willen aannemen. Vergeef mij beiden wat ik misdreef, en”—hij wendt zich tot zijn vader, terwijl eenige tranen hem langs de geteisterde wangen biggelden—“en... papa, u vergeeft mij nu óók nietwaar? Ik heb gedaan wat u geëischt hebt. Zeg dan, is alles vergeven en vergeten?”

“Als de partijen tevreden zijn,” antwoordt de baron: “dan zeg ik fiat! Hoe is het oudje, hoe is het Roos of Doortje? En jij man, met de glimmende knoopen”—Frerik heeft de soldatenjas nog aan—“hoe is het, ben jij ook tevreden?”

De oude Wessels, die wat erg vergeetachtig is, heeft de zaak maar half begrepen, en zegt alleen: “’t Is ’en ding, ’t is ’en ding!”

Doortje durft den mond niet openen, en Frerik, die toch wat antwoorden moet, zegt: “Moar da’s al te arg; da’s al te arg! We zin d’r al lang niet kwoad meer um. ’t Was van den jonker zoo slecht niet gemeind; neen, loat ’m ’t geld moar houwen, ’t zou als te, als té vrindelik zin.

“Daarover niet meer,” hervat de baron opstaande: “als jelui tevreden bent, is het goed. ’t Is een zakduitje voor ’t huwelijk. En oudje,” vervolgt hij tot Wessels: “ik schonk aan de twee andere verhagelde pachters twee derden van de pacht kwijt, ik doe ’t ook jou, maar denk in ’t vervolg aan de assurantie. Vaartwel vrienden, als je trouwt, dan kun je de kleine vlag op ’t kasteel laten halen. Kom Alfred.—Goejen dag!”

“Goejen dag,” zegt ook Alfred, en mede opstaande vertrekt hij met zijn vader, die hem buiten de woning de hand drukt en over het geval nooit meer zal spreken.

Wessels de oude, en Wessels de jonge, waren als Doortje, door het voorgevallene zóó verbluft—dat ze elkander een geruimen tijd verbaasd bleven aanstaren. Eindelijk echter liep het meisje, door Frerik gevolgd, ter deure uit, om den b’ron en den jonker duuzend, duuzend moalen te bedanken; maar, toen ze buiten kwamen, waren de heeren reeds lang uit het gezicht, en keerden de jongelieden dus naar binnen terug, waar ze elkander in de armen vielen, en kusten dat het een lust was.

Weinige weken later, toen alles geschikt was—want bij de boeren gaat zoo iets meestal vlug in ’t werk,—waren de weezen bruid en bruidegom. De kleine vlag van ’t kasteel wapperde langs de wijnrank, die den voorgevel der kleine woning omringde.

Wessels, de oude, was wel wat sufferig, maar deelde toch in de vreugde zijner kleinkinderen. Frerik en Doortje waren meer dan gelukkig.—En Bart? Ja Bart was weg en bleef weg.

Maar, toen Doortje, ruim een jaar later, met een bloeiend knaapje op den schoot naast grootvader aan den haard zat, en Frerik met de blijde tijding van de deel was gekomen dat de tabak allenmoal best binnen was, toen werd, weinige oogenblikken later, de voordeur der woning geopend, en trad er een bediende in sierlijke livrei binnen—nog mooier dan die van den b’ron—en viel met de woorden: “Grootvader, grootvader, ken je Bart nog?” voor den ouden man neder.

Ja, ’t was Bart. Met woorden, getuigende van oprecht berouw, bad hij om vergiffenis voor het kwaad, dat hij gepleegd en het leed dat hij veroorzaakt had; verhaalde later omstandig zijn misdrijf; hoe hij, nadat het geld spoedig was verteerd geweest, een heerendienst had gezocht en bekomen, terwijl hij nu het ontstolene terugbracht in de hoop dat hij de gevraagde vergiffenis zou erlangen. En de oude man drukte den verloren kleinzoon aan zijn hart, en liet nog dien zelfden avond den vetsten haan slachten umdat—joa umdat God hum zoo mild beweldoajigd had; en alles ten beste geschikt en gezêgend had.

En Alfred—van zijne blauw- en bontheid in het gelaat en van zijn gele oogen is niets meer te zien, en—juist heden heeft Doortje gehoord dat de jonker met ’en mooie freule uut stad geet trouwen, ’en heele mooie, die geld genog voor twintig riepeerden het.

1 Tot naricht van den lezer dient, dat hier van den tabaksbouw sprake is. De bladeren van de tabaksplant worden in drie hoofdsoorten verdeeld, te weten: zandgoed, aardgoed en bestgoed. Nadat de bladeren op gezette tijden gebroken zijn, worden ze in de schuren gebracht en daar gesneden—dat is, men snijdt met een fijn mesje een kerf door den rug van het blad—om ze aan lange stokken, de zoogenaamde spijlen, te kunnen rijgen, waaraan ze gedroogd worden. De tabak vereischt een zorgvuldige behandeling, en van de juiste sorteering, zoowel als van de rechte verzorging der drogende bladeren, in de meest hooge schuren, hangt veelal het welgelukken van den tabaksbouw af.

2 Tabaksbreken.

3 Zwak.

4 Niets.

5 Zoo op stond, op het oogenblik.

6 Geen lust, geen zin.

7 Plank of boom die over eene sloot ligt.

8 Swiet slaan: wind maken; van suite, groot gevolg van bedienden houden.

9 Valt.

10 Smêren: bewolkt worden.

11 De lompen zijn de bladen, die, zwaar beschadigd, nog slechts een geringe waarde bezitten.

12 Daar.

13 Ontbijten.

14 Bak, waarin het meel tot deeg wordt bewerkt.

De reis van Gerrit Meeuwsen en zien zeun noar de Amsterdamse karmis.

Inhoudsopgave

Stil—het begint aandoenlijk: ’t Is negen uur in den avond. Gerrit zit met z’n Griet en z’n zeun Gijs bij ’t vuur, en zeggen met hun drieën—niets.

Griet veegt met haar voorschoot een traan weg.

“Moar bi’j dan nou gek?” zegt Gerrit: “Zit j’aweer te grienen? ’t is dan krek of we de wereld uutgoan.”

“De wereld neen, de wereld niet,” zucht Griet, “moar ’t darp toch: en dan de lokkemetief—de lokkemetief! Meister zei lest nog dat ze zoo kolderig woaren, en tegenswoordig toezoers en altied uit den weg sprongen. Ik kan d’r van iesden.”

“Meister is ’en gek en gij bint zoo wies as de rest,” hernam Gerrit: “Loaten ze oe niks verdinksen.”

“En de kranten,” hernam Griet, “of ’t doar niet in steet; ’t is ’en ding! ’en mins is toch ’en mins!”

“Nou, m’n goeje ouwe Griet,” zei Gerrit, “loawwe ons nou niet veralteresieren; ’t is bepoald en we kunnen nou niet meer ’t huus blieven. Domenei he’k ’t gezeid, de meister óók; op ’t kastêl he’n ze m’allemoal ’en goeje ries gewunst, dus, lig nou niet te lamentieren. Moak de wrungel maar verdig, went véur vieren mowwe al vort.”

Griet keek niet zeer vroolijk: dat woordje “ouwe” had haar maar half bevallen:—vier en vieftig, op ’t best van ’t lêven!—En dan die lokkemetief, en allerhande verzuukingen op de Amsterdamse karmis! Gijs most ook al mee; en wat zouwen de wammissen en de boksen en de nije leerzen d’r vertrampenierd uutzien as ze weer thuus kwiemen, as.... ze weer ’t huus kwiemen! Die lokkemetief! die lokkemetief! die lokkemetief!!!

Gijs had den heelen tijd in ’t vuur zitten pinkoogen. ’t Was net asof ie wat op de lêver had, moar ’t kwiem d’r niet toe. Eindelijk toen de wrungel met brood gereed stond, keek hij zijn vader vragende aan, en zei: “ik zou wel is....”

Gerrit scheen het niet gehoord te hebben, althans er kwam geen antwoord.

Gijs grinnikte, streek zich over ’t haar; beschouwde toen het werktuig, waarmee hij die daad had verricht, en zei wat harder: “’k Zou wel is....”

“Wat?” vroeg Gerrit.

“Mijntje,” zei Gijs, terwijl hij bukte om iets op te rapen, waardoor hem zeker ’t bloed zoo naar ’t voorhoofd liep.

“Wat zou die, Gijske?” vroeg de moeder.

“Och! zie je, die weet ’r nog niks af.”

“Da ’j mee goat?” vraagde Gerrit.

“Neen,” antwoordde Gijs.

“He’k van m’n lêven!” hernam Gerrit.

“Och! joa, zie, weet je voader... ’k was zoo benauwd dat ze beduusd zou zin,” zei Gijs weder, en besloot: “’k Zou wel is êfkes noar ’t darp willen.”

“En de wrungel steet al op toafel!” sprak Meeuwsen: “He’k ooit zoo’n jong!”

“Za’k moar?” zei Gijs met een innemend gezicht.

“In ’en kertier weerum,” beval de vader.

“In ’en kertierke,” zei de zoon, en opstaande trok hij de klompen aan; sloeg de pet in den nek, verliet de woning, en liep—noar Mijntje.

Onder ’t loopen had Gijs besloten om bij Mijn moar met de deur in huus te vallen; en toen hij dus bij oom Kresel de kamer binnentrad, sprak hij tot het vereenigde gezin een: “G’en oavend!” en zich voor Mijntje plaatsende, vervolgde hij in éénen adem: “Mijn, ’k goai mergen met voader noar d’ Amsterdamse karmis, ’k kom oe g’en dag zeggen, ’k zal wat veur oe meebrengen, heur ie.”

Mijntje had het duidelijk gehoord, en Kresel met de vrouw en de andere dochters, en de drie zoons, en de meiden en knechts allemaal, misschien ook de keeshond, die bij ’t vuur lag, went die brak ’t stilzwiegen af, en begos te brommen.

“Noar de karmis!” zei de oom.

“Noar de Amsterdamse karmis!” zeiden ze allen.

“Joa,” hernam Gijs, en dan op ’t zulver harlozie ziende: “Negen zin d’r al um.

“Wâblief?” zei Kresel.

“k Heb moar een kertierke de tied,” zei Gijs “en dus mo’k oe g’n dag zeggen; sloap wel!”

“Moar jong,” zei Mijntje, die wezenlijk beduusd was geworden, “ie noar de karmis! en ’t mot ’r zoo schuins heergoan, zooas Jan Peter wel het gezeid.”

“Dat duut ’t!” zei Jan Peter die knecht was, en ’en pik koolslaai zat te bekijken vóór hij dien innam: “Schouw geet ’t ’r heer, dat versmeer ik oe.”—De spreker zweeg, de mond was gestopt.

“Voader is ’r bij,” zei Gijs geruststellend: “Nou Mijn, Atjuus, ’k mot vort!”

’t Scheen wel of Mijn, die er voor een boerin lang niet slecht uitzag, van den slungel hield.

“d’ Amoer ziet schêl,” had Jan Peter dukkels gezeid,—blind had ie altied zoo’n averechts woord gevonden: “A’j blind bint,” zei Jan Peter, “dan zie je niks, en ku’j nooit geen sjeniejigheid in ’en ander kriegen.”

Of Mijn nu op dit punt schêl zag, weten wij niet, maor, ze vond Gijs wel ’en slungel en soms oakelik bleu, moar, ’t was hoar nêf, en hie meinde ’t zoo best, en ze vond ’m nog zoo min niet, en,—maar dit is nu niet bekend of ze ’t gedacht heeft—hij was de eenige zeun van eum Meeuwsen: ’en groote boerderij, en schijven! doar wist ’t heele darp van te proaten; wel viermoal zooveul as hoar voader, en—dát most nog in zessen.

Mijntje scheen dan van Gijs te houden, want ze dee krek as moeder Meeuwsen had gedoan; ze begost grienerig in de eugskes te worden, en er viel spoedig een zilte traan in de koolslaai, die ze, toen Gijs binnenkwam, van zins was gewêst te verorberen, en ze zei niks as: “Gijs!”

En Gijs werd ook aangedaan, en stelde haar gerust met de woorden: “’t Is niks.”

En Mijntje zei weer: “A’j moar gezond blieft!”

Gijs hoopte dit ook en—keek op ’t harlozie.

“As je—me—moar—niet—vergêt,” hikte Mijntje.

“Neen verechtig niet,” betuigde Gijs.

“D’r zin d’r doar zoo veul,” zei Mijntje, waarschijnlijk met het oog op hare sekse.

“Joa,” knikte Gijs toestemmend; en nogmaals op ’t horloge ziende: “’k Mot vort! G’en oavend soam.—Nou, Mijn, houd oe kerstand.”

Schuw keek de minnende jongeling in ’t rond, en wilde reeds vertrekken, toen zijn uitverkorene opstond, naar hem toekwam, heel dicht—en—de aanwezigen hoorden een tamelijk hard, sjilpend, sissend of smakkend geluid, zoo bijna als waarop de lieve muschjes ons soms vergasten, waarna hij besloot: “Nou Mijn atjuus, overmergen zin we d’r weer!”

’t Horloge was weer in ’t vest, en de eigenaar op weg, noar ’s voaders huus woar ie bek-af oankwiem.

Meeuwsen, met de vrouw, de meiden en de knechts, zaten al aan de wrungel met brood en koffie toen Gijs binnentrad.

Na den maaltijd was er nog al ’t een en ander te bepraten.

Kees, een der knechts, zou um vier uur met ’t kerreke kloar zin, um den boer en zien zeun noar ’t stoarsion op de Vêluw te voaren.

Moeder Grietje pakte pruttelende den boerenreiszak met ’t zilveren slot, en Gerrits laatste woorden waren voor dat hij insliep: “Neen, dat wi’k d’r ook is van hebben; ’k zie overal gewêst—in Oarem, in Nimwêgen, in Zutfen, overal! moar in Amsterdam—neen! dat spul wi’k ook is zien.”

Wat er ’s nachts gedreumd wier!?—We weten het niet.

Den volgenden morgen, reeds om vier uren, zaten Gerrit Meeuwsen en zien zeun op ’t kerreke, woarmee Kees de knecht ze noar ’t stoarsion op de Vêluw zou voaren. ’t Goeng alles opperbest, en alschoon Meeuwsen erst wel wat stroef keek, umdat ’t toch roar was zoo van ’t vee en van ’t wief af te goan;—toen ’t zunneke opdook toen stak ie zien piepke op en keek weer frisscher,

Toen Gijs zien voader ’t piepke zag opstêken en dampen, toen stak ie óók zien piepke op, en—dampte. Wóar de rook bleef dat begreep ie niet recht.

Straks zonder ongelukken aan de overzij der rivier, en nog later aan het kleine spoorwegstation op den hoogen berg gekomen, was ’t Meeuwsen weer roar, en had ie wel weerum willen keeren.... Moar, allo! kerrazie! En bij ’t afstappen gaf ie ’t peerd heel monter ’en klap op de bil, en Kees ’en hand ten afscheid.

En Gijs....? Gijs dee krek as voader, en ’en oogenblikske loater stapte Gerrit met Gijs—die den zak droeg—’t stoarsion binnen.

“G’en merrege,” klonk het duo van vader en zoon.

“Goeje morrege, vrindjes,” was het bescheid van den stationsklerk, die aan een tafel zat te cijferen.

Meeuwsen trok de wanten uit, haalde het dubbelgekaste uurwerk uit den zak en zei:

“Zou ’t zoo um de tied zin dat de spoorweg kommen mot?”

“Da’ wee’k niet,” antwoordde Gijs, die meende dat voader ’t hum vroeg.

De klerk, ’en vriendelijk mensch, begreep dat de vraag tot hem gericht was en zei:

“Ha vrindje, je wilt zeggen de spoortrein; ja! dat zal zoo omme de tijd heenloopen. Weet je, nog een dertien, veertien, vijftien minuutjes. Waor gaat de reis heen?”

“Noar Amsterdam,” antwoordde Meeuwsen.

“Amsterdam derde klasse?” vraagde de klerk.

“Darde klas, wat zou dat?” zei Gerrit.

“Drie klassen, vrindje,” hernam de klerk: “Eerste, tweede en derde; de eerste is het duurst, de tweede middelmatig en de derde het goedkoopst.”

“Dan za’k van de darde niet gediend wêzen, en van de tweede ook niet,” hernam Gerrit, “’k zit bie ons ien de kark ook in de erste bank, want ik zie zooveul as karkmeister.”

“In de eerste klasse!?” zei de klerk verwonderd.” Maar..... weet je....”

“Dat kan mien niet schêlen! Ik wil ’t er nou van hebben, heur ie!”

“Nou ’t is mij wel,” zei de klerk, en hij stond op, ging naar ’t hok der kaartjes, stempelde er twee en beurde het geld van den rijken boer.

“De spoor, Heere!” riep nu eensklaps de klerk, die met de vijftien minuutjes wat ruim gerekend had.

Gerrit en Gijs—de laatste met den reiszak—stormden, door den klerk gevolgd, naar buiten. De trein, die naderde, scheen den reizigers hoe langer zoo grooter te worden, en, toen hij hen genaderd was, deden vader en zoon onwillekeurig een schrede achterwaarts.

Gerrit en Gijs wisten niet recht wat er met hen voorviel; maar toen zij hun bezinning herkregen—want de wind sneed hun scherp in ’t aangezicht—zagen zij zich in een wagen geplaatst, die den wind aan alle kanten den vrijen doortocht liet, en waarin behalve zij, slechts twee passagiers gezeten waren.

“Slechte woar veur ’t geld,” bromde Gerrit.

“Nou, kom dan hier zitten.” riep één der medereizigers, die aan de overzijde der boeren achteruitreed: “Hier zit uwe op de eerste bank achteruit.”

Gerrit zag zijn zoon aan, en beiden strompelden door den schokkenden wagen naar de andere zij, en namen die eerste plaatsen in bezit.

“Da’ schêlt ’en boel!” zei Gijs, wiens huid naar ’t vel eener geplukte kip geleek.

“Da’ duut ’t!” zei Meeuwsen: “Neen ien die darde klas doar is ’t urn te krepieren.”

Na eenige minuten sporens verscheen er een conducteur;—vanwaar, begreep Gerrit noch Gijs—en vroeg aan de boeren:

“Heeren waarheen?”

“Nou, Heeren,” zei Gerrit, “dat kan wel minder.”

“Boeren dan,” hernam de conducteur, “waarheen?”

Meeuwsen vond de mins onwellêvend, en zei:

“Ik en mien zeun noar Amsterdam.”

“Kaartjes zien,” hernam de conducteur.

Meeuwsen begon te zuuken, te zuuken.... “’k Het ze toch zoo best geburgen,” zei hij, alle zakken doorzoekende.

“Nou laat maar zitten,” hernam de conducteur,—de man was erg koud en verlangde weer naar ’t warme hoekje in den dichten wagen: “Als je ze straks maar toonen kunt.”

“Best!” zei Gerrit, die den man nou nog al vrindelik vond.

De conducteur verdween weer op dezelfde geheimzinnige wijze, en Gerrit bedacht zich eensklaps: dat ie de koartjes.... ien de tweede harloziekast geburgen had.

Bij ieder station, waar de locomotief haar fluitend signaal liet hooren, ontstelde Gijs, die dacht dat er een kind of ’en ander levend dier (!) overrêje was; maar spoedig gerust gesteld, kwam hij almee tot het besluit dat ’t lang zoo gauw niet goeng as meister gezeid had, went: dat ie ook kloar alles zien kon.

Eindelijk dan had men het laatste tusschenstation achter den rug, de conducteur verscheen weder; verzocht om de kaartjes, en Gerrit, die ze zorgvuldig in zijn hand, door de want bedekt, had bewaard, gaf ze aan hem die ze opeischte.

“Eerste klasse!” zei de conducteur; “Wel man, dan heb je ’t best gehad.”

“Hê?” zei Meeuwsen, die de mins niet begreep.

“Stom volk!” bromde de conducteur, zacht genoeg dat de Meeuwsens ’t niet konden hooren, en hij vertrok met een luid: “Amsterdam Heeren!”

De trein hield nu voor goed stil. Alles stapte af, en ’t was een rumoer, dat Gerrit en zien zeun d’r niks van begrepen en verbiesterd rondkeken.

Menschen, wagens, vigilantes, omnibussen, koetsiers met gevelde zweepen, die riepen: “Hier Mijnheer, Hotel dit, Hotel dat!” alles woelde en krioelde dooreen; en onze reizigers herkregen eerst hunne bezinning, toen ze, als haringen in een omnibus gepakt, knie aan knie, tegenover elkander zaten te—droomen—althans dat meenden zij.

“Mijnheer naar....?” vroeg de omnibus-conducteur1 in een groene jas met zwart zilver afgezet, aan den persoon, die ’t dichtst bij ’t portier was gezeten:

“Den Dam,” was ’t antwoord.

“Botermarkt,” zei een ander.

“Rokin N^o. 11,” klonk het hier: “De Munt,” weder daar.

“Mijnheer....?” zei de nieuwsgierige man, Gijs aansprekende.

“Ik?” zei Gijs, vreemd opziende: “noar de karmis; is ’t niet voader?”

Al de passagiers lachten, behalve drie of vier, die op de beurs moesten zijn.

“Ziede gek jong,” grinnikte Gerrit: “Neen kammeroad,” vervolgde hij tot den conducteur: “Noar ’en lozement.”

“Welk Hotel?” was de vraag: “Eerste, tweede, derde, vierde, vijfde klasse; Rondeel, Doelen, Munt, of mot je in de Nes....?”

Of Gerrit aan die derde dacht, waar hij eerst met Gijs had gezeten, in tegenstelling met die eerste klasse zijner verbeelding, waar hij later een plaats heeft gehad; zeker is het dat hij huiverde op ’t denkbeeld van die vijfde klasse, en ’t antwoord was dan ook terstond gereed:

“Erste klas man, erste klas!”

De met menschen gevulde pijpenlade kwam in beweging, en onze boeren, die meister wel is van de radbroakmassinie hadden heuren sprêken, meinden: dat zoo’n eumnius ’en radbroakmassinie op roajen was.

“Vieux Doelen!” riep de livreiknecht van den ondernemer der omnibussen, tegen den nevenman van ’t portier glimlachend knipoogende.

De kast hield stil; en Gerrit en Gijs werden gewenkt om uit te stappen.

Hoe ze door al die knieën heenraakten was haast onbegrijpelijk en tweemaal kwamen de hakken der vetleeren leerzen van Gijs in aanraking met omleerde eksteroogen ’t welk den eigenaars een: “Ho! lompert!” en: “Stommen ezel!” ontlokte.

“Hoeveul is ’t?” vroeg Gerrit.

De conducteur keek eerst rond, en zei toen zacht: “Ieder maar tien stuivertjes mijnheer, omdat Uwees ’t is.”

Meeuwsen betaalde een gulden; en op de vraag: “Of er nog geen kleinigheidje voor hem kon overschieten?” beantwoordde de goede boer die vraag met den schelm een kwartje in de hand te stoppen, die in ’t vuistje lachende wegreed.

Gerrit en Gijs, met den zak op den rug, beschouwden lang het mooie huis met de vergulde letters, en waagden het eindelijk de stoep op te stappen, maar, tot binnentreden kwam het niet.

“Wat mot je?” was de beleefde vraag van een mooien jongeheer, die met een hagelwit vest en een mooi zwart buisje aan, uit de breede gang op de boeren toetrad.

“Lozies,” antwoordde Gerrit.

“Jij?” zei de jongeheer, die van naderbij bekeken ouder scheen dan ’t buisje had doen vermoeden.

“Ikke en mien zeun Gijs,” hernam Gerrit.

“Jij?” herhaalde de jonge heer.

“Is dat dan zoo onbegriepelik?” sprak Gerrit weder: “Is ’t hier dan geen lozement? Kan ’t of kan ’t niet?”

De jongeheer liep weg; sprak met een anderen jongeheer, dia hem in de gang tegenkwam; spoedig kwamen er nog twee andere jongeheeren bij, één met een servet over den arm; ze begonnen met hun vieren te lachen, totdat Gerrit dat gegoechel begos te vervêlen, en hij, op de jongeheeren toetredende, vrij heftig zei: “Nou, hoe zal ’t? Zal’t of zal’t niet?”

De jonge heeren bleven goechelen, maar eensklaps stoven ze uit-een, want een deftig heer trad de vestibule in, en vernam op de vraag: “Wat is hier te doen?” van Gerrit: Dat ie kort en goed lozies wou hebben; dat ie niet wist wat of de jonkers mosten; dat ie met zien zeun kwam karmis houwen; dat ie niet van meines was om deur die jonkers verdingsierd te worden, en dat ie nog éns vroeg of ’t kos of niet.

De deftige heer monsterde Gerrit en Gijs, welke laatste nog steeds met den zak voor de deur was blijven staan; maar het open gelaat, en misschien het wohlgenährte lichaam van den boer beschouwende, kwam hij toch tot het resultaat dat het wel goede klanten konden zijn. Even legde hij den wijsvinger tegen den neus, en riep toen een der jongeheeren toe: “Nº. 71 en 72, Karel—allons!”

Karel kwam.—Gerrit wenkte Gijs binnen te komen.—Gijs kwam.

“Neem de bagage van mijnheer,” zei de chef van ’t Hotel tot Karel, op den reiszak wijzende, die Gijs over den schouder hing.

“Och, neen, dank oe,” zei Gijs, toen de jongeheer Karel hem wilde ontlasten.—Karel echter liet niet af,—de chef was er bij, en hoewel Gijs beweerde: dat ’t veuls te vrindelik was, pakte Karel den zak en wipte als een springend konijn, de breede trappen op.

“Volg maar heeren,” zei de Hotelhouder: o de garçon zal u den weg wijzen.”

Gerrit, die zich in vredesnaam den titel van heer maar liet welgevallen, volgde den wippenden garçon en Gijs volgde zien voader.

“Woar geet dat heer?” riep de dikke boer, dien ’t trappenklimmen een ongewone zaak was.

“Naar N^o. 71 en 72,” riep de garçon.

“Joa, al was ’t honderd of duuzend!” zei Gerrit, diep ademhalende: “da’s mien geliek: moar denk ie da’k noar den toren mot?”

“Wij zijn er dadelijk,” hernam Karel steeds voortwippende.

“Veuruut dan moar!” zei Gerrit, moed vattende, en ’t ging weer trap op, trap op, zonder einde.” Zin we d’r dan nog niet?” zuchtte Meeuwsen, toen Gijs de 45^ste trap had geteld en men op een portaal was gekomen.

“Rechts-om!” riep Karel, en wipte alweer hooger.

“Neen, nou geef ik er den weerlich af!” riep Gerrit, zich aan de leuning vastklemmende: “Doar zou ’en mins gek van worden; ’k goai nie wiejer.”2

“Nog een paar,” overreedde Karel.

In ’t einde—Gijs had 63 geteld—bereikte men dan hijgende en zwoegende de bedoelde Nos. 71 en 72.

“Ici,” zei Karel, beide deuren schier gelijktijdig openwerpende.

“Iesie of geen iesie,” bromde de boer: “ik zeg dan moar, dat ’t veur geen fasuunlik mins te doen is.”

“Dit is uwe kamer,” hernam Karel, op N^o. 72 wijzende, daar Gijs zijn vader in 71 wilde volgen.

“Ikke?” merkte Gijs aan.

“S’il vous plait,” zei de garçon; en den reiszak in N^o. 71 werpende, verliet hij de kamer; plaatste zich op den overloop tusschen de beide vertrekken in, en beurtelings vader en zoon aanziende, vroeg hij rad: “Nog iets van uwe orders? Zullen de heeren ook aan de table-d’hôte dineeren, om half vijf?”

Gijs begreep er geen stom woord van; en Gerrit ook het fijne, van de zaak niet vattende, zei kortaf: “Neen!” doodsbenauwd dat ie dan misschien nog hooger zou motte klimmen.

Karel had genoeg van ’t hooge gezelschap, vroeg of zeide niets meer, wierp de beide deuren dicht, gleed langs de leuning der trap naar beneden en liet vader en zoon, ieder op eene kamer aan hunne gedachten over.

De goed gemeubileerde vertrekjes waren slechts door een houten beschot van elkander gescheiden, maar de ramen der beide kamers gaven hetzelfde verrukkelijke uitzicht, te weten: op een rood pannendak, waaruit zich een lange zwarte schoorsteen verhief.

Gijs keek rond als een kat in een vreemd pakhuis, en vond Amsterdam toch zoo heel mooi niet.

“Jong! woar zit ie?” riep Gerrit. “Wat zuwwe nou doen? Kom toch is hier!”

“Mag dat, voader!!!!!?” schreeuwde Gijs, zóó hard, dat ze ’t op straat best hooren konden.

“Zeker!” riep Gerrit.

Gijs liep op de teenen naar de deur, en sprong, alsof de dood hem op de hielen zat, van N^o. 72 in N^o. 71.

“Zie jong,” zei Gerrit, toen Gijs behouden binnen was; “doar zitten we nou, en ’k het ’en honger da’k schêl zie.”

“Ik ook,” betuigde Gijs.

“Dan mo’j moar is roepen,” hernam de vader, “dan kuwwe wat kommendieren.”

Gijs pruttelde wel iets van: “Zoo vremd,” en: “as voader ’t moar dee,” doch als een gehoorzame zoon liep hij naar de trap, en riep—haast op de wijze als waarmee hij de kalveren t’huus, bij den bak riep: “Huup! huup! huup!”

Er kwam niemand.—Eindelijk ging er een deur open, en een oud heer trad er uit en Gijs voorbij.

“Och!” zei Gijs, zijn schroomvalligheid door den honger en ’s vaders bevel afleggende, “zou j’is zoo goed willen zin, um wat êten veur ons te bestellen?”

“Trek aan de schel ezel!” was het lief bescheid.

De ezel droop af, en na eenig zoeken zag vader Meeuwsen in N^o. 71 een koord hangen, waaraan hij trok, en—’t klingelde! Een minuut later stond Karel weder voor hen.

“Ge most ons is wat êten brengen,” zei de boer, die nu begreep dat die jongeheer tevens knecht was.

“Een déjeuner à la fourchette?” vroeg Karel.

“Die dinger ken ik niet,” antwoordde Gerrit. “Desernees en vorzettes he’k nooit gegêten. Schaft moar wat junske, dawwe wat in ’t lief kriegen.”

Floep! was de deur weer dicht, en vijf minuten later stond er op N^o. 71 ’en vremdigheid, woar Gerrit en Gijs geen begrip van hadden; echter ze begonnen te pruuven en te smekken, en hoewel ze de dinger hoast niet deur de kêl kosten kriegen,—zoo zuut en roar was de boel deur mekoar geflanst,—ze kregen ’t lief toch vol.

“’k Het ’r genog van,” zei Gerrit eindelijk.

“Ik ook,” verzekerde Gijs, en ze stonden op om—noar de karmis te goan.

Wij zullen niet breedvoerig verhalen hoe Gerrit en Gijs de trappen weer af klommen, ’t Hotel uitstapten en zeiden dat ze ’s oavends weeruum kwiemen; hoe ze door bedelaars, schoenpoetsers en loterij-joden werden bestormd, die de goedhartige boer schier allen tevreden stelde; hoe ze van den eenen hoek der stad naar den anderen werden gewezen om de kramen te bereiken, en, toen ze daar eindelijk aankwamen, er net kroamen vonden as bij heur op ’t darp, hoewel er veul meer en ook mooiere woaren. We zullen niet verhalen, hoeveel Gerrit voor den monsterkoek betaalde, dien hij veur zien Griet wou meebrengen, en waar met suukere letters:—Voor Uwé kermis—op geschreven stond; hoe Gijs werd bedrogen, met ’en kupke en schuttelje, dat ie veur Mijntje mee wou nemen; hoe zij verder moppen, amandelen en wat al niet meer kochten, tot dat de zakken stijf uitstonden en de kermisgasten haast onder hun last bezweken; wij gaan dit alles vluchtig voorbij, en vinden hen ’s avonds, vader en zoon, op de Botermarkt in een gewoel en gejoel voor de spellen weder.

“Jong!—jong!—jong!” dat waren de uitroepen, die vader en zoon Meeuwsen, als om strijd, deden hooren, toen de komieke Pias van Krassée naar het nokje van de tent klom, en daar allergeestigst! een kleermaker ging nabootsen. “Jong!—jong!—jong! he’k nou....!” waren de uitvallen, toen Blanus met zijn troep Russische, Italiaansche, Spaansche en Turksche paardenhelden en heldinnen naar buiten kwam, en drievierde buiten vertoonde van ’t geen er binnen gebeuren zou.

“Luuster! luuster!” riep Gijs, terwijl hij tevens schier omver werd gestooten door een troepje voorbijdringende kermisgasten. “Luuster!”

En Gerrit luusterde.

“Nooit ergens of nievers gezien!” riep een schorre mannenstem, met een stokje naar de Blanussen wijzende. “Deuze heer is de sterkste rijer die je ooit zult gevonde hebbe.” Gijs keek zijn oogen uit.—“Hij heef de eer gehad om voor de keizer der Russe te mannevreere. Deuze jongejufvrouw, is ook nooit of nimmer overtroffe, en dut jongetje,—op zij schobbejak!—dut jongetje, twee jaren oud, doet toere en maneuvers daar en mens verstomp van zei staan. Kom maar binne, Meheere en Dames; d’r is al ’en gedisteleerd gezelschap binne. De prijze der plaatse zijn: eerste rang 50 cente, tweede rang 25 cente en dan zijn ’r ook nog goeje zit-plaatse voor één dubbeltje of 10 cente. Naar binne! naar binne! Allô! allô! allô! de muziek geeft de laatste waarschouwing en we gaan oogenblikkelijk beginne.”

Snijdend en oorverdoovend viel nu het vóór de tent geplaatste orkest in, en Gerrit riep: “Dát mowwe zien!”

“Plaas voor de Heere!” schreeuwde de man met het stokje; en de Meeuwsens, vader en zoon, betraden het geheimzinnige en schitterende voorportaal van ’t Cirque Olympique van den Heer Blanus.

“’k Wil dan alêvel ’t spul ook is zien,” zei Gerrit tot een juffrouw, die achter een vierkant gaatje zat, woar Gijs niet van begreep hoe ze d’r deur was gekommen.

“Welche rang?” vroeg de juffrouw.

“Wa’s ook weer ’t beste?” vraagde Gerrit.

“Wel die erste ies de hoogste,” antwoordde de juffrouw.

“Dan za’k ’r niet van gediend wêzen,” hervatte Gerrit, “denk ie da’k ’t trappen klimmen nog niet zat bin?”

“Trapfen kliemen?” zei de mamsel; “dat hoeft niegt, ’t is laag pij den groend.”

In ’t eind betaalde Gerrit twee gulden, bekwam twee kaartjes, en wilde ze maar volstrekt niet afgeven toen hij er naar gevraagd werd.—Ze zullen mien niet kriegen veur dat ’t spul uut is, zoo dacht hij.

Een man met vreeselijke snorren, die de kaartjes had gevraagd, beduidde onzen boer dat zulks behoorde.

“Nou, der dan!” zei Gerrit, en weldra zaten ze op de eerste bank, eerste rang, vader en zoon, in afwachting van de dingen die nu gebeuren zouden.

’t Duurde nog wel een half uur, eer het gedisteleerd gezelschap voldoende was, om het de vreemde kunsten te vertoonen. Nog wel driemaal was de troep rijders en rijderessen, die in ’t kleine cirque vertoefde, naar buiten getrokken om de ambitie der kermishouders op te wekken.—Eindelijk begon het spul.—Gerrit en Gijs zaten stom.

Een bruine knol, kortstaart,—voormalig volbloed—galoppeerde met stijve pooten, op de maat der muziek, ’t cirque rond. Een man stond er boven op. Hij sprong en danste: as ’en gek, dacht Gerrit. Maar spoedig knepen onze boeren de oogen dicht, want telkens als de bonk hen voorbij kwam, kregen ze ’en karvracht zand of zoagmêl in de oogen, dat ze hoast niet zien kosten.—Nu kwam er ’en witte knol met ’en stempel op de bil, die aweer net zoo goeng drêjen. ’En Juffer sprong er op, die erst goeng zitten. Toen begost ze ook al te springen en te dansen en te drêjen; maar Gijs was zoo beduusd, dat ie d’r hoast niet noar kieken durst, went—ze had geen ens kousen oan de been’ en ze schrenierde zich moar niks.

“Ik wol dat ’t uut was,” fluisterde Gerrit, die de oogen vol had.

“Ikke ook,” zuchtte Gijs.

“Meseu Blanus!” riep een man, die met een lange zweep in ’t midden van ’t cirque had loopen klappen.

Meseu Blanus verscheen.

Zie, doar hadden de boeren nou nog schik af; hie was krek as ’en boer gewammist en gebokst; doar begost ie nou ook alweer te riejen en te drêjen, en de boeren wreven zich, zooveul ze kosten, ’t zoagmêl uut de oogen.—Zie, doar smeet ie ’t wammis en de boks uut, en, doar stond ie nou krek als skaldoat.

De man met de zweip gaf den heer Blanus ’en geweer, en nou begost ie te eksersieren, krek as ’t heurde.

“Hie loaid ’m,” fluisterde Gijs angstig.

“Kwoasie,” zei Gerrit.

“Neen moar,” hernam Gijs doodsbenauwd, “hie mikt op mien, voader!” En pas was het woord er uit—of ie gaf ’en schrauw!!! went hie meinde dat den Blanus hum wou doodschieten.

“Stil toch jong!” zei de vader, “’t Is niks;” maar, toen Gerrit nu zag dat den Blanus ’t geweer en ’t sdaldoatenpak uutsmeet, en in zien bloote lief, met ’en vlag en ’en trompet veur den mond3 bleef vorthoksen, toen schoot ook hum ’t gemoed over de zêjeloosheid vol; en Gijs bij den arm pakkende, riep hij luid: “Da’s te arg, da’s te arg! kom jong!—vort—vort!”

Toen onze kermisgasten buiten de tent, en weer in ’t gejoel waren, zei Gerrit: dat ie d’r zat en genog van had; en Gijs zei: dat ’t smêrig was.

“Wat nou?” vroeg Gerrit besluiteloos.

“Hosse! hosse! hosse!” klonk het eensklaps uit wel vijftig monden van mannen en vrouwen, die dolzinnig hand in hand voortholden.

“Hosse! hosse! hosse!” klonk het zonder ophouden, en Gijs, die niet wist woar de weind4 heer kwam, zag zich eensklaps, met zien voader, in den levenden kring gesloten, die wild om hen heentierde.

“Hosse! hosse! hosse!” klonk het steeds, en nolens volens, zagen zich de beide boeren in de handenketen geschakeld, die hen meesleurde.

“Dat verdrêj ’k!” riep Gerrit, en zijn Betuwsche klavieren loswringende, smeet hij zijn nevenlui van zich af, die achteruitvlogen, zich echter spoedig herstelden, en met Gijs voorthosten.

“Loat de jong los; loat ’m los zeg ik oe!” schreeuwde Gerrit die den gillenden zoon zag voorttrekken.

In weinige oogenblikken had hij Gijs bereikt, en zich nogmaals van zijn Betuwsche kracht bedienende, rukte hij den jong uit de schakel, en zich beschermend voor den duizelenden zoon plaatsende, riep hij bevende van woede: “Kom nou moar uut a’j durft!”

Maar de hossenden schenen geen lust te gevoelen om met die gespierde vuisten kennis te maken, want: “Hosse, hosse, hosse!” klonk het, en de wilde troep trok verder.

“Honde en ape, Heere!” riep een man, Gijs een gedrukt briefje in de hand stoppende: “Levendige gedresseerde honde en ape. Kom binne; 25 cente maar. Binne, binne, daar is noch plaas!”

“’t Zin hier allemoal honde en oapen!” bromde Gerrit, terwijl hij Gijs met zich voorttrok.

“’t Geheim van Parijs,” riep een ander persoon: “Wat nieuws, hier mot je zijn!”

“’k Wil d’r niks van heuren,” zei Gerrit alweer: “Kom jong.”

“Hier, Meheere, de sphiegchel des gheheims, waar het meissie haren minnaar en de jonkman zijn meissie zien kan, voor een duppeltje maar! Groote Amerikaanse sphiegchel des gheheims!”

“Loat me met vrêje!” zei Gerrit,—en Gijs, die zien Mijntje toch wel is efkes had willen zien,—werd door den ontstemden vader voortgetrokken.

Hoe ze er verzeild kwamen wisten de boeren niet, maar vreemd keken ze op, toen ze zich in ’t midden van twee riejen huuzen bevonden, die allemoal blonken en schitterden, en waarveur dikke en dunne vrouwen zoaten en stonden te bakken en te sissen dat ’t zoo’n oard had.

“Vrij kamertje Heere?” zei een juffrouw, met een golden muts op ’t heufd, tot Gijs, terwijl ze hem bij den arm trok.

“Kom!” zei Gijs, zich losrukkende.

“Lekkere wafeltjies?” hernam de juffrouw met de muts, niet ontmoedigd, terwijl ze zich in den weg der boeren plaatste.

“Hier! poffertjies, versch uit de pan!” riep een dikke dame, zich van Gerrit meester makende.

De dames, die de boeren zagen wankelen, verdubbelden hare welsprekendheid, en weldra stapten Gerrit en Gijs, rechts de wafelkraam binnen.

Onze vrienden hadden sinds de desernees en vorzettes niets genuttigd,—de moppen en amandelen uitgezonderd—en beiden waren zeer hongerig.

“Dan moar gauw wat!” zei Gerrit, het vrije roefje instappende, waar reeds drie slungels met hunne dames gezeten waren: “Gauw wat, heur ie!”

Twaalf wafeltjies en twee glaassies pons hé?” zei de mooie juffrouw en zonder antwoord af te wachten verdween ze.

Wat ’en gezicht Gijs zette, toen het bord met de wafels en de punch op tafel stond, en de mooie juffer noast ’m kwam zitten, en ’m onder de gladde kin streek—is haast niet te zeggen.

“Nou wat wou ie?” vatte Gerrit het woord voor Gijs op: “Denk ie dawwe die dinger niet allinnig op kunnen?”

“Wees maar zoo boos niet,” zei de juffer.

“Boos of niet boos,” hernam Gerrit, die nooit zoo slecht was gemutst geweest als op die Amsterdamsche kermis: “Wat wil ie met dat kinstrieken dan, hê? ’k Hol niet van die horlepieperie. Mien zeun het zien Mijn. Goa weg, of ik goai.”

Toen de juffer zag dat ’t gemeend was, stond ze op, lachte, en ging heen.

De slungels met hunne meiden begonnen ook te grinneken, maar toen Gerrit ze eens met zijn Betuwsche oogen aanzag—keken ze sikkeneurig veur zich.

Alêvel, Gijs vond dat die woafels lekker woaren. Gerrit oordeelde dat ’t ook al slempsloarie was: zuut, moar geen stand in ’t lief. Mik was ’en heeleboel béter; moar, hie had honger, en at.

Toen ’t op betoalen kwam, kneep ie de oogen dicht, en zei z’n krachtigste vloek: “Za’k verzinke!”—Brommend verliet hij de kraam. Gijs volgde met glimmenden mond, en zei: “Voader ’k heb sloap.”

Door welke straten en stegen zij hebben gedwaald, langs welke grachten zij hebben geloopen, en hoeveel menschen zij naar ’t lozement van de erste klas hebben gevraagd, dat niemand hun wist aan te wijzen, hoeveel brooddronkenheid en andere dronkenschap zij hebben gezien, en wat al zedeloosheid die stad van de erste klas hun onwillekeurig te aanschouwen gaf,—van dat alles vernamen wij niets, alleen maar weten wij, dat Gerrit, ’en rêkel ’en fleer um de kop gaf, umdat ie ’en onneuzel dernje dat allinnig noar huus goeng, temtierde; en, dat ze dan eindelijk en ten langen letste oan ’en man met ’en grooten roatel hadden gevroagd: of hie dan niet wist woar dat lozement van de erste klas was woar ze van mergen woaren gewêst? Hoe die man “neen” had gezeid, en den noam van dat lozement had gevroagd; en dat Gijs toen had gemeind, dat ’t Verdoel of zoo wat was; en hoe de man hen toen twee straten verder een Hotel had aangewezen, dat voader en zoon hadden aangegaapt, en daarna hadden uitgeroepen: “Dat is ’t, dat is ’t!”

Het vlugge springkonijn, de jongeheer Karel, was al spoedig weder present. In een oogenblik had hij een blakerkaars aangestoken; wipte de trappen op, en verzocht de doodmoede boeren—die dat straatsteenen loopen niet gewend waren—hem s’il vous plait te volgen.

Gerrit en Gijs volgden—ja!—en ze kwamen b-o-v-e-n—ja! moar ’t was krek of d’r wel duuzend hoamers in die been’ oan ’t kloppen woaren.

“Verkiezen de heeren nog te soupeeren?” vraagde Karel, die op de beide N^os. twee bougies had aangestoken.

“Nou soep eten!” zei Gerrit: “loop! ’k heb den buuk pas vol woafels.”

“Laarzen buiten zetten; hoe laat wekken?” hernam Karel.

“’k Goai mergen met de vroegste spoor weg,” antwoordde Gerrit.

“Dus een vigilante?” zei Karel weer.

“Loop noar den.... houtmiet!” riep Gerrit: “met al ou vremd gesnor.”

“Goeden nacht Heeren,” zei Karel. De deuren gingen dicht, en de heeren—zaten alleen.

Nu begon er een discours tusschen de beide boeren, zoo grommend, echt boersch, en tevens zoo zacht, alsof ze vreesden moeder de vrouw te zullen wakker maken; en eenige minuten later vertrok Gijs, met ’en nije blauwe pluummuts, na een: “G’en nacht voader,” naar N^o. 72.

Gerrit had op N^o. 71 die waskeersen moar uutgebloazen: “da’s moar baldoajigheid,” had hij gezegd; en Gijs, op N^o. 72 gekomen, volgde ’s vaders voorbeeld.

Spoedig nu waren de kermisgasten bij ’t schijnsel der maan ontkleed. Gijs zette de pluimmuts op en stapte in ’t zachte bed.—Wa’n ding was dat! zoo wêk as pap! Noe! ’t zou misschien nog wel gevleid hebben, moar,—zoo allinnig, in zoo’n hoog huus; en voader op ’en andere koamer!

Gijs lei te luusteren.—Ieder oogenblik heurde ie wat..... dan loopen.... dan stommelen, en.... sprêken ook. Eindelijk wier ’t hum te benauwd, en overeind gaande zitten, keek hij angstig naar de deur. Hie meinde duudelik dat...... ie wat heurde..... bij de deur. ... ’t Was.... of..... ie..... de kruk..... al zag..... umdrêjen. ’t Gezicht wier al benauwder en benauwder.—’t Zweit brak ’m oan alle kanten de lêjen uut; moar hie zag ’t toch..... duudelik; en—toen de deur nu werkelijk geopend werd, gaf ie ’en schrauw.....moar, kwiem langzoamerhand weer bij oajem, went hie zag:..... dat ’et voader was.

“Op dat ding kan ’k ’t niet rooijen,” zei Gerrit bij ’t binnentreden, en met het ding zijn bed bedoelende, dat den boer veel te zacht was: “Neen Gijs, ’k kom hier nog liever op de planken liggen.”

“Da duu ’k ook,” zei Gijs; en van het bed stappende, goeng ie noast zien voader op den vloer liggen, ieder met ’en pijekker ineen gerold onder ’t heufd.

Goeden nacht; droomt genoeglijk!

Of dat droomen wel genoeglijk was, betwijfelen wij, want het was een rarekiek van erste klasses en rangen; van bloote been’ en woafelen; van geweren en peerden; van eumniussen en torenklimmen, daar geen eind aan kwam; maar, zeker is het, dat de Meeuwsens, vader en zoon, bij ’t ontwaken net keken of ze betooverd waren, en lang moesten bezinnen eer ze wisten, woar of ze toch ievers in de wereld zoaten.

En—hoe kwamen de kermisgasten thuis? Gerrit bij zien Griet en Gijs bij zien Mijn?

Best. Naar ’t lichaam slecht, maar best naar de ziel. Ware het met alle kermisgasten zoo!

De rekening, die Karel den boer vóór zijn vertrek overhandigde, was voor hem onleesbaar; ook voor Gijs. Misschien was er niemand dan de chef van ’t Hotel en de eerste garçon of Oberkellner in staat die te ontcijferen; alleen was de somma goed leesbaar: Zegge ƒ16,80—nauwkeurig berekend. Gerrit dacht—maar zei niets, en—betaalde, hoorde vreemd op dat ie nog ’en fooi most geven, maar gaf die, en—verliet met de erste eumnius de Verdoel, en met de erste spoorweg de stad van Amsterdam.

“Dat he’k gehad,” zei Gerrit, toen ie goed en wel weer bij zien Griet in de keuken zat: “Da’s éns, moar nie weer; ’k het alles van die erste klas gehad!”

En ’t was waarheid, want in de terugreis was hij in de diligence van den trein terechtgekomen, maar had zich daar nog veul ongemakkelijker bevonden dan in de gewaande van de heenreis: “Neen,” riep hij luid: “da’s éns, moar ’t letst! Al dat erste is ’en slobberige, noare boel, woar ’en fasuunlik mins af iest.”

En Gijs—Gijs was zoo blied, as ’en vuile ien de weerd dat ie weer thuus was; en, toen ie van de juffer met de bloote been’ en de juffer met de golden muts oan Mijn vertelde, toen kreeg ze ’en kleur as vuur, en zei: dat ’t ’en schand was; moar ’t kupke en schuttelje, die boven alle verwachting heel woare overgekommen, vond ze arg mooi. En, toen Gerrit op ’en goejen oavend volk bij zich op de slacht had, en d’r ook al van den monsterkoek was gepruufd, en bij die occoasie zien weervoaren vertelde, toen zei zwoager Kresel: dat ’t ien de hugt niet te veinden was; en baas Janssen: dat ’t met de zêjen achteruutgoeng; en de oude Teunisboer besloot: “Wat duu’j ook met de klompen op ’t ies!”

1 Men gelieve te bedenken, dat deze Amsterdamsche reis omstreeks ’t jaar 50 moet hebben plaats gehad.

2 Verder.

3 De faam van den krijgsheld.

4 Wind.

Deine-Meu.

Inhoudsopgave

’t Was een bitter koude Decemberdag, toen op den landweg tusschen E. en D. een rijtuig met twee kloeke paarden bespannen, over de hard bevrozene sneeuw rolde.

Wie de man was die in dat rijtuig zat, vernamen wij niet, maar wel had Deine-Meu, die de hoeve Het Uiversnest bewoonde—’t welk juist aan den weg lag—gezien, dat de mins in ’t rietuug zien koetsier had oangetikt, waarop deze met de zweip had achterum gesloagen, zoodat ’en jungske van vief of zes joar, dat achterop stong en met zien verkleumde henjes ’en iesder of’en ding had vastgehouwen, van de tree af, en veur dood op den weg was neergevallen.

Dat had Deine-Meu gezien, en Deine-Meu was ’en mins dat meer gevuul in ’t lief had dan de meisten van ’t darp wiesten.

Deine-Meu zei niet veul, en Deine-Meu lachte sinds jaren niet meer.

Deine-Meu had, in d’r tied, mennig en een met de kous op den kop noar huus loate goan, en as ze nou van trouwen of trouwerij heurde, dan keek ze grommig. Da’s woar.

Moar—zei ze niet veul, Deine-Meu docht: “beter gezwêgen dan gekheid geproat.”

Lachte ze sinds joaren niet meer, ze had ook alles weg zien goan wat ’r lief was gewêst: voader en moeder en bruurs en zusters, en alleen ’en vierjoarig dernje dat ze noa zich nam, ’en bruurs kiend, was overgebleven.

As alles in ’t schip geet wa’j lief hebt en a’j dan moerzoalig allinnig op wal blieft dan ku’j ’t lachen wel loaten. Wat blief!

Keek ze grommig, as ze van trouwen heurde.... Deine-Meu had ook zoo hier en doar is gekeken, en gezien: “Dat de mansluu, as de erste gloed ’r af was, dukkels bullebakken woaren, en de vrouwluu, as de melk afgereumd was, zoo schraal koste wêzen.”

Nou!—Moar had Deine-Meu, Hannes, en Teunes, en Êvert dan indertied ook met de kous op den kop noar huus late goan, ze had Miechel niet vergêten, die, toen zij achttien en hij negentien joar was, met dien fransoos Napoleon noar Rusland was getrokken, moar nooit was weerum gekommen. Ze had ’m niet vergêten, umdat hij de eenige was gewêst, die ’r gevroagd had toen ze nog moar ’en afhankelikke dern was, en de anderen woaren gekommen toen ze boas van ’t spul was; moar, minder naar Deine-Meu dan wel noar ’t Uiversnest hadde gekeken. Da’s ook woar!

Ja, Deine-Meu had meer gevoel dan de meesten van het dorp meenden.

Den schamel gekleeden jongen, door den koetsier van het rijtuig zoo onzacht getroffen, had zij zien vallen, en terstond naar buiten getreden, naderde zij het knaapje en vraagde hem, wie hij was en waar hij thuis behoorde.

De jongen gaf geen antwoord, maar schreeuwde van pijn en koude uit al zijn macht.

“Geurt!” riep de eigenares van ’t Uiversnest haar bouwkneeht toe: “breng gij die stakkert is êfkes noar binnen, de jong het ’t biester te kwoad.”

De jong had het wel te kwaad, want een geruimen tijd verliep er eer hij door warmte, een weldadige rust, benevens eenige versterking, in staat was, om op de vragen van zijn gastvrouw te antwoorden.

“Woar kom ie van doan jungske?” vraagde Deine-Meu.

“Van huus,” antwoordde het kind.

“Van huus? Woar is oe huus, menneke?”

“Bij voader.”

“Hoe heit oe voader, kerlje?”

“Teunis heit ie; moar hie kiekt altied zoo vuul, krek as Tax.”

“Wie is Tax?”

“Tax? Wel Tax van noast ons, die ielkeen in de been’ biet.”

“Moar oe voader zal toch niet bieten, jungske?”

“Neen, bieten dat duut ie ook niet, moar sloan kan ie, dát kan ie! Ielken oavond krie’k woames, en as voader,—zoo as Bart van noast ons zeit—bezopen is, dan sleet ie nog harder, en as ’k dan mot greinen, of ’en hout griep en weerum sloai, dan wordt voader nog vuulder als vuul; en nou....”

“En nou....?” herhaalde Deine-Meu.

“Joa, nou van merrege was ik uut gewêst um, zoo as ze ’t nuumen, kloare te hoalen, moar, brocht de lêge flesch t’huus umdat ze niet langer poften. Voader wier zoo vuul, dat ie me met’t heufd tegen de deur kwakte; en toen ’k begost te greinen, toen zei ie: “Smerlap, zu’j den mond houwen!” en toen ’k nog harder schrauwde, pakte voader mien in ’t wammes en smeet mien de deur uut.”

“He’k z’n lêven!” riep Deine-Meu. “En toen kerlje?”

“Toen greinde ’k nog veul harder, en liep wa’k loopen kos, umda’k iel’k’reis docht, da’k voader heurde. In ’t lest kwiem ’t gevoar1 achter mien oan; ’t goeng langs mien heer, en, toen zie ’k ’r achter opgekropen, en ’k docht da’k dood was gegoan; moar nou.... nou kan ie me toch niet kriegen.... is ’t wel....?”

“Oe voader?” zei Deine-Meu vragende; en op een knikken van het knaapje schudde zij het hoofd en zuchtte: “Teunis! Teunis!”

Terwijl Deine-Meu den volgenden morgen wel toegestopt op haar karretje gezeten, naar het naburig D. reed, ten einde Teunis te spreken, liet zij den kleinen Paul op het Uiversnest achter, en Anneke, de vierjarige meu zegster van Deine, stond met het vingertje in den mond toen de vrouw wegreed en het jongske, haar nawijzende vraagde, of zij—Deine—ook sloan kos?

Anneke durfde geen woord te spreken; zij begreep ook het rechte van die vraag met. Sloan dee de klok, altied as ’t tied was van sloan; moar Deine, neen, dat had ze nooit gedoan.

Deine had van de klok geleerd, dat slaan op tijd nuttig is, maar vóór den tijd verwarring brengt.

’t Was bij Anneke nog geen tied gewêst.

Een dotje was ze, dat kleine blonde aanvallige ding.

Drie en een halfjaar slechts mocht ze de ouderzorg genieten. Hare ouders waren bij den goeden God, zooals Deine-Meu zeide, in den hemel, en ofschoon Anneke nog niet recht begreep, hoe ze doar boven gekomme woaren, umdat ’r toch geen gat in de lucht was, zoo geloofde ze wel wat men haar zeide, maar bleef nog altijd in ’t onzekere, hoe ’t dan meugelik was dat Deine-Meu, zoo dukkels as ze noar de kark goengen, op ’t karkhof wees en zei: “Doar liggen ze.”

’t Was ’en dotje dat blonde dingske; keuvelen kon ze—wanneer ze althans met hare moei alleen was—dat ’t zoo’n aard had, en de pop, die haar op de laatste kermis gekocht was, werd zóó trouw en moederlijk door het meisje verpleegd, dat menige moeder van ’t dorp er een les aan had kunnen nemen.

Anneke ging school ook, en ofschoon ze in ’t eerste wel geflikflooid had um moar thuus te blieven, ze had ’r nou al meer schik in, veural nou ze in ’t Spa-a al ’en heel eind wied was.

Wat Anneke hinderde, bestond in dat allinnig noar huus goan. Van ’t school tot aan Reinderts was ’t niks, went dan goeng ze met Gijs en Mieneke mee; moar verder.... En Geurt de bouwknecht, zuumde zoo dukkels um ’r tegen te goan. Bang was ze wel niet, moar, ’t vonder bij den appelen-bongerd was zoo smal, en de leuning was zóó hoog, dat ze er hoast niet bij kos kommen.

Paul, die te vergeefs op de vraag: of die doar wegree ook sloan kos, een antwoord wachtte, streek zich over den zwarten krullebol, en wilde eindelijk weer iets zeggen, toen ’t meisje, zeker aan ’t schoolgaan denkende, blijkbaar verlegen en met neergeslagen oogjes vroeg:

“Blief ie bij Deine-Meu, en goa’j dan ook school?”

’t Was altijd een dreigement voor Paul geweest: “A’j niet wilt, dan zu’j noar school toe.” ’t Sprak dus van zelf, dat Paul geen hoog denkbeeld koesterde van de genoegens, die er gesmaakt werden, en de woorden: “’k Wou nog liever!” bewezen, hoe weinig zijn jong hart naar die plaats der vorming verlangde.

“’k Ken al tot lui-ui, foei-oei,” hernam het dotje met zekere zelfvoldoening, terwijl ze met het hoofdje knikte: “heur moar... spa a, slee ee, drie ie, ho o....”

“Dat ken ikke niet,” zei Paul, en hij zag Anneke aan, alsof ze een hokus pokus vertoond had.

“En as ’k wat grooter bin, dan krieg ’k ’en pen ook, en ’en lei en ’en griffel, moar as Geurt dan niet kumt, dan durf ’k iensgeheel niet over ’t vonder.”

“’t Vonder...?” herhaalde Paul: “Mo’j over ’t vonder?”

“’k Zou alles loate vallen,” hernam de kleine: “as ’r geen mins was die me vast hiew, en veural as ’t zoo glad is as nou.”

“Moar dan zal ik oe wel vasthouwen,” hernam Paul snel: “’k Bin ’r niks bang veur, en ’k geleuf zelfs da’k oe best droagen kan.”

“Neen, neen, neen!” riep de kleine angstig, terwijl Paul, haar om het teedere lijfje vattende, haar werkelijk van den grond lichtte, en al zijne krachten inspande om het meisje een eindwegs over de deel te dragen: “Neen, neen,” riep ze alweer; maar weldra ging de vrees over, en toen Paul haar eindelijk op den grond zette, vraagde zij: of hij ook, zooas Geurt, haar op den rug kos droagen? En, toen Anneke spoedig daarna op den rug van den zesjarigen Paul zat, toen had ze een pret van belang, en vooral wanneer Paul—asof ’t peerd wat schichtig wier—ging trappelen en steigeren, heere minsen dan kon ze ’t niet houwen van lachen.

’t Jongske, eindelijk vermoeid van de diensten, die hij als rijpaard bewees, viel behoedzaam met zijn berijdster in een hoop hooi neer.

“Zie zoo,” zei Paul; en Anneke lachte nog eens, en riep in verrukking; “Zóó op ’t peerd, wi’k wel altied noar school en weerum!”

De eigenares van ’t Uiversnest reed naar D.—Daar aangekomen liet ze haar kerreke, door Willem den errebeier bestuurd, op den grooten weg wachten, en sloeg te voet een zijweg in, die naar de hut van Teunis Dissel voerde.

Zij klopte aan.... Geen antwoord. De deur openende, trad zij het kleine vertrek binnen, en zag tot haar verbazing dat Dissel op een stoel zat te slapen, terwijl een zwaar geronk haar duidelijk deed verstaan, dat die slaap geen gewone slaap was.

“Nog véur den middag!” dacht Deine: “Is Teunis dan geen errebeijer op ’t huus van C. meer? Zou ’t woarheid zin, wat ’t jungske zee?” en den slaper naderende, klopte ze hem op den schouder en riep luide: “Dissel! Dissel!”

“Hé...?” zei de man, en wreef zich de bezwaarde oogen.

“Ik wou oe sprêken Dissel,” hernam Deine: “Ken ie me niet...? ’k Bin Deine Woesting van ’t Uiversnest.”

“’t Uiversnest?” herhaalde de slaapdronkene, zonder op te zien: “’t Uiversnest! ’t is me krek allins, loa’k moar sloapen.”

“Neen,” herhaalde Deine, terwijl ze den man sterker schudde: “Ge mot wakker blieven; of kan ’t oe niet schêlen woar oe jungske, woar Paulke, die giesteren wegliep, gebleven is?”

“Paul?” zei de man, zijne oogen tot de vraagster opheffende; en eenige oogenblikken daarna, terwijl hij Deine lodderig aanzag: “Is ie d’r weer de jong....?”

’t Had Deine Woesting meer moeite gekost dan men oogenschijnlijk zou gezegd hebben, om Dissels woning binnen te gaan; hij toch was ’t gewêst, die, as knecht op ’t Uiversnest, hoar, veur ’en goeje twintig joaren, gevroagd had, moar, krek as Hannes ’en joar eerder, en Êvert ’en moand of wat loater, met “neen” was afgezakt. Teunis—zij wist het,—had noaderhand arg en veul kwoads van heur afgegêven: dat ze knieperig, en gierig, en kwêzelig en nog zooveul meer was; dat ze hum erst had oangelokt, moar as ’t op trouwen zou, uut angst veur de schijven, had afgeschêpt. Ja, ze had er tegen opgezien, de zestigjarige, om den man weer te vinden, die sinds dien tijd, toen ’t ook al niet heel pluus met de kloare was—zien kracht en zien macht had vergooid. Ze had er tegen opgezien om hum ’en gunst, alschoon in zien belang, af te vroagen; moar nou....! nou zij d’ellende zóó groot zag...., nou ze alles vond nog arger as ze van ’t jungske verstoan had, nou had ze geen opzien of roarigheid meer, maar deed na de mededeeling, hoe Paul in haar huis kwam, met krachtige woorden het voorstel om den jongen aan hare zorg af te staan; den jongen, den eenig overgeblevene van een zestal, dat God hem in betere dagen geschonken had.

Nadat in vroegere jaren de speculatie op de eigenares van ’t Uiversnest was mislukt, trok de knecht naar D.

’t Ging alzoo eenige jaren achtereenvolgend van den eenen boer op den ander. Telkens om redenen, die voor Teunis niet vleiend waren, kon hij weer elders zijn diensten aanbieden, totdat hij ten laatste, na als vaste arbeider op ’t huis van C. te zijn aangenomen, eene vrouw nam, die er gelukkig in slaagde, den man in ’t rechte spoor te houden. ’t Scheen echter, alsof er op dien echt geen zegen mocht rusten, want: vief kleintjes woaren er weggehoald véúr dat ze ’t loopen kosten, en zeuven joaren noa den trouw had moeder Geurtje ’t lêven van Paul met het heure betoald.

Teunis had verechtig van Geurtje gehouwen. Geurtje was ’en knap wief gewêst, en had, met uut schoonmoaken en wassen goan, nog al oarig wat bijgebrocht. Teunis had ’en heel ander lêven gehad, en, as ie ’t noagoeng, dan was ie toen ’en mins gewêst, en misschien de knapste errebeijer die ’r in ’t darp liep, al was ie dan ook geen boer op ’t Uiversnest. In de kroam van Paul had Geurtje den letsten oajem uutgebloazen, en Teunis had gegreind, krimmeneel had ie oangegoan en op ’t kleine jungske gevluukt, krek asof die ’t helpen kos dat zien moeder dood was.

Helaas! na Geurtjes dood was Teunis tot zijn oude natuur teruggekeerd. Niet krachtig genoeg om, zonder die leidsvrouw, op den nieuw gekozen weg voort te gaan, sloeg hij aan ’t twisten met God, en beschouwde den kleinen Paul niet als een geschenk om de smart over de ontnomen echtgenoote te lenigen, maar wel als een voorwerp dat hem zijn geluk had ontroofd.

Arme Paul! geen moeder hebben, afhankelijk zijn van de menschlievendheid eener vreemde, en “geschopt en getrampt” worden door een vader, die vol bitterheid de nagedachtenis zijner ontslapene vrouw schendt, en, háár en zijn kind vergetende, in weinige dagen weer afbreekt wat hij met haar opbouwde; die zich zelven voor den arbeid onbruikbaar, en tot een slaaf van den duivel heeft gemaakt dien men drank noemt. Arme Paul! uw lot was niet benijdenswaard.

Nog geen uur, nadat Deine Woesting den man zoo rampzalig had wedergevonden, hém die haar vroeger om het UIVERSNEST en hare hand vroeg, zat zij weder in haar kerreke en reed over den bevrozen sneeuwweg huiswaarts.

Dissel was tevredengesteld. Wél had de man, die maar ten deele zijn roes had uitgeslapen, bittere woorden toegevoegd aan de goede vrouw die zijn kind naar lichaam en ziel wilde redden, en die ook tot hem woorden van opwekking en liefde gesproken had, maar toch, die voorname zaak waarom Deine kwam, had hij toegestemd, ’t Was Dissel krek ’t zelfde; of wel, ’t was hem bêter dat die jong wegbleef; ’t was ’en sjenkert, ’en onnutte opêter; en, ofschoon Teunis dit alles niet zei, hij gaf toe dat de jong zou wegblieven, as Deine beleufde, dat hie—Teunis—joarliks zóóveul schoajvergoeding zou hebben, umdat de jong al gauw in de tabak of op ’t heujland oan ’t verdienen kos kommen.

Pauls aanleg bij zijn goeden aard, dat erfdeel eener vroeg ontslapene moeder, gaven aan Deine-Meu de meeste voldoening van haar menschlievend bedrijf. Ze had Geurtje gekend, Geurtje die wel is mik was komme êten as heur voader de pacht van zien erfke brocht. Ze had Geurtje gekend as ’en goeje dern. Loater, toen ze heurde dat ze met Teunis getrouwd was, toen had ze de dern bekloagd, umdat Teunis de rechte niet was. Ze had verwonderd gestoan dat alles zoo goed gong, moar, meêlijen gehad, toen ze loater heurde dat ’t ielkreis met de kienders mis was. ’t Gemuud was heur vol geschoten, toen de knappe huisvrouw, die den boel zoo krek bij mekoar had gehouwen en Teunis tot ’en werkzoam mins had gemoakt, was gesturven. Ze had weemoed gehad, ook um den kleinen noabliever, en, toen ze nog geen half joar geleejen van Dissel, as de zuuplap heurde sprêken, en dat de kleine Paul goande weg de schavuut van ’t darp wier, toen had ze al gedocht, of ze um Geurtjes wille d’r ook wat oan doen kos, totdat.... joa totdat Gods bestiering heur nou den toetree oan de hand had gedoan.

Ja waarlijk, de meeste voldoening had Deine voor het goede dat zij aan Geurtjes kind bewees. ’t Was een oarig jungske die Paul; de kleine streken, die in den aanvang ontdekt, met verstand werden bestreden, verlieten hem weldra geheel; en ’t boompje nog teeder, met zachtheid gebogen, verhief weldra, van alle bochten bevrijd, zijn kruin tot vreugde van haar die het kweekte.

’t Schoolgaan, waarvoor het verwaarloosde kind een afschrik was ingeboezemd, veranderde weldra in een blij genieten; want, er heen gelokt door het aardige denkbeeld om Anneke te geleiden en somwijlen te dragen, was ook het verblijf in die school hem danig meegevallen, en, daar Paul toch ook wou weten wat Anneke kon, zoo leerde hij met lust, en was zelfs spoedig zóóver, dat ie Anneke de boas wier. ’t Was aardig om die twee kleinen samen te zien. Onafscheidelijk waren zij den ganschen dag bijeen. Stond Anneke aan Deines zijde, om naar een vertelling van Roodkepke of Blauwboard te luusteren, dan stond de zwarte krullekop naast of achter het dernje, met hoar henje in ’t ziene, of wel met zien arm um Annekes köpke.

Liep Paul noar de dêl toe, um de roodbonte ’en wiske hooi meer te geven dan de andere beesten, umdat de roodbonte zukke mooie hôrns had, dan kwam Anneke ook al oanloopen, en streek de roodbonte, as ie at, met ’r henje over den kop, went Paul vond dat die bonte ’t mooiste was, en doarum vond ze ’t ook. Had Paul iets misdoan, waorover Deine-Meu met recht ontevrêje was, en kreeg ie dan ’s mergens geen kees of botter op ’t brood, dan keek Anneke nog veel beduuster en benauwder as Paul eiges, en, striek en zet was ’t dan, dat ze in ’t noar school goan ’en stuk van heur botteram, dat ze stillekes bewoarde, oan ’t jungske gaf. Was Anneke soms wat wild gewêst—went wild kon ze doanig wêzen—en had ze dan heur jekske of rökske gescheurd, dat ze van Deine-Meu roazes kreeg, dan wiest Paul ’t altied zóó uut te leggen dat hie ’t gedoan had en Anneke ’t niet helpen kos, went, Anneke was zoo’n oarig dernje, en as Anneke greinde, dan kos Paul ’t greinen niet loaten; veul liever goeng ie zonder êten noar bed, as dat Anneke één troan zou schreien!

En Deine-Meu....? Wat ook de dorpelingen van de ouwe vriester mochten afgêven, dat ze zoo stroef, en zoo strak, en zoo knieperig was, gelukkig hoorde ze ’t niet; en al hadde ze ’t gehoord, ’t zou haar weinig gedeerd hebben, want, zij had in die kinderen hervonden, wat ze met Miechel die in Rusland bleef, en met al de bloedverwanten, waar ze zooveel van gehouden had, verloor: ze had liefde teruggevonden. Ja, liefde, want Deine-Meu hield van Anneke en Paul alsof het kinderen van Miechel en haar geweest waren, en, wederkeerig hadden eigen kinderen zich niet sterker aan de goede vrouw kunnen hechten, dan Anneke en Paul het deden.

Ja, keek ze nog dukkels zwart en duuster, as ze ’t spinnewiel liet snorren, en aan alles en alles dacht wat haar in ’t leven weervoer; de bouwknecht kon, zooals vroeger, niet volhouden, dat hij Deine nooit zag lachen; niet zelden toch tooverde het eenvoudig en schuldeloos gesnap der kinderen de goede vrouw een glimlach op ’t gelaat, en, als Paul soms op de deel aan Anneke wees, hoe ze köpke most keukelen, en ’t dernje dan erst niet dorst, moar ’t eindelik woagde en op zied af in ’t heui viel, dan zei ze wel dat Anneke wiezer most wêzen en geen jongensspullen doen, moar, dan lachte ze toch! verrechtig ze lachte, en dan lachten Geurt en Paul en Anneke ook, en dan begosten de koeien ook krek te bulken of ze lachten, en de hond te springen en te blaffen, en de kalkoenen die op ’t arf liepen te lachen dat ze schoaterden, en dan was ’r ’en vroolikheid op ’t Uiversnest, zoo as ’t ’r sinds joaren niet gewêst was.

Dan lachte Deine-Meu en was dankbaar dat ze op haar leeftijd nog vreugde aan die kleinen mocht beleven; dat ze in Anneke-nicht zoo’n aardig dochterke had, en dat ze Paul, het verwaarloosde maar nog niet verdorven kind, had mogen redden uit de strikken van zonde en ellende, waarom Geurtje van uit den hoogen hemel ook dankbaar op haar zou neerzien. Ja het leven verkreeg opnieuw waarde voor haar, die wel eens had gezucht om inwoning daar boven de wolken. De omgang met kinderen schonk haar allengs een kinderlijke tevredenheid; en, toen Deine eens op een zomeravond een kartouw met twee einden aan den tak van den dikken eik liet binden, en ’r ’en plenkske tussen liet sloan, en Paul en Anneke doar op goenge zitten, en ’t jungske ’t klein liefke vasthieuw, umdat ie doodsbang was dat Anneke vallen zou, toen was ’t Deine-Meu eiges die den bungel2 oan ’t bungelen miek, en ’en gezicht zette, zóó tevrêjen, asof ze nog in den tied was toen Miechel hóar bungelde.

Tien jaren verliepen zonder dat er op ’t Uiversnest eenige belangrijke verandering kwam. Deine-Meu werd wel ieder jaar een jaartje ouder, maar ook ieder jaar zag ze al meer en meer de boompjes groeien en bloeien, waarvan zij, toen ze nog twijgen waren, vrijwillig de verzorging had op zich genomen.

Lief zag Anneke er uit: de goudgele lokken dekten een bevallig boerinnen-kopje, dat menig jong gemoed—oan ’t prakkezeeren brocht. Handig was ze in ’t melken, handig in ’t karnen, handig in ’t botter kneejen, handig in ’t breien, en handig in ’t neejen ook.

Flink zag Paul er uit: vroolijk was ie, krachtig van lichaamsbouw, kloek in ’t werken, kloek as de ploeg deur de klei most, kloek as ’t koren gemêjd of ’t hooi most geopperd worden; kloek was ie in alles wat ie dee, en zelfs bij de zoaddors was ’r geen mins, die Paul ooit, al was ’t moar één slukske of één munje vol zag gebruuken, en veul minder nog had onbekwoam gezien3. Dat Anneke en Paul van Deine-Meu hielden, betwijfelde geen mensch; maar dat Anneke Paul den knappen jong meer as meer liejen mocht, daar twijfelde evenmin iemand aan; en al keek Harmen ook rechts, en Arie ook links, as ze in de kark Anneke noast Deine Woesting zoage zitten, Anneke keek altied veur zich uut, langs den krullekop van Paul, domenei vlak in ’t oangezicht.

Weinig belangrijks was er in die, tien jaren sedert Pauls inwoning op ’t Uiversnest voorgevallen. Ééne zaak behoeft vermelding.

Op zekeren avond, ruim een jaar na Pauls aankomst, was er—toen de kinderen reeds naar bed waren—vrij hevig op de achterdeur der hoeve geklopt, zoodat Kees, de waakzame hond, ’en kêl opzette asof ie vermoord wier.

Geurt de bouwknecht was ’r op afgegoan, en met “veel spullen en dinksighêjen” was ie kort doarop komme zeggen, dat Teunis Dissel er was, die de boerin sprêken mos.

Teunis was binne gekommen. Miesderoabel schuuns en schots had ie ’r uut gezien, nog veul arger as toen Deine d’erste keer noar D. ree om hum te sprêken. Arg had ie noar de kloare gerooken, en zoo roar had ie geparlechant, dat Deine-Meu lang most wachten eer ze verstong dat Dissel noar d’Oost wou, um op ’en tabaksplantoazie—zoo as ze ’t nuumden,—warkzoam te wêzen.

Teunis had van Doris Janssen geheurd, dat die in d’Oost ’en lêven as ’en prins had. Hij—Teunis—kos de tabakkerij krek zoo goed as Dons denken dorst, en “kort en wel” zei Teunis, nadat hij ruim een half uur in ’t honderd had gesproken: “a’j nou mien uutzet,—de spullen oan ’t lief mein ik—en dan de passoasie wilt betoalen, dan ku’j ’m houwen; moar, ’k zie verdrêjd a’j ’m anders ’en dag langer in huus hebt.”

Dat Teunis zijn zoontje bedoelde, begreep Deine-Meu terstond, en ’t was niet vreemd dat de goede vrouw ’en roar gevuul kreeg, en dat ze in de soes en de moalerij kwiem, totdat ze, na veul geproat en veul gehaspel, zei dat Teunis mergen ’t oavend weerum most kommen, en dat ze hum dán zeggen zou, wát ze besloten had.

En Teunis kwam ’s anderen doags ’t oavend weerum; en Deine had ’en pampier liggen, woar Teunis zien noam onder most teikenen; teikenen, dat ie zien zeun Paul oan Deine Woesting veur ’en vette koei afstong; dat ie ’t jungske nooit zou reklemieren, en dat Deine veur ’t kiend as ’t hoare zurgen zou.

Of de opbrengst van de koe voldoende zou wezen om zijn voornemen te volvoeren, daaraan dacht Teunis niet; maar de koe lachte hem zóó tegen, dat hij terstond toebeet, zijn naam met een ontzenuwde hand teekende en den volgenden morgen, toen de kinders in school waren, nog eens terug kwam om den prijs voor zijn zoontje te halen.

Het hooi was binnen, en ook de rog- en weitoogst lag reeds voor bet grootste deel in de twee hooge bergen gepakt, toen Geurt de bouwknecht met ’en karvracht weit de hooge schuur van ’t Uiversnest binnen reed, en aan de boerin zeide, dat deur spullen en dinksigheden Paul erst binnen ’en half uurke met de letste vracht, die op de boerenwoagen was geloajen, thuus zou kommen.

Inderdaad, de laatste vracht was onderweg, en boven het graan uit wuifde een groote wilgentak, ten bewijze dat de oogst gelukkig was ten einde gebracht.

Op het vóórbankje van den wagen zat Paul, en liet de neije peerds, die Deine ’s leintes4 gekocht had, ’en goejen gang moaken, went ’t schemerde al; en Anneke, die op ’t land tegen den besten had opgegoaveld en nou noast ’m zat, verlangde, zoowel as hij, noar de riestenbrie, die Deine zou oanrichten as de leste vracht thuus was.

“Jong, jong, veurzichtig!” zei Anneke, “de peerds goan ’en straffen gang.”

“A’j bang bint Anneke, dan za’k wat tegen houwen,” antwoordde Paul, een vragenden blik op het meisje werpende.

“Bang! Bang! Neen bang zie’k iens geheel niet, dat weet ie wel Paul,” hernam het meisje: “moar ’t is jong volk da’j ’r veur hebt, a’j ze moar goed in den toom vat.”

“Nou, of ’k niet voaren kos!” sprak Paul weder: “Denk moar oan ’t veurig joar weinter; weet ie wel Anneke, toen ’k oe van E. afhoalde?”

“Toen ’t zoo duuster was.”

“En zoo glad op den diek da’k geen stuur in de woagen koa houwen, en d’ouwe peerds, die êvel stram in de been’ woaren, ielkries uutgleejen.”

“Hé!” zei Anueke, en ze griezelde er nóg van.

“Weet ie wel, toen ie me zoo dukkels in den erm kneep....?” sprak Paul.

“Nou, of ik!” antwoordde Anneke.

“En wat kreeg ’k, toen we goed en wel thuus kwiemen....?” vraagde Paul schalksch.

“Loop jong! da wee’k niet,” zei Anneke, en zag links van zich naar den grond.

“Veur ’t munje, veur ’t munje5, hé, hé, hé!” lachte Paul: “en of ’t goed smiek, nou, doar ku’j over rêkenen! Anneke, as ’k nou thuus kom zonder ongemak.... zeg, wa krie’k dan....?”

“Riestenbrie van Deine-Meu!” lachte het meisje.

“Doe ondeugd!” riep Paul; maar eensklaps voelde hij zich weer in den arm knijpen, en zag, hoe de peerds de ooren spitsten, en hoe ze, toen hij ze met een fikschen zweepslag kerrazie wou geven, op zied vlogen, en begosten te springen en te dringen. Wat Paul ook dee, achteruut goengen ze nou; en terwijl Anneke schreeuwde en tegen hum oandrong, kwam de zwaar geladen wagen al nader en nader aan den slootkant, en juist wilde Paul er afspringen om het span in den toom te vatten, toen beiden een schok voelden, en de achterkant van den wagen—God zij dank!—tegen een dikken wilg was terechtgekomen. Door den wilgenboom gered, sprongen Paul en Anneke nu weldra van het voertuig. Paul nam de peerds bij den bek en trok ze vooruit; maar Anneke riep: “Veurzichtig! veurzichtig! went ’en kerl leit dwars over ’t woagenspoor heer.”

Nadat Paul de paarden tot kalmte had gebracht, verzocht hij Anneke, dat ze êfkes d’r veur zou goan stoan, en terwijl het meisje aan dit verzoek voldeed, trad Paul op den man toe, maar, ofschoon hij hem schudde, op zijn vragen bekwam hij geen antwoord, doch bemerkte toch al spoedig dat de onbekende persoon niet dood, maar dronken was.

“’k Kan’t niet gebêteren!” zei Paul schouderophalende; en den beschonkene onder de armen opnemende, legde hij hem buiten het spoor; ging vervolgens naar de paarden terug, leidde ze tot voorbij het wêzen, waarvoor zelfs zijn beestjes hun afkeer hadden betoond, en zei tot Anneke, die ook zoo schichtig naar den man zag, of ze ze weer op den woagen dorst, of dat ze nou bang was?

“Bang! neen—nog ens; iens-geheel niet!” En toen ze weer veurop noast ’m zat, toen keek ze wel ielkreis op ’t spoor, of ’r weer wat lei; en as de peerds de ooren spitsten, dan had ze Paul wel weer ien den erm willen kniepen, moar, ze hiew zich best; en toen ze goed en wel met de vracht in de schuur stonden, en Paul fluusterde wat ie nou kreeg? toen zag Anneke rond of Deine-Meu ’t ook zag, of Geurt, of één van d’anderen; maar niemand ziende, stak ze heur mollige snuutje veuruut, en Paul kwam dichterbij, en kreeg ’er één, en nam ’er nog twee... dat was drie!

Nadat de paarden waren ontspannen en op stal gezet, werd Paul met Geurt, door Deine den weg opgestuurd, om te zien of die kerl nog op dezelfde plaats lei.

Deine-Meu had meer gevuul dan de minsen wiesten, went ze zei dat die kerl zoo niet mocht blieve liggen, ’t was toch ’en mins, en de jongens.... zie ... ze mosten ’m dan moar meebrengen, en achter de dêl in ’t lêge geitenhok op ’en klamp strooi loate uutsloapen, dan kos ie mergen weer afmarsieren.

Aan Deines verlangen werd voldaan, en terwijl een half uur later de beschonkene op ’t stroo lag, aten ze in de keukenkamer allegoar riestenbrie met kanêlsuuker, moar, dacht Paul toch, dat ’t munje van Anneke nog zuuter as kanêlsuuker smiek, en Anneke dacht, dat Paul toch knapper as knap was.

Nauwelijks had de groote klok in de huiskamer van ’t Uiversnest het vierde uur na middernacht doen hooren, toen er beweging in het duistere geitenhok kwam. De man, die er op stroo lag, en vervaarlijk had geronkt, wreef zich de oogen, rekte zich op een ontzettende wijze, en bromde eindelijk een: “Woar bin’k?”

Uit den zwaren roes ontwaakt, kostte het hem heel wat inspanning om zich op te heffen ten einde zich het antwoord op die vraag te bezorgen. Eindelijk gelukte het hem, en, op een reet toetredende, waardoor het aanbrekende morgenlicht boorde, onderzocht hij met een bevende hand, of het hem zou gelukken uit dit donkere verblijf te geraken, waarin hij zonder zelfbewustzijn gebracht werd.

Links was de reet en rechts heurde ie geproat.

“Dan goai’k zoover mee, Anneke,” klonk het: “en tegen da’j dan gemolken hebt, za’k ’r wel weer zin; we goan dan ook soam weer noar huus toe, nietwoar?”

“Goed Paul,” sprak een vrouwenstem: “moar tuk dan niet te lang, went ie weet wel dat Deine geern het, da’k bij tieds weerum bin.”

Paul! Deine!! De man in ’t geitenhok luisterde scherper en had wel door de planken heen willen zien.

“Wacht jong,” sprak Anneke weder: “’k mot de melkkan nog op den rug hebben; help is?”

En toen hoorde de man verder een gestommel met het koperen melktuig, en verder de woorden van Paul: “Loat ’r nou ééne melkdern kommen, die ’r zoo helder en kloar as Anneke uutziet!” En verder, na eenige oogenblikken stilte, Annekes woorden: “Schei uut Paul! ge wordt mien als te astrant af!” En daarop van hem: “Och mien snuupertje, ’k wor ook hoe langer hoe gekker!” En eindelijk op eenigen afstand nogmaals de stem van Paul: “Geurt, ge mot zoo stond moar is zien of die zuuplap zien roes het uutgesloapen.”

“Die zuuplap!!” bromde de man in ’t geitenhok: “Paul,—Deine Woesting!! Verrechtig, ’k bin op ’t Uiversnest.”

Ja, hij was op ’t Uiversnest. Hij had er heen gewild, de beschonkene, maar de drank was hem de baas geweest, en, waar hij had willen binnengaan, was hij binnengedragen.

Een half uur later zei Geurt de bouwknecht tot de boerin, dat de kerl die zien roes uut had, Deine ’en oogenblikske allinnig wou sprêken.

“Gêf ’m ’en kwartje en loat ’m goan,” antwoordde Deine.

“’k Gleuf niet dat ie tevrêje zal wêzen,” antwoordde Geurt: “Hie steet ’r op um oe te sprêken.”

“Doe ’r ’en botteram bij,” hernam Deine: “en loat ’m goan. Zeg ’m dat ie dankboar mot zin da’k ’m giesteren oavend liet ophoalen.”

Geurt trok de schouders op en ging.

“En ik zeg oe dan da’k ’r sprêken wil!” klonk het eenige oogenblikken later voor de kamerdeur; en eer dat Geurt ’t gebêteren kos, stond de kerl uut het geitenhok, vlak veur de toafel woaroan Deine in den biebel te lêzen zat.

Al was Deine-Meu in d’r twee en zeventigste jaar, haar gezicht had ze nog best, en toen ze den kerl dus aanzag, kon ze een! “Is ’t meugelik!” niet weerhouden, want, in den haveloozen man met de verglaasde oogen en den ruigen baard, had ze terstond Pauls vader, Teunis Dissel herkend.

“Teunis! Teunis! is ’t meugelik!” herhaalde de oude vrouw: “Gij hier.... is ’t meugelik! is ’t meugelik!!”

“Joa, ’k bin ’t verrechtig eiges,” sprak Dissel; “en ’k bin ’r mieseroabel oan toe ook....”

“Geurt, goa gij vort, as ’k oe neudig heb dan za’k wel roepen,” zei Deine tot den bouwknecht, die met groote oogen den man aanzag, dien hij niet herkende.

Geurt ging.

“’k Zie doanig in ’t achteruut gekommen,” hernam Dissel en zette ’en lillik gezicht.

Deine-Meu keek noar ’t vuur en nam den vuurlêpel, en lei ’m zóó dat ’t moar ’en handtast was, went.... Dissel trok zoo’n iesderig gezicht, en ze wou niet dat Geurt binnen zou wêzen.

“’k Het in d’ Oost ’en ongelukkig lêven gehad, en....”

“In d’ Oost! In d’ Oost?” riep Deine-Meu: “Wou ie me leugens op de mouw smerren! Asof ik niet wiest da’j as schandoal in ’t groote pakhuus gebrocht zint.”

“Hê....!!” klonk het uit Dissels mond; en ’t was hem alsof ie ’en iesbad kreeg.

“’k Zie old, en sinds da’k oe ’t lest zag, zelfs veul older geworden,” hernam Deine: “moar ’k dank God da’k ze alle vief nog bij mekoar heb. Ge kunt proaten en liegen zoo veul a’j wilt, moar ’k weet nog goed wa’k weet, en da’j van kwoad tot arger bint gekommen, en da’j, ien stee van oe veurdeil te zuuken, ’t beest da’k oe gaf verbrast hebt; da’j toen ien Amsterdam—joa menneke, we lêzen wel geen kranten, moar in den tegenswoordigen tied ku’j der toch wel achter kommen—da’j ien Amsterdam hebt gestolen en da’j toen tien jaor hebt gebromd: zie dat wee’k allemoal meer as best; moar, da’j astrant genog zoudt wêzen um mien onder d’ oogen te kommen, gij Teunis, gij.... die.... neen.... neen.... dát ha’k niet kunne denken!”

Toen Deine ophield met spreken, toen beefde zij er van. En wèl mocht ze beven: ze had het met den man ook zoo goed bedoeld. ’t Beest, dat ze Teunis schonk, gaf ze met een bijzonder oogmerk. Ze had gemeend dat Dissel, zoo eensklaps weer in het bezit van zulk een schat gekomen, en opgewekt door hare woorden; “Teunis, kiek erst nog is noar d’ uiers eer da’j ’t verkupt!” zijn plannen zou hebben laten varen en een werkzaam en nuttig lid zijner gemeente zou geworden zijn. Ze had domenei gesproken, en hum geroajen is noar Teunis te goan, um de kerl in ’t goeje spoor te helpen, moar.... fluite! Teunis had krek zooveul noar de uiers gekeken as noar den domenei geluusterd, en, binnen acht dagen was ie vort gewêst en, Deine-Meu zei al hoe ’t voorders liep.

En luuster, nou grouwde Teunis, met vervluukingen, dat Deine onwoarheid sprak; dat ie wél noar d’ Oost was gewêst; dat ie dóár—zoo woar as God!—de olifanten, krek as hier de peerds en ’t vee, ien de weerds had zien loopen, en de krinten en rozien’ er eiges van de boomen gegeten had; dat ie op ’en tabaksplantoazie was gewêst, moar van al de tiegers en slangen en iesberen, die ’r, krek as hier de honden en kiepen langs de stroat liepen, zoo benauwd was geworden, dat ie was weggeloopen, en, umdat ’r geen okkoasie met ’t schip was gewest, noar hier gemarsierd was, zoodat ie ’r nog de bloar van onder de voet’ had. Dat ie voorders giesteren margen te D. in ’t Fortuin was oangekommen, waar ze hum getraktierd hadden, en dat ie—bij hier en gunder—zoo’n verlangst noar zien jungske had gekregen, dat ie toch op weg was gegoan, moar, muu as ie was gewêst, onderwêges most zin neergevallen.

Zoo schandoalig had Deine niet gedocht dat ’en mins liegen kos.

Op een eenvoudige, maar niettemin ernstige wijze bracht zij den man onder het oog, dat zij de volle overtuiging van het leugenachtige zijner woorden had; vermaande hem met dringende woorden, om toch te bedenken, hoe hij—misschien reeds spoedig—voor den hoogen God zou verschijnen die geen leugens versting; dat ie toch zou denken hoe goed alles was, toen zien overledene Geurtje nog lêfde, umdat ie toen met God was gewêst en ien vrede zien brood had; dat ie most bidden um vergêving en kracht um den booze uut te roeien, en nou weg most goan, went dat Paul, dien zij van jongs af veur hum leerde bidden, en, onbekend met ziens voaders lêvenswandel, hum in zien geist liefhad—dat Paul zou motte grauwen van ’en voader die zich zoo misdroeg, en die ie onwêtend, eiges as ’en dier in ’t hok had gedroagen.”

“Grauwen zou....!” riep Teunis in woede, en hij keek zóó lillik, dat Deine-Meu noar den vuurlêpel zag..... Maar eensklaps nam zijn gelaat een andere plooi aan en, dichter op Deine toetredende, sprak hij zacht:

“Deine, heur is, loa’k zin wa’k wil, wat kan ’t schêlen! moar gij bint de mins die me helpen kunt. ’k Het niet zooveul um van te lêven....” Teunis toonde zijn vlakke hand: “A’j gevuul in ’t lief hebt, dan zu’j Pauls voader, die de jong in ’en soes oan oe afsting, niet op dreug loaten. Heur is, ik weet, ge bint riek, ge hebt van den deze....” en hij schoof vinger en duim beteekenend over elkander; “ge bint oud Deine, en ik zie moar ’en joar of tien jonger; d’r was ’en tied Deine, toen ’k oe liefhad.” Teunis grinnikte: “Zeg, Deine, a’j mien nou is gleuven wou, da’k oe nóg lief heb.... zeg, Deine.... hê! hê! hê!.... Ge bint toch veur Paul as ’en moeder... hê! hê! hê....! En Deine, bin’k zien voader dan niet? As ’k nou is noast ou op ’t Uiversnest bleef? hê! hê! hê! zeg...?” doch ter nauwernood had de ellendige man zijn laatste woord gesproken, of de oude vrouw begon van verontwaardiging en overspanning zoodanig te beven, dat ze zich aan de leuning van haar stoel moest vastgrijpen, en alleen de woorden: “Weg, weg, oakelik mins!” kwamen haar over de lippen.

Paul, die Deine-Meu’s boodschap had volbracht, keerde met Anneke, die de koperen kan vol warmen room droeg, vroolijk huiswaarts. Wat zij te zamen spraken hoorde niemand, moar, dat Anneke hoast zoo rood zag as ’t rooie duukske, dat ze urn den hals had, dat zag Grijs van Reinderts wel toen de twee veurbij kwiemen en ze mekoar “gemerge”, zeejen.

Het vonder van ’t Uiversnest overgaande, kwamen de jongelieden, den boomgaard volgende, langs de voorzijde der boerenwoning; en juist sloeg Anneke den hoek om, ten einde de roomkan in ’t melkkamertje, in ’t achterhuis bij de deel, te brengen, toen Paul bleef staan, umdat ’t krek leek as of ie binnen geschrauw heurde.

Met een onweerstaanbare kracht werd de jonkman naar het voorraam der keukenkamer teruggetrokken, om naar binnen te zien wat het was, dat hij kon gehoord hebben; doch het bloed steeg hem met geweld naar het hoofd, toen hij daarbinnen een man ontwaarde, die voor Deine-Meu’s geopend kammenet sting, terwijl de goede vrouw lankuut op den grond lag.

Geen twee seconden later bevond Paul zich—door de voordeur naar binnen gestormd—in het vertrek en tegenover den man, dien hij den vorigen avond bij het schijnsel der lantaren niet herkende. Toen, neen, toen herkende hij hem niet, maar nu.... door het daglicht beschenen, nu.... ja, ondanks de jaren, die er verliepen sedert hij hem voor de laatste maal zag, nu herkende hij hem terstond, en eensklaps kwam hij tot de zekerheid dat de beschonkene van den vorigen avond, dat hij, die Deine-Meu moest hebben overrompeld en thans zijn hand naar het hare uitstrekte, de man was, waarvoor de oude vrouw hem—Paul—leerde bidden, voor wien zij hem, ondanks de treurige herinneringen der jonkheid, liefde had ingeboezemd, dat die man, die nietswaardige: Teunis Dissel.... zijn vader was.

Wat er recht voorviel wist Pau! niet. Een geweldige stoot op de borst had hem alles doen drêjen en soeselen; maar, Anneke.... die weinige minuten later de keukenkamer binnentrad, kon een gil van ontzetting niet weerhouden, toen zij Deine-Meu met de handen gebonden en een prop in den mond bij de vuurplaat zag liggen, terwijl Paul, eenige schreden van haar af, doodsbleek tegen den kant van het geopende kabinet stond,

Bij de eerste verrassing van het onverwachte schouwspel wist het meisje zelf niet wat ze gelooven, en noch minder wat ze doen moest.

“Deine-Meu! Paul!” riep ze eindelijk, doch terstond daarna ijlde ze op de oude vrouw toe, trok haar den doek uit den mond, en hare krachten inspannende, tilde zij haar op den stoel, en riep vervolgens weder: “Geurt! volk! help! help!!”

Paul, eenigermate van den stoot, dien zijn vader hem toebracht, bekomen, sloeg, door het geroep gewekt, zijne oogen op, en het meisje zulks bespeurende, riep weder, terwijl tranen haar in de oogen welden: “Paul! Paul! um Gods wil, wat hei’j gedoan....?”

Maar Paul kon niet antwoorden; dof zag hij op zijn Anneke en op de oude vrouw neder, en toen hij de laatste, alsof ze dood was, in den leuningstoel zag zitten, toen schoten ook hem de oogen vol, en hokte hij eindelijk met een pijnlijke stem: “Anneke.... zeg.... z’ is toch.... niet.... dood?”

Dood! neen, God zij dank! dood was ze niet; maar toch, nadat Anneke ter deure was uitgesneld om het volk, dat buitenshuis werkte, ter hulp te roepen, en men met vereenigde kracht wel een half uur was bezig geweest om de oude van hare bezwijming te doen bekomen, opende zij wel de oogen, maar beval toch de dokter,—die evenals de burgemeester terstond door Geurt op ’t Uiversnest was ontboden—dat het volstrekt noodzakelijk was, de oude vrouw te bed te brengen en met rust te laten totdat hij met een geneesmiddel zou zijn teruggekeerd.

Intusschen bleef de burgervader niet stil. ’t Was zijn plicht om terstond te onderzoeken wie de persoon van Deine Woesting in dien toestand had gebracht en tevens wie de inbraak had gepleegd, waarvan het kabinet de duidelijkste sporen vertoonde.

Na al hetgeen Geurt verhaalde, besloot de hulp-officier van justitie, dat, òf de persoon die in ’t geitenhok sliep, òf de jonkman, die bij Deine werd gevonden en die zoo strak en akelig bleef kijken, de dader moest zijn; maar luid snikkende viel Anneke voor den edelachtbaren man op de knieën, toen Paul met schijnbare kalmte, tot aller verbazing had verklaard, dat hij alleen de schuldige,—de oanteijer van Deine Woesting gewêst was.

“Bij God! neen..... da’s onwoar!” riep Anneke, terwijl haar schreien het spreken belemmerde. “Paul....! neen....! zeg dan.... dat ’t niet is! Paul, hoe zou ’t meugelik wêzen.... gij, die onderwêges nog van Deine-Meu as ’t beste mins op de wereld hebt gesproken!—Neen, neen, Paul het niks gedoan! As hie ’t gedoan het, dan zie’k eiges schuldig. Paul! Paul! zeg dan, dat ge rein zint, zeg dat die kerl ’t gedoan het. Woarum zou’j liegen, um ’en smêrlap vrij te spreken....!?”

In weerwil van Pauls verklaring, werd zijn zelfbeschuldiging, bij eenige overweging, al spoedig zoo ongegrond bevonden, dat er van een voorloopige inhechtenisneming zelfs geen sprake kon zijn, terwijl de woorden van Deine, die nog denzelfden middag tot haar geheele bewustzijn terugkwam, alle verdenking van den jongen verwijderde, ofschoon zij volstandig bleef weigeren den naam te noemen van den man, die haar laatste kracht had gebroken, en de levensdagen, die haar nog zouden resten, door schandelijk geweld had verdonkerd.

Deine-Meu had meer gevoel dan de meeste menschen wisten, want, had de zoon zich voor den vader willen opofferen, zij had de aanklager van haar vijand niet willen worden, van den vijand, wiens kind zij liefhad.

De Justitie in Gelderland is evenwel geen kind, dat zich knollen voor citroenen laat verkoopen, en, vier weken na het voorval op ’t Uivernest zat de man, die onlangs uit de gevangenis werd ontslagen, weder achter tralies en sloten, nog wachtende op de uitspraak der rechters, wat nu het loon voor zijn misdaad zou wezen.

Was ’t voorheen vroolijkheid op ’t Uiversnest geweest, die vroolijkheid had voor een doodelijk iets plaats gemaakt, ’t welk ieder vervulde. Deine-Meu was erg krukkerig. Halve dagen lag ze te bed, en met den notaris had ze alles krek afgedoan asof ze vuulde dat ’t op eind liep.

Paul, die in den aanvang geen rust of duur had gehad, gebukt onder het leed dat zijn vader veroorzaakte, had den boer op gewild, daar hij meende dat ielk mins d’r hum op oanzag.

Deines liefderijke en bemoedigende woorden hadden hem wel is waar tot blijven gedwongen, maar toch hij was niet meer ’t geen hij geweest was. Niet vroolijk, niet handelend, niet kloek in ’t werken, neen, hij kon zoo oakelik wit zien, en zoo somber rondloopen, en zoo weinig êten, en as Anneke hum toesprak, zoo beduusd kieken. Waarom....? Omdat Paul weldaden genoot van haar, die door zijn eigen vader ellendig en zwak werd; omdat hij het kind was van een man, die door God en de menschen werd veroordeeld.... Veroordeeld!? “O God, wês hum genoadig!”

Anneke....? Ja! ook zij zag er bleek en betrokken uit: de goede lieve Deine, zoo anders as anders, zoo sukkelend en zwak, en Paul, de jong, woar ze zoo zielsveul van hiew, zoo somber en stil—’t was oakelik. Niet als vroeger keuvelde hij met haar over ’t geen ze zoo gaarne hoorde. As ze kwam liep ie vort, en as ze hum vroeg om te helpen in dit of in dat, dan dee ie ’t wel, en dan zei ie ook wel, dat ’t mooi of slecht weer was, of dat ’t loat, of vroeg, of koud, of wêrm was, maar van ’t geen ze zoo gaarne hoorde, neen, daarvan sprak hij geen woord. Alles was veranderd, en als ze ’s avonds voor haar bedstee geknield tot God sprak, dan gingen heur oogen dreug dicht, moar, nat gingen ze weer open.