Kitabı oxu: «Bukre»
KAHRAMAN TAZEOĞLU
BUKRE
roman
251
Bəzi sevgilər sevgiyə xəyanətdir
251
İÇİNDƏKİLƏR
Ön söz ........................................................................................ 4
Bukre ......................................................................................... 6
Vəba busəsi ........................................................................... 169
Salam övlad .......................................................................... 172
Aşağı məhəllənin dəcəl uşağı ............................................ 176
Uyğun bir eşqdə gülən olacaq ........................................... 179
Yalançıya ............................................................................... 183
Darıxdığıma .......................................................................... 186
Unudulmayana .................................................................... 189
Qalana ................................................................................... 193
Gedənə .................................................................................. 196
Sahildə ................................................................................... 199
Can yaram ............................................................................. 203
Duyğusuzluğa məğlub olan ............................................... 211
İntiqam .................................................................................. 214
Getmək .................................................................................. 218
Unudulan .............................................................................. 221
İçindən ................................................................................... 225
Fazil ....................................................................................... 228
251
ÖN SÖZ
Yazdıqlarımda çarəsizliyinizə çarə axtarırsınız; halbuki mən çarəsizliyimdən yazıram, sizsə onları çarə sanır-sınız.
Eşq miras deyildir və heç kimdən heç kimə qalmaz.
Həyat verilməmiş bir sözü tutmaqdır. Bəzisi yazar, bəzisi yaşayar. Yəni onu demək istəyirəm: elə bir söz yazarsan ki, bütün bir həyatı anladar, elə bir həyat yaşayarsan ki, yanında bütün sözlər mənasız qalar.
251
251
BUKRE
(Bir zamanlar mənim olan əllərin, indi niyə ellərin?)
251
251
1
Gizli yalanlar sevdiyin insanı”əzmədən”çeynəməkdir
Neçə dəfə əzildiyini heç bilmirdi Bukre. Eşqin balaca qızıydı o… İstanbulun dar küçələrində, bir az əvvəl öyrəndiyi və onu məhv edən acı həqiqətin təsiriylə səndələyir-di. Yanındakıyla birlikdə yaşadığı iki nəfərlik yalnızlıqdı artıq onunku… Ayaqları yeriyirdi sadəcə. Özü isə arxada qalmışdı çoxdan. Axşam idi. Bir az əvvəlki söhbət beyninin içində dayanmadan təkrarlanırdı. Sitəm dolu səsiylə
son nəfəsinə qədər hayqırmışdı onu tərk edənə… “Ən ağrılı olan nədir, bilirsənmi?, – demişdi, – sənə heç sahib olamadığımı yalnız səni itirəndə başa düşməyim!”
Hirsi nəfəsi ilə birgə çıxırdı sinəsindən. Davam etdi qəzəblə. “Sən demə, hər şeyimmiş kimi davranan sən, heç bir şeyimmişsən! Əslində, heç bir şeyimi itirdim mən!”
Bir uşağın bütün dünyaya küsməsi üçün bircə oyun-cağının qırılması yetər. O küskün uşaqlardan idi indi Bukre. Qırılan oyuncağını gözləriylə təmir etməyə çalışırdı… Baxışlarını bir nöqtəyə zilləmiş olsa da, yanından keçən çarəsiz insanları görürdü. Axşam düşmüşdü. Bəlkə
bir azdan yağış da yağacaqdı. Həyat davam edirdi. Həyat “davam edərək” hər şeyi bitirməkdəydi. Bukre bunu acı bir təcrübə ilə yenidən öyrənməkdəydi. Amma öyrən-diklərini heç əzbərləyə də bilmirdi…
251
Qəlbi harda dayanacağını bilməyən avtobus kimiydi.
Axşam idi. Və axşam ağlamaq üçün yaxşı səbəb ola bilərdi. Əsəbiləşirdi Bukre. Hər şeyə, hər kəsə… Ən çox da özünə… Həyat nə qəribədir. İnanmadan güldüyümüz zarafat kimidir. Bukre qarşılıqsız sevmişdi və bunun qarşılığı elə qarşılıq ala bilməmək idi. Amma olsun! O sevilməməyə də razı idi sevərkən… Onsuz da hər zaman belə se-vərdi… Sadəcə, qəbul edə bilmədiyi şey ehtiyatda sax-lanıldığını bildiyi halda incimədən gözləyərkən aldadıl-maq idi! Alçaqlıq heç vaxt bu həddə qədər yüksəlməmiş-di. Gizlicə aldadılmışdı. Sanki aldatmağın açıq-aşkar olanı da var imiş? Əzilmişdi – tapdalanmadığı halda…
Səssizliyə qapılmışdı uzun müddət. Əlindən gəlməyən dilindən də gəlmirdi. Və indi yolunu gözlədiyi onu tərk edirdi. Bəlkə də çoxdan getmişdi… Bəlkə də heç gəlməmişdi… Amma indi o ”Gəlməyən” həm günahkar idi, həm də yolçu. Başqa birini seçmişdi. Üzr istəmişdi.
“Mən seçilməyənəm! Bunun üçün məndən üzürmü istəyirsən?”– deyə hayqırmışdı Bukre. Cavab ala bilməmişdi. Səsi qısılmışdı. İtirənlərin əvvəlcə səsi qısılır.
Bu ayrılıq daha da böyüdürdü onu. Sevdiyindən yaş-ca kiçik olsa da, sevgisi çoxdan ötüb keçmişdi özünü. O, bapbalaca div idi. Seçilməyən idi. Özünü bir hekayənin sonu zənn edərkən, elə başlanğıcdaca aldadılmışdı.
Dünya artıq onun üçün oyandığı an başlayan qorxulu bir yuxuydu. İndi nə etməliydi? Seçilməmək onu sadəcə
kədərləndirməliydimi, yoxsa öldürməliydimi? İnsan belə
zamanlarda nə hiss etməlidir? Kədərli olmaqdan da betər idi duyğuları, amma ölümdən də uzaq idi. Yarımçıq, itkin 251
və sahibsiz kimiydi. Sadəcə bir əşya tək yerindəcə donub qalmışdı.
Axşam idi. Kədərliydi. Kədəri sevildiyini sandığın-dan deyil, sevilmədiyinə yandığından idi…
Halbuki heç bir günahı yox idi. Eşqin bir gözləmə
otağı var. Orada oturub növbəsini gözləyirdi Bukre. Sevdiyi adamın ona gəlməsini… O adam, aradabir otağın qapısından baxır və gülümsəyirdi. “Biraz da gözlə”, – demək idi bu. “Bir az sevgilərim var, bitirib gəlirəm”, – demək idi. Ona inanırdı Bukre. Daha doğrusu, inanmağı seçirdi. Həmişə beləsinə üstünlük verirdi. Çünki eşqdə
kor olanlar, sevgilinin yalançı olduğunu bilsə də, ona ”al-danmağı” deyil, “inanmağı” seçirlər.
Qara taleyinə yanırdı. Özünə yazığı gəlirdi. Və necə
də çox ağlayırdı içində – ”Bu eşqə dəyər”, – deyə…
“Qoy olsun… Bəzi eşqlər göz yaşlarıyla böyüyər”, –
deyirdi. Səssizləşirdi. Anlamağa çalışmırdı içindəkiləri.
Qəlbini ağlıyla anlaya bilməzdi ki…
Gedən hər zaman qalib gəlir… Amma qalan olmaq Bukreyə heç yaraşmırdı. Ona əsl yaraşmayan isə seçilməyən olmaq idi. Bir ehtimal rolunu oynamaq necə də qü-rurqırıcıydı. Sevdiyi adam iki nəfərin arasında qalmışdı.
İki nəfərin arasında qalmaq isə, əslində, kimsəsizliyi seçmək idi. Və indi sadəcə, üzür istəyirdi. “Kədərlənmə, –
deyirdi, – kədərlənmə…”
Nifrət dolu gözlərlə baxdı sevdiyi adamın gözünə. O
gözlər artıq sevdiyi adamın deyildi. Bir zamanlar ona söylədiyi sözlər gəldi ağlına: ”…Sənin yanına gəldiyim zaman getmək üçün səbəb tapa bilmirəm…”
251
Kədərli və nifrət doluydu Bukre. Gözlərindəki qəzəbi gizlətmədən, “Kədərliyəm… – dedi ona – Amma məni bu hala saldığın üçün deyil, səni layiq olduğun hala sala bilmədiyim üçün!”
Fil dişindən yaratdığı eşq indi çürümənin tarixini yazan bir taxta parçasıydı. Bukre ağlayırdı. Heç danışmadan addımlayırdı.
Axşam idi. Heç bir şeyin yolunda olmadığı bir yol-daydı. “Bir hekayənin sonu imişəm sən demə; hələ baş-lanğıcında aldadıblar məni”, – deyə dilləndi öz-özünə və
susdu. Artıq sonun sonuna gəlmişdi. Yeridikcə susurdu-lar, susduqca daha da ağır addımlarla yeriyirdilər. Sevdiyi adam dözə bilməyib, – “Niyə susursan?” – deyə soruşdu. Baxışlarını səkidən ayırmadan danışdı Bukre: ”Nə
üçünmü susuram?”
Dedi və dayandı. Başını qaldırdı, sevdiyi adamın gözlərinə son dəfə baxdı. Dal-dala bir-iki addım atdı və
yaşanan sonun son sualını verdi: “Birdən başa düşmə-sən?”
Bukre artıq cümlələr deyil, səssizlik qururdu…
***
Sanki yolları o deyil, yollar onu addımlayırdı. Hara getdiyini bilmirdi. Bilsə nə dəyişəcəkdi ki? Bunun da öhdəsindən gələcəkdi, əlbəttə. Amma hələ vaxta var idi.
Əlbəttə, vaxtı gözləmək nə işə yarayacaqdısa?!…
Bukrenin vaxtı qədər səbri yox idi. Belə günlər adətən insanın dosta ən çox ehtiyac duyduğu günlərdir. Ayaqla-rmı, yoxsa yolmu? Görəsən, hansı bunu bilirdi? Bu sualın 251
cavabını tapa bilmədən özünü Səlimin qapısında tapdı.
Ah, Səlim! Bukrenin yorğun savaşlarının yara bağlayanı…
Səlim… Bir insanın “dost” deyə biləcəyi yeganə ad…
Zəngi basdı. Bir az gözlədi. Saatın fərqində deyildi.
Yenidən basdı. Əvvəlcə işıq yandığını zənn elədi. Sonra qapı açıldı. Amma yox! İşıq yanmamışdı. Sadəcə, Səlim gülümsəmişdi. Bu qədər.
Səlim işıq kimi gülümsəyərdi. Bukrenin üzünə baxdı.
Gülümsəməyə davam etdi. “Yenəmi?” – deyə soruşdu.
Bukrenin kədərli üzü kədərin içindən sivrilib gülüm-səməklə onu daşımaq arasında qaldı. Dərdini Səlimin nurlu təbəssümünə sığışdıraraq, – “Yenə” – deyə bildi sadəcə. Bir-birilərini möhkəmcə qucaqlamaq keçdi ürəklə-rindən. Qucaqlaşdılar. Qəlbi qəlbinə doldu. Sonra içəri keçdilər.
Evdə heç kim yox idi. “Sizinkilər hardadı?” – deyə
salona keçərkən kədərli səsiylə soruşdu Bukre…
“Xalamgildədilər”, – Bukrenin kürkünü alarkən dedi Səlim. Salondakı üç nəfərlik divana oturdu Bukre. Uşaqlığından bəri girib-çıxdığı bu ev ona yad kimiydi sanki.
Halbuki heç dəyişməmişdi əşyalar. Səlimlə oynayarkən altında gizləndikləri böyük və ağır taxta yemək masası, arxası hündür altı stul, masadan aşağı sallanan naxışlı ör-tük və içində anasının plastik gülləri olan güldan… Hamısı eyni kədərlə dayanmışdı yerli-yerində. İnşaat ustası olan atanın qazana bildiyi pulla alınmış əşyalar və onları əşya edən, evin hansısa yerinə gizlənmiş, görünməyən rahatlıq.. Pulu olmayan insanların çox az diqqət çəkən yuvası…
251
Çantasından dəsmalını çıxartdı. Burnunu sildi. Vit-rindəki fincanların arasından aynada üzünü gördü. Ağlamaqdan şişən gözləri, qızarmış burnu və dağılmış uzun saçlarına baxmayaraq, hələ də çox gözəl idi. Divanın üstündəki kitab gözlərinə sataşdı. Səlimin oxuduğu kitablardan biri idi. Səlim eyni anda üç kitab oxuya bilirdi.
Bunu necə bacardığını heç başa düşmək olmazdı. Səlim kitab oxumaq üçün yaradılmışdı sanki. Kitaba tərəf əyildi.
Üstündə, “Zamanın Mənzərəsi” yazılmışdı. Roman olmalıydı bu. Kitabın içindəki əlfəcin diqqətini çəkdi. Bir şəkil… Mərvənin şəkli… Səlim kitab əlfəcini olaraq həmişə
Mərvənin şəklindən istifadə edirdi. Mərvə Səlimin heç vaxt duyğularını açıb deyə bilmədiyi platonik sevgisiydi.
Səlim üçün həyatı iki hissədən ibarət idi. Mərvədən əvvəli və Mərvədən sonrası… Mərvə onu ikiyə ayırırdı sanki. Ey-niylə əlfəcin kimi… Mərvə ona həyatın harasında qaldığını xatırladırdı.
Bukre bunları düşünərkən əlində iki fincan çay və
qurabiyyə dolu boşqabla Səlim içəri girdi. Tanıdığı ən qabiliyyətli kişiydi o. Evdə heç bir şey olmasa belə, mütləq nəsə düzüb-qoşar, qonaqlarına təklif edərdi. Onları elə-belə yola salmazdı. İç-içə keçən qəhvə rəngli jurnal masalarından ən kiçiyini çıxartdı və məcməyini səliqəylə
üzərinə qoydu. “Lap sənin istədiyin kimi çaydır. Açıq və
üç şəkərli”, – dedi. Bukre şəfqətlə gözlərinə baxdı dostunun. Səlim onun yanında oturdu. Gözlərini Bukredən ayırmadan “Mücəvhər taxmamışdı, amma gözləri vardı”,
– dedi. Bukre təəccüb içində qalmışdı. “Əlindəki kitabda yazılıb”, – dedi Səlim. Birdən əlində bərk-bərk tutduğu kitabı hiss etdi Bukre. “Gözlərinə baxanda ağlıma gəldi.
251
Ağlayınca elə bil daha da gözəl olurlar, nədi?” – dedi Səlim.
Gülümsədi Bukre. “Ərköyün öyrətmə məni, – dedi, –
bir az özümə gəlmiş kimiyəm”.
Araya qısa səssizlik çökdü və öldü. Çayına uzatdı əlini Bukre. Bir qurtum içdi. “Bax, çay belə olar”, – dedi.
Səlim zarafatla, – “Sən çayın özünü yox, qanını içirsən, – dedi, – yaşayan çay acı və dəmli olar”.
Üzünə şıltaq bir ifadə verərək, – “Yenə çoxbilmiş-çoxbilmiş danışma…” – dedi Bukre. Sonra yenə susdular.
Səssizliyi əvvəlcə Səlim pozdu: “Dilə gətirilməyən kədər zəhərdir. Danış görək, necə oldu?”
Çayından bir qurtum almağa çalışdı Bukre. Sonra Səlimin bir az əvvəlki sözləri ağlına gəldi və fikrindən daşındı. Yenidən jurnal masasının üstünə qoydu fincanı:
“Belə sonluğu mən heç sevmədim, Səlim. Halbuki onu sonum olsun deyə seçməmişdim”.
Səlim əlində çay dolu fincan gülümsəyirdi. “Noyabrı yaşaya bilmirsənsə, sentyabrda qalmısan deməkdir, Yavru Quşum”, – dedi. Səlim ona həmişə Yavru Quşum deyərdi. Çayından bir qurtum da içərək sözünə davam etdi:
“Yəni onu demək istəyirəm ki, artıq bəzi şeyləri arxada buraxmağı öyrənməlisən. Əlbəttə, onu sonun kimi düşün-mürdün, amma bil ki, bəzi yollar addımlanmadan yol ola bilmir. Sən də yeridiyini və necə bir yolda yeridiyini başa düşdün. Yeriməsən anlaya bilməyəcəkdin. Təbii ki, sonuna çata bilmədin. Amma qoy olsun, yarı yoldan dönsəy-din, sonu həmişə ağlında qalcaqdı. Aldadıldın, düzdür-mü?”
251
Dikəldi Bukre. Bir anda yaxalanmışdı sanki cavabını bildiyi suala. “Hə”, – dedi fısıldayaraq. Üzünə kədər çökdü.
“Ürəyini sıxma”, – dedi Səlim. Əlini tutdu sonra.
“Gülümsə, görüm, – dedi, – səni aldadana təşəkkür etməli və gülümsəməlisən”.
Bukre “Nə üçün?”, – deyə sual dolu bir baxışla baxdı üzünə Səlimin. Səlim dayanmadan sözünə davam etdi.
“Çünki o təbəssüm və təşəkkür ona ömürboyu verilmiş
cəza olacaq”, – dedi.
Bukre güc aldı bu sözlərdən. ”Amma…”, – deyə başladı cümləsinə sonra. “Amma əsəbiyəm. Qəzəbliyəm! Nifrət hiss etdiyim birinə necə təşəkkür edə bilərdim, Qu-zu?”
Bukre Səlimə hər zaman “Quzu” deyərdi. Bir az dayandı. Sonra ağlına başqa şeylər gəldi sanki. Ağlının qarmaqarışıq olduğu üzündən də hiss olunurdu, amma tam olaraq oxunmurdu.
“Bütün nifrətimə baxmayaraq yenə də yarım qalmış
hissəmi tamamlamış kimiydim onunla”, – dedi və Səlimin üzünə baxdı dalğın halda.
“Deyəsən, nifrətim, yarım qalan hissəmin əslində bir boşluqla dolu olduğunu anlamaqdandır?” – deyə bitirdi cümləsini.
Səlim sakitcə cavab verdi: “Bəzi insanlar həyatlarına girən adama onlar həyatlarına girdikdən sonra ehtiyacları olduğunu başa düşərlər. Əskikliyi bilməməkdir bu. O insanlar bir gün çıxıb getdikdə öz həyatlarını da onlarla birlikdə itirdiklərini düşünərlər. Çatışmazlığı öyrənmək-dir bu. Sənin vəziyyətin də, bax, belədir bir az… Məndən 251
soruşsaydın, deyərdim ki, sizdən onsuz da yaxşı bir cütlük olmayacaq… Bir-birinə alışmaq eşqin özündən də çətindir, bilirsən?”
Bukre diqqətlə Səlimə qulaq asır və sözlərini bitirmə-sini gözləyirdi.
“İkisi də eyni xarakterli olduğu halda bir-birini başa düşməyən sevgililər gördüm mən. İkisi də tamam fərqli olduğu üçün ayrılanlar da. Amma ikisi də bir-birinə uyğun gələnini heç görmədim. Qarşısındakına oxşamaq ona uyğun gəlmək deyil. Özünü itirmədən qarşısındakı ol-maqdır”.
Bax, belə filosofluğu vardı Səlimin. Gülümsəyərək danışardı ən qarışıq məsələləri izah edərkən belə… Sanki içini didib-dağıdan suallardan bir az qurtulmuşdu Bukre.
Ona bu rahatlığı verdiyi üçün minnətdarlığını bildirdi dostuna. Təşəkkür etmək keçdi könlündən. Təşəkkür etmək və qucaqlamaq… Amma bu daxili rahatlığı bir az da yaşamalıydı. Bir az da hiss etməliydi.
Başını divanın arxasına dayadı. Dərindən köks ötürdü. Gözləri tavandaydı. Sonra kənardan necə göründüyü gəldi ağlına. “Söylə, Səlim… – dedi, – aldadılan, tərk edilən insanın əvvəlcə acısımı, yoxsa yalnızlığımı hiss edilir?”
Səlimi düşündürən bir sual oldu bu. Nəticədə o da tənha idi və əzab çəkirdi. Verəcəyi cavab özünü də aldatmaq olacaqdı bəlkə də. Bir müddət fikrə daldı. Cavab axtardı. Əgər cavabı olsaydı, nə tənha qalardı, nə də əzab çəkərdi. Gözləri uzaqlara dikildi. “Məndə nə görürsənsə, cavab da odur!” – dedi kədərli bir səslə. Başını aşağı saldı sonra.
251
Bukre bu sualı onu yaralamaq üçün verməmişdi əslində. Amma bəzi məsum sualların cavabı belə insanı məhv edə bilir… Əslində, bu məhv etmə sualda deyil, ca-vabsızlıqda idi. Bukre qəlbini qırdığını düşündü Səlimin.
Günahkar bir səslə, – “Deyəsən qəlbini qırdım, üzr istəyirəm”, – dedi.
Səlim məcburi bir təbəssümlə cavab verdi: “Qəm eləmə.... Nəbzi vurmayan qəlb qırılmaz”.
Gözləri doldu Bukrenin. Ona Mərvəni xatırlatdığını anlamışdı. Gözlərinə baxmadan Səlimin, – ”Bu sözlər sənin dilinə heç yaraşmır”, – dedi.
Səlim yerindən yavaşca qalxdı, pəncərəyə tərəf getdi.
Başını pəncərənin kənarına dayayıb gözlərini uzaqlara dikdi. Əlləri cibindəydi. “Həyatda bir-birimizə yaraşdır-madığımız o qədər çox şey var ki…”, – dedi və udqundu.
Gözləri hələ də uzaqlarda idi. “Mən də bu ölümü cəsə-dimə yaraşdıra bilməmişdim”, – söylədi.
Eşitmədi Bukre. “Necə?” – deyə sual verdi.
“Yox, heç bir şey… Sən mənə fikir vermə”.
Onun hekayəsi başladığı kimi davam etməmişdi.
Onun hekayəsi başladığı yerdəcə bitmişdi. Buna görə də
bu qədər kiçik qalmışdı eşqdə Səlim… Buna görə də eşqlə
bağlı nə desə boyundan böyük görünürdü sözləri. Eşq onu heç böyütməmişdi, amma yetkinləşdirmişdi. Mərvənin həyatında heç bir vaxt gəlməmişdi Səlimə növbə. Eşq ədalətsiz bir əzab idi. Ədalətsiz və növbəsiz…
Bir neçə dəqiqə hərəkətsiz və səssiz dayandılar. Birdən axtardığı cavabı tapmış kimi doğruldu Səlim. Bukreyə tərəf döndü və ”Ağrı”, – dedi. Bukre üzündəki sual işarəsiylə baxdı Səlimə. ”Sualının cavabı ağrıdır… Çünki 251
yalnızlıq insanların arasında, amma ağrı hər yerdə göstərər özünü”.
Bukre xəyala daldı. Səlimin cavabı altında əzildiyini hiss edirdi. Bu həyatda güvəndiyi yeganə dostu o idi. Yalnız qalmamaq üçün insanlara güvənməkdənsə, öz yalnız-lığına arxasını dayayaraq yoluna davam edən insanlardan idi o… Özünə belə bir yol seçməsinə baxmayaraq, həyatında sadəcə Səlimə yer vermişdi. Bəlkə də yer verməmişdi.
O, həmişə həyatındaydı. Bəzi insanlar sonradan gəlməz; Onlar həmişə varlar.
Zamanın necə keçdiyini anlamamışdı. Evə xəbər vermədiyini xatırladı. Birdən qalxdı yerindən. Tələsik qapıya doğru yönəldi.
“Nə oldu?” – deyə soruşdu Səlim qayğıyla.
“Evə getməliyəm. Yubandım. Bura gələcəyimi bilmirdim”, – dedi.
Səlim onu qapıya qədər ötürmək üçün yanına gəldi:
“Səni yola salım?”
Başını yellədi Bukre. ”İki küçə o tərəfdə qalıram, qorxma oğurlamazlar məni”. Gülümsədi və göz vurdu Səlimə. “Səninlə birlikdə olanda zaman qolumdakı saat-dan fərqli işləyir. Vaxtın necə keçdiyini anlamadım. Ona görə də tələsməliyəm. Evdə yolumu gözləyən yaraşıqlı bir ata, gözəl bir ana və şıltaq bir qardaş var”.
“Yaxşı, yaxşı, tələs o zaman”, – dedi Səlim. “Evə ça-tar-çatmaz mənə zəng elə. Fikrim səndə qalar. Düzdü, tini burulana kimi eyvandan sənə baxacağam, amma…”
Qapıdan çıxanda arxaya döndü və “Yaxşı ki, varsan”,
– dedi Səlimə… Gözləri dolmuşdu bunu deyərkən.
251
Belə duyğusal anları yaşamaqdan həmişə qaçmışdı Səlim. Araya başqa sözlər qatıb söhbəti yayındırmışdı…
Yenə də elə etdi. “Yaxşı, evə gedib yasını tut. Bu gün gülüzlü bir ayrılığın oldu. Başın sağ olsun!” Bir də ucadan güldü arxasınca.
Bukre pilləkənləri üç-üç, beş-beş enərək deyindi. “Sarımırsan, barı gülmə yarama, canımın suyu…”
Bukrenin son sözləri zarafat da olsa, ürəyini deşmişdi Səlimin. ”Sarımırsan, barı gülmə yarama…”
Qapını yavaşca örtdü. Eyvana çıxdı. Küçənin başında gözdən itənə qədər Bukrenin ardınca baxdı. “Ah, Bukre…” – deyə köks ötürdü. “Yara sağaldığını bilməz. O hər zaman özünü qanayır zənn edər. Yaralar sağalmaq istəməz. Çünki yaralar sağalınca ölər, Bukre! Yaralar sağalınca ölər”.
***
Səlimgildən iki döngə aşağıdaydı evləri. Sürətli addımlarla irəliləyir, bir yandan da bərbad bir günün “heç də pis olmayan” sonunu düşünürdü. Səlim olmasaydı bu qədər sarıla bilməzdi həyata. Bunu çox yaxşı bilirdi. Başqa insanların fikrini soruşmaz, onlara dərdini deməzdi.
Sadəcə Səlim vardı. Başqa dostu yoxdu. O da özü kimi qeyri-adi idi çünki… Bir-birinə bənzəyən insan sürüsün-dən deyildi. “Nə üçün başqalarına da dərdini aça bilmirsən?” – deyə soruşulanda, “Başqa insanlardan fikirlərini soruşmaram, çünki mən başqa insanlara bənzəmərəm”, –
deyərdi. Elə buna görə yalnız idi… Həm eşq, həm də
sosial həyatında o qədər də çox adam yox idi. Tapdıqları 251
da axtardıqları deyildi. Sadə bir həyatın yalnızıydı o…
Amma xoşbəxt idi. İnsanların çoxluğu onu narahat edirdi.
İnsanın çoxluğu ürək döyüntülərini artırırdı. Bir iki dost ona kifayət edirdi. Heç gözləmədiyi halda təkbaşına qaldığı zamanlar olmuşdu. Üzsüzlüyündən tüpürüləcək üzü belə olmayan insanlar tanımışdı. Onların nə üçün bu qədər xaraktersiz olduqlarını düşünürdü. Görəsən, o çox-luq haqlı idi, yoxsa azlıqda qalanlarmı günahkardılar? Se-çimlərimizi edərkən elə hey səhv yollaramı salırdı həyat bizi? Nə üçün həmişə axtardıqlarımızı itirib, axtarmadıq-larımızı tapırıq?
Ümidlə gözləyərkən, ümidlər azalıb, azalıb yox olmağa başlayanda, axtarmaqdan bezib tapdığımıza razı oluruq. Razı olduğumuza tam alışmağa başladığımızda isə
axtardığımız adam qarşımıza çıxır. Darmadağın olur hər şey. Və biz rahat həyatımızı pərakəndəliyə dəyişirik çox vaxt. Buna görə də gözlədiyimizi layiq olmadığı yerə
göndərir, razı olduğumuzla, heç də razı olmadığımız bir həyat yaşayırıq. Ya ümidlərimiz çox tez bitir, ya da gözlə-diklərimiz çox gec gəlir…
Beynini qarışdıran bu düşüncələr içərisində evə girdi.
Atası və balaca qardaşı yatmışdılar. Anası isə salonda qızını gözləyirdi. İçəri girən kimi anası danlamağa başladı:
“Hardasan indiyə kimi? Telefonun da bağlıdır, zəng çatmır!”
Bukre adət etdiyi kimi tələsik addımlarla hamama tərəf getdi. Anasının əsəbi baxışları altında sürətlə keçərkən üzünə təbəssüm qonduraraq, – “Əziz anam, mübahisə
etməyək. Çox çətin gün idi mənim üçün. Kefim düzəlsin 251
deyə Səlimgilə getmişdim. Orada yubandım. Saata heç baxmadım”, – dedi.
Cümləsini bitirəndə çoxdan hamama girmiş, əlini, üzünü yumağa başlamışdı. Anası danlaq dolu cümlələrini sonraya saxlayaraq hamamın qapısına qədər gəldi: “Ac deyilsən ki? Yeməyi yığışdırmadım”.
Hamamdan çıxarkən, – “Yox, ana, ac deyiləm”, –
dedi və anasının yanaqlarından bərk-bərk öpərək otağına getdi.
“Ah mənim, dəli qızım!” – deyə heyfsləndi anası.
Bukrenin otağı onun sığınacağı kimiydi. Özüylə baş-başa qalmaq üçün qaça biləcəyi tək yer bura olardı. Paltarını dəyişdi. Aynada görünən üzünə baxdı. “Bəli! Bir az əzilmiş ola bilərəm, amma hələ də ümid var, çünki sın-mamışam”, – dedi və güzgüdəki əksinə gülümsədi. Çar-payının üstünə atdı yorğun bədənini. Bir müddət tavanı seyr etdi. Fiziki yorğunluğu beynindəki düşüncələrə təsir etməmişdi. Qalxdı, çantasından cib telefonunu çıxartdı.
Açmayacaqdı. Düşündü. Fikrindən daşındı. Açdı. İlk gələn mesaj ondan idi: “Sənə etdiklərim üçün məni bağışla” –
deyirdi. Qərarlı şəkildə cavab yazdı: “Nömrəni əngəlləyə-cəkdim, amma fikrimi dəyişdim. Bu mesajdan sonra kartımı qırıram. Artıq mənim üçün yad adam belə deyilsən!”
Hirslə çarpayıdan qalxdı, telefon kartını qırdı və pən-cərədən çölə tulladı. Rahatlanmışdı. Yuxusuyla görüşə bilərdi indi. Bir neçə aydır davam edən narahatlığın yerini dadlı bir sükunət aldı. Otağının işığını söndürdü, yor-ğanın altına girdi. Başını yastığa qoyan kimi gözlərini yumdu. Yuxuya getməzdən əvvəl son dəfə düşündü. Yarımçıq əlvidalarla ayırlanlar, yarımçıq salamlarla geri dö-251
nürdü həmişə… Bu dəfə qəti şəkildə qərarlı idi Bukre. Ayrılıq da olsa, artıq “yarım qalmaq” sözü yox idi lüğətində.
Ya həmişə, ya heç vaxt!
***
Səhər yuxudan duran kimi telefona cumdu Səlim.
Bukreyə zəng vurdu. Bağlıydı telefonu Sonra ağlına başqa nömrəsi gəldi. Sadəcə ailəsinin və özünün bildiyi nöm-rəydi bu. Bir neçə dəfə zəng etdi. Cavab verən olmadı. Səhər yeməyinə başladı tələsik. Vacib işi vardı. Bu gün gəz-dirəcəyi bir turist dəstəsi üçün saat 10:00-da Taksimdə
Gəzi Parkının qarşısında olmalıydı. Atası səhər tezdən evdən çıxmışdı. Çörəkpulunu daşdan çıxaran atalar evdən hər zaman tezdən çıxarlar. Buna görə də uşaqları onları sadəcə gecələr görərdi. Yorğun görərdi. Atası təzə bir divar üzləmək sifarişi almışdı Qartalda. Yol uzaq idi.
Anası səhər yeməyini çoxdan hazırlamışdı, Autizm xəstəsi olan böyük qardaşını yedirtməyə çalışırdı. ”Sabahın xeyir, toppuş”, – dedi anasına və yanağından öpdü.
Qardaşına tərəf çevrildi və “Sabahın xeyir, dünyanın ən yaraşıqlı böyük qardaşı. Bu gün kefin necədi, görəsən?” –
soruşdu sevincli halda. Nə vaxt onu görsə gülümsəyirdi.
Birlikdə səhər yeməyini yedilər. Arada atasını soruşdu Səlim. “Atam hərdən bir bizə də gələcəkmi, ana?”
Anası hər dəfə olduğu kimi bu dəfə də sözünü ciddi qəbul etdi: “Elə demə, oğlum. Adam bizim üçün işləyir gecə-gündüz”.
Səlim tez-tələsik durdu və boşqabından bir tikə də
götürüb ağzına qoydu və boğulurmuş kimi cavab verdi: 251
“Ay ana, sən də o dəqiqə ciddi başa düşürsən. Dedim bir az zarafat edim toppuşumla”.
Masadan qalxdı Səlim. Anası, – “Yeməyini bitirmə-din, oğlum! Hara belə tələsik?” – deyə soruşdu.
“Ana, gəzinti işim var bu gün. Əlavə iş çıxdı. Bax, gör indi nə gözəl pul qazanacağam”. Anasının yanağından bir çimdik götürdü və qardaşını da öpərək çıxdı evdən.
Böyük qardaşı arxasından baxırdı Səlimin. O həmişə qardaşının arxasından baxardı. Haraya getdiyini anlamağa çalışırdı bəlkə də… Onun iyirmi altı illik ömrü eləcə anlamağa çalışmaqla keçmişdi.
Metroya tərəf sürətli addımlarla yeriyərkən telefonuna zəng gəldi. Bukre idi. “Sabahın xeyir, Quzu”, – dedi yuxulu bir səslə.
“Sabahın xeyir, yuxu gözəli… Hələ indimi durursan?”
Yuxulu səs cavab verdi: “Biz yuxu adamları üçün gün yeni başlayır. Sən dan söküləndə oyanırsansa, bunda mənim nə günahım var, a Quzu!”
Səlim sürətli addımlarla yeriməyə davam edir, bir yandan da Bukreyə cavab verməyə çalışırdı: “Görürəm ki, sürətlə başlamısan günə. Necə olduğunu bilmək üçün zəng etmişdim səhər. O biri nömrənə zəng etdim, amma bağlıydı”.
Bukre ətraflı izah etdi: “O nömərni artıq işlətməyə-cəyəm, Səlim. Məni burdan axtararsan”.
Səlim məsələni anlamışdı. Üstündə durmadı: “Sənə
demək istədiyim sözlər çoxdu, amma vaxtım yoxdu. Gəzinti işi çıxdı. Turizm şirkəti gəzinti işi verdi yenə. Ora gedirəm. Əlavə pul alacam. Bax, günortadan sonra işim bi-təcək. Qazandığım pulu şirin-şirin yeməyə nə deyirsən?”
251
“Bir az qənaət elə də sən də! Amma yenə də qulağa xoş gəlir təbii”.
Gülüşdülər. Aralarındakı söhbət davam edərkən Səlim “Baxçalı evlər” Metro dayanacağına çatmışdı artıq.
“Yaxşı o zaman, Yavru Quş. Saat üçdə Taksimə gəl.
Mən indi Metroya minirəm, görüşərik sonra”.
“Yaxşı, Quzu. İki tamamda hazırlıqdan çıxıram. Üçdə
ora çatıb sənə zəng edərəm”.
Bukre telefonu bağladı və yatağında tənbəl-tənbəl gərnəşdi. Bir gün əvvəlin təsirindən heç bir iz qalmamışdı zehnində və bədənində. Birbaşa duş almağa getdi. Çıxdı. Özünü çox rahatlanmış kimi hiss edirdi. Pambıqtək olmuşdu bədəni. Geyindi və hazırlıq kitablarını götürüb evdən çıxdı. Şamlıq caddəsindən UEFA Meydanına doğru addımladı. İşıqlardan Bakırköy avtobusuna mindi.
Hazırlıq kursuna gəldi.
Bufetdə oturan hazırlıq yoldaşlarına baxdı. Əvvəllər heç biriylə danışmamışdı. Onlar da yad adama baxırmış
kimi baxırdılar Bukreyə. Baxışlarında ”Bizi vecinə almır, özündənrazının biridir!” ifadəsi var idi. Səhv başa düşül-düyünü bilə-bilə davam etdi soyuq hərəkətlərinə. Aralarından hansısa bir gün onu mütləq başa düşəcəkdi. Əlbəttə, nə vaxtsa onun haqqında yanlış düşündüklərinin fərqinə varacaqdılar. Yaxşı, birdən bu vəziyyətin fərqinə
varmasalar, Bukrenin vecinə olacaqdımı? Xeyr!
Diqqətlə qulaq asdı bütün dərslərə. Tənəffüslərdə
testlərlə məşğul oldu. Liseyi bitirəndən sonra ilk girdiyi imtahanda istədiyi yerə qəbul ola bilməmişdi. Sonrakı iki il də həmçinin. Bu müddətdə Səlim iki illik peşə ixtisasına qəbul olmuş, turizm və otelçiliyi oxumuş, bitirmiş və mə-251
zun olmuşdu, amma iş tapa bilməmişdi. İngilis dilini çox yaxşı bildiyi üçün turizm bələdçiliyi edirdi iş olduqca.
Bu il axırıncı dəfə özünə şans verirdi Bukre. Əgər bu dəfə də qəbul ola bilməsə, ingilis dili kurslarına gedəcək, inkişaf etdirəcəkdi xarici dilini. Hətta imkan olsa, dil üçün Londona getmək haqqında belə düşünürdü. Xarici dili çox yaxşı vəziyyətə gələndə isə o da Səlim kimi turist bələdçiliyi edəcəkdi ən pis halda… Amma bu şəhərdə deyil… Antalya, Bodrum, Fəthiyyə kimi turizm yerlərinə
gedəcəkdi. Sahil həsrəti idi onu bu fikirlərə məhkum edən. Əlbəttə, xəyallarına uyğun gələn bir yer tapacaqdı özünə.
***
Hazırlıqdan sonra Taksimə getdi. İstiqlal Caddəsində
bir kafedə oturub Səlimi gözləməyə başladı. Qəhvəsini içərkən insanları seyr edir, yandakı masada gedən söhbəti istəməsə də eşidirdi. İnsanlar üzlərində olmadığı, ola bil-məyəcəkləri bir maskayla gəzir, danışdıqları hər şeylə olmaq istədikləri adam kimi ifadə edirdilər özlərini. Halbuki nə qədər yarımçıq və aciz idilər. Heç biri bu vəziyyəti hiss eləmirdi. İnsan oğlu belədi onsuz da. Olmadığı ki-mi olduğunu düşünüb özünü göylərə qaldırarkən, əslində, nə olmadığını çox yaxşı bilir. İnsanlar əsla nə olmadıqlarını söyləyə bilməzlər bir-birilərinə. İnsanlar arasında səssizcə davam edən kədərli bir anlaşmadı bu. Hər kəs ra-zıdır öz halından. Şirin yalanlarda itmək acı həqiqətlərdə
özünü tapmaqdan daha cəlbedici idi.
251
Sonra özünü düşündü Bukre. Arxasında tərk edə-edə
böyüməyə çalışdığı özünü. Həmişə itirəcəyi şeyləri sevmişdi. Ən pisi isə sevdiklərini itirmişdi də həmişə. Bu itkilərlə addımlayırdı həyatın tozlu yollarında. Unutmurdu, unuda bilmirdi bəzilərini… Gözdən itmələri unudul-maqları üçün bəs eləmirdi. Çünki insan gözüylə deyil, ürəyiylə sevirdi. İzdihamlara sığınacaq qədər tənha qalırdı bu dilemma qarşısında. Həyatını anbara çevirdiyi üçün yaşaya bilməyən insan yığınının içinə girirdi səssizcə.
Onlara uzaqdan baxırdı. Arxasınca qaçacaqları xəyalları olmadığı üçün xəyal qırıqlıqları da olmurdu onların. Xoşbəxt idilər təəssüf ki. Tənhalıqlarını anlamayacaq qədər xoşbəxt…
Özünü insanlardan tamamilə uzaq hiss edirdi bəzən.
Ya da bir uçurum kənarındakı gül kimi. Eşqin qaranlıq və
dar dalanlarını əzbər bildiyi halda, ayrılığın geniş küçələrində itirdi bütün münasibətlərində. Limandan ayrılan gəmilərin arxasınca baxan və gedərək balacalaşan insanlar olur ha… Bax, həmin o insanların kiçildikcə içində
necə böyüdüyü haqda fikirləşdi. “Gedişinə bir sevda bağışladım onların”, – dedi içindən.
Ağlının indi bütün bunlara nə üçün belə ilişib qaldığını bilmirdi. Dünən yaşadığı hadisənin təsiri ola bilərdi.
Halbuki həll elədiyini düşünürdü. Demək, artma ehtimalı olan sarsıntıları da var idi bu zəlzələnin və indi Bukre o sarsıntıları yaşayırdı. Birdən çiyninə bir əl toxundu astaca. Dik atıldı Bukre. Gələn Səlim idi. ”Bağışla, fikrə getmişdin, özünə gəlməyini gözləyə bilməzdim”, – dedi.
Dünyaya geri dönmüşdü Bukre. ”Məni dəli elədin, Səlim, – dedi, – adam bir xəbər eləyər”.
251
Güldü Səlim: “Bukre, insan gələrkən gəldiyini necə
xəbər verə bilər, insafın olsun?”
Küsmüş kimi davrandı Bukre. Səlimdən nə üçün yu-bandığını soruşdu.
“Adamlara yeməkdə də mən yoldaşlıq elədim. Ona görə yubandım. Doymaq nədi bilmirdilər. Hələ aralarında bir zənci vardı ki, heç soruşma. Ən çox o yedi. Təbi-idir də, adamda zənci mədəsi var!”
Gülümsədi Bukre: “Yəni araya bu incə zarafatların-dan sıxışdırmasan, olmaz da?”
Həyacanla anlatmağa davam etdi Səlim: “Pulumu da kəsdilər onsuz da. Düzdü, çox kəsməyiblər, amma yenə
də haqqımı tələb elədim mühasibdən. Qanmaz-qanmaz üzümə baxdı. Heç nə demədi”.
Bukre onun sözünü kəsdi: ”Necə yəni, vermədilərmi pulunun qalığını?”
“Nə qədər az gəlir”, – deyə soruşdu, sonra boş-boş
baxdı. Mən də cavab vermədim”.
“Neylədin bəs?”
“Əhəmiyyət vermədim”.
“Dəhşətsən, Quzu”.
Kefləri yerində idi. Qarsonu çağırıb sifarişlərini verdilər. Səlim tox idi. Bukre tez hazırlanan bir şeylər istədi özü üçün. Bir yandan da söhbətlərinə davam edirdilər.
Söhbətləri bitincə cəmiyyətlə, cib telefonları ilə maraqlanmağa başladılar. Sonra bir az ağır mövzulara girişdilər.
Gündəlik mövzular da bitəndən sonra daha dərin şeylərdən danışmağa başladılar. Söz hərlənib-fırlanıb yenə öz daxili dünyalarında lövbər saldı. Son zamanlar ikisinin də
dərdi olan “Xoşbəxt olmaq” haqda danışmağa başladılar.
251
Daha doğrusu, xoşbəxt ola bilməmək haqda… İkisinin də
ortaq nöqtəsi tənhalıq idi. İnsanların onları anlaya bilmə-mələri idi… Bəlkə də onlar bu dünyanı başa düşə bilmirdilər. Həmişə müzakirə edir, gəlib çıxdıqları yer isə fərqli yollarla bir-birinə yaxın cavablar almaqdan o tərəfə gedib çıxmırdı.
Özlərindəki çatışmazlıqları açıb ortaya qoydular əvvəlcə. Sonra kiçik xoşbəxtliklərlə necə böyük sevinclər yaşaya biləcəklərini müzakirə etdilər. Həyat onlara həmişə
xoşbəxtliyin kiçik bir parçasını bağışlayırdı ancaq! Ya da bəzən…
Səlim, – ”Xoşbəxt olmaq hər şeyə sahib olmaq deyil, sahib olduğun qədərini hər şeyinə çevirə bilməkdir”, –
dedi. Məsələyə belə yanaşma çox xoşuna gəldi Bukrenin.
“Keçmişi düşünək indi”, – dedi sonra Səlim.
Bukre o dəqiqə qaşlarını çatdı: “Bax, Səlim! Əgər sil-məyəcəksənsə keçmişimin tozlu rəflərinə üfürmə. Sonra sən gedirsən, mən boğuluram o tozun içində”.
Səlim bu sözdən xoşhallanaraq gülümsədi. Artıq Bukreylə çözələyəcək mövzu tapmışdı: “Həyəcanlanma, Yavru Quş. Dərdləşirik öz aramızda”.
Bukre başladı bu dəfə sözə: ”Dayanmadan kiməsə
ehtiyac hiss etmək nədəndir, Səlim? Yəni nə üçün həmişə
iki nəfər olmaq arzusundayıq? Yüz dəfə and içsək də bir də heç kimə könül verməyəcəyimizə, ağrısını bir az unut-duqdan sonra yenə yeni sevgili axtarma ehtiyacı hiss edirik. Halbuki mən tənha qalmağı sevən biriyəm. Görəsən, adam axtarışımız sevilmək arzumuzdan qaynaqlanır, yoxsa ürəyimizin yaralarına sarğı üçündür?”
251
“Bax, Bukre, – deyə sözə başladı Səlim. – Sosial varlıqlar olsaq da, hərdənbir yalnız qalmaq istəyə bilərik.
Amma bu yalnız yaşaya biləcəyimiz mənasını verməz.
Sevmək, sevilmək… Bunlar çox gözəl duyğulardır əlbəttə… Sevgidən yana hər kəs bizim kimi bəxtsiz deyil ki…
Elə bir-birinə yaraşan, elə xoşbəxt insanlar var ki… Bir ömür əl-ələ yaşayıb həyatı başa vuranlar tanıyram mən.
Baxma sən bizim bəxtsizliyimizə. Mən bir gün bəxtimizin tərsinə dönəcəyinə və axtardığımız sevgini tapacağımıza inanıram. O vaxt biz deyil, bizi seçən adam yaralarına sarğı üçünmü, yoxsa eşq üçünmü gəldiyini bizə isbat edər.
Bunu etməklə o adam doğru adam olub olmadığını da sübut etmiş olacaq”.
“Quzu, əgər keçmişdəki əzablarım qarşımdakı insanda yoxa çıxmırsa, o adam xoşbəxtliyimin başlanğıcı ola bilməz. Həyatıma girəcək insanın məni sadəcə xoşbəxt etməsi kifayət etməz, keçmişimdəki acıları da unutdurması lazımdı. Bu bir başlanğıc deyil, görünməz bir qələmlə geriyə doğru silməkdir içini qaraldan hər şeyi… Çünki bilirsən bir gün təkrarən üzə çıxacağını onların”. Sonra Səli-minüzünə baxdı Bukre. Onun düşüncələrini də bilmək istəyirdi.
“Məncə bir az böyük ümidlər yükləyirsən eşqə”, –
deyərək sözə başladı Səlim. Bu cavabdan bir az təəccübləndi Bukre. Gözləmirdi… Davam etdi Səlim: “Sən sənin kimi sevən birini istəyirsən, Quşum. Amma hər kəs eyni cür sevməz, sevə bilməz. Sənin kimi sevən birini tapdığın zaman həqiqətən xoşbəxt ola biləcəyinimi düşünür-sən? Məsələn, mən özüm kimi birinə heç dözə bilmərəm.
Yaxud sən, özün kimi biriylə heçmi savaşmayacaqsan? Bu 251
özünlə savaşmağa bənzəməzmi bir az da? Bax, o bir-biri üçün yaradılmış insanlar deyimi vardır ha… Elə birini tapdığın an möcüzə olacağını düşünənlər var haa… Mən inanmıram belə şeylərə. Bir-biri üçün yaradılmış insanların bir-birini tapmasının necə möcüzəvi tərəfi ola bilər ki?
Olması lazım olan olmuşdur sadəcə. Məncə əsil möcüzə
bir-biri üçün yaradılmamış insanların bir-birinə çevrilə
bilməsidir…”.
Haqq verdi Səlimə… Söylədiklərində yanlış olan heç nə yox idi. Qarşıdakı insanın çatışan və çatışmayan cəhət-lərini qəbul edə bilməkdəydi böyüklük. Sadəcə inanmaq bəs etmirdi. Sınmadan əyilə bilməyi bacara bilməliydi insan.
“Haqlısan, Səlim. Başqalarının doğrularında böyümək yerinə öz səhvlərimizdə yox olmağı seçirik həmişə.
Amma bu hər zaman belə olmalı deyil. Aradabir insanın başqalaşması lazım ola bilər. Bəli! Bir-birinə bənzəyənlə-rin bir-birini cəlb etməsi normaldır, amma bir-birinə bən-zəyənlərin bir-birini qırması da bir o qədər faciəvidir”, –
dedi və susdu Bukre. Qarşısındakı salfetlə oynamağa başladı. Hiss olunurdu ki, nəsə etiraf edəcəkdi Səlimə və özünə: “Deyəsən, mən bir eşqə sahib olmağı deyil, eşqin mə-nə sahib olmasını istəyirəm. Dəyişməyim lazımdı, bilirəm”.
Səlim söhbətin əvvəlindən bəri demək istədiyi şeyi Bukredən eşitmişdi indi. Tamamilə haqlıydı. O, bir eşqə
sahib olmağı deyil, eşqin ona sahib olmasını ümid edirdi.
“Ah, mənim Yavru Quşum! Bax, elə bunu anlatmaq idi mənim də dərdim. Kaş ki bunu özünün anlaya biləcək qədər zamanın da olsaydı eşqdə”.
251
Bukre başa düşməmiş kimi baxdı Səlimin üzünə.
“Necə yəni?” – deyə soruşdu.
“Yəni bunu anlamaq zaman istəyirdi, amma sən bütün sevgilərini qaça-qaça yaşadın. Daha doğrusu, yaşaya bilmədin. Buna görə də səni seçənlər, çox tez açılmış yaranın gec vurulan məlhəmi kimi oldular. Yaralarının ağrısını sakitləşdirmədilər. Sadəcə, üstünü bağladılar. Ona gö-rə də sən o istədiyin başlanğıcı edə bilmədin. Amma çox yaralıydın, vaxtın da yox idi gözləməyə. Gözləyə bilmədin. Qaldığın yerdən davam edəcək qədər belə dayanma-dın heç bir yerdə… Səndə çatışmayan şey səbirdi. Buna görə tənhasan. Buna görə eşqin sənə sahib olmaması səni yarımcan etdi bu qədər. Buna görə eşqə sahib çıxmalı olduğunu qavraya bilmədin heç cürə”.
Bir az da düşündü Bukre. Özünü bir dəfə də gözdən keçirtdi. Əlindəki salfeti xırda-xırda cırıb-tökürdü. Dostunun sıxıldığını anladı. Zarafat etməyə çalışdı. Ortalığı bir az yumşaltmalıydı.
“Eee… deyəsən, mövzunu araşdırmaq istəyərkən içinə yıxılıb qaldın”. Bukre əlindəki salfeti yerə qoydu.
Üzündəki düşüncəli ifadə isə hələ də qalırdı. “Bir az gəzi-şəkmi?” – deyə soruşdu.
***
İstiqlal caddəsinin izdihamına atdılar özlərini. Bir yığın insanla birlikdə Tunelə doğru gedirdilər. İkisi də
səssiz idi. İzdihamın qalın divarları içində ikisinin arasında əzilən səssizliyi bölüşürdülər. Ətrafdakı insanlarda idi gözləri. Yanlarından keçib gedənlərin üzündən həyat 251
hekayələrini oxumağa çalışırdılar o qısa anlarda… Bəlkə
də özlərinə oxşayan tale sahiblərini axtarırdılar gizli-gizli.
Tapsaydılar, sevinəcəkdilər, görəsən?
“Bu insanlara bax, – dedi Səlim, – qıraqdan baxanda, elə bil, heç bir dərd-sərləri yoxdur. Hansısa oyunun epi-zodik rolunu oynayan aktyor kimidirlər… Heç birinin əsl üzünü görə bilmirik. Üzlərindəsə kədər dənizinin gör-kəmli dalğalarını seyr edirik. Dərinlikdəki səssizlikdə nələr yaşadıqlarını bilmirik amma…”
Heç bir söz söyləmədi Bukre. Sadəcə başıyla razılığını bildirdi dostuna. İnsanları seyr etməyə davam etdi.
“Eeeeeh, əhəmiyyət vermə! Həmişə həyatın kədərli tərəflərini müzakirə etməli deyilik ki… Ağrını unutmadan xoşbəxtliyi də yaşaya bilərik doyunca… Həssaslığımızı itirmədən”, – dedi Səlim. Bir çimdik götürdü Bukrenin yanağından. Xoşbəxt etmişdilər bir-birilərini.
Yağış yağmağa başlayırdı İstanbulda… Amma heç kimin qaçmaq fikri yox idi bu bərəkətdən. Yaz yağışından qaçmazlar. Yaz yağışında islanmaq ruha ən xoş gələn şey sayılırdı bu şəhərdə. Damcılar tək-tək düşməyə başladı.
Elə bu vaxt birdən-birə sürətləndi, leysana çevrildi. İkisi də qaçmağa başladı İstiqlal caddəsində. Adamlara dəyə-dəyə, izdihama fikir vermədən. Üst-başlarında bir damcı-lıq da quru yer qalmamışdı. Gülə-gülə qaçmağa davam edirdilər. Uşaqlıq illərindən bəri nə vaxt yaz yağışı yağsa, harda olursa-olsun, belə edirdilər həmişə. Hər dəfəsində
də analarından tənbeh eşidirdilər. Ancaq yenə də əl çək-mirdilər adətlərindən. Özlərini quş kimi sərbəst hiss edirdilər. Həqiqətən də xoşbəxt idilər.
251
2
Ertəsi gün. Cümə. Yenə səhər tezdən zəng etdi Səlim.
Bukre yenə də yatırdı. Güclə açdı telefonu: “Eh, Quzu, sən heç yatmırsanmı?”
Səlim həyəcanlı idi. “Mənə bax, Yavru Quşum. Bu dəqiqə çantanı hazırlayırsan. Gəzməyə gedirik. Düşərgə
quracağıq. Gecə yola çıxmalıyıq”.
Bukre nə baş verdiyini anlaya bilmədi əvvəlcə: “Nə
düşərgəsi? Kəşfiyyatçıyıq biz?”
Güldü Səlim. “Kəşfiyyat düşərgəsi deyil, Bukreciyim.
Təbiətdə düşərgə… İki günlüyünə təşkil elədim. Çadır qurub fəlsəfədən danışacağıq. Yəni Yüksəktəpə Fəlsəfə
Dərnəyinin tədbiridir”.
Bukre özünə gəlmiş kimi oldu bir az. Səlim həmişə
özünəməxsus fikirlərlə qarşısına çıxar və əylənərkən həm də öyrədən tətil layihələri ilə hər kəsi məst edərdi. Bu da onlardan biri idi.
Qaz dağlarında dincələcək, təbiətin qoynunda yürü-yüşə qatılacaq, dağa dırmaşacaq, qeyri-adi işlərlə dolu iki gün yaşayacaqdılar. Səlim bunları birnəfəsə danışıb qurtardı. Bukre özüylə götürməsi lazım olan şeylərin siyahı-sını yazdı və hazırlıq görməyə başladı. Həftə sonu üçün mükəmməl plan idi. Ailələrindən lazım olan icazəni aldılar. Bukre balaca qardaşını da özü ilə aparacaqdı.
Qaz dağlarına yola düşəcək avtobusun hərəkət edəcəyi yerə gəldilər. Üçü də bel çantalarını baqaja verdikdən sonra öz yerlərinə oturdular. Sabah axşam sona yetəcək səfər başlamışdı. Çox möhkəm söhbətə girişərək gecəyə
251
doğru irəliləyirdilər. Sanki hamı bir-birini tanıyırdı. Eyni dərnəyin üzvləriydilər hamısı. Aralarında Səlim və Bukre kimi ilk dəfə belə bir tədbirə qatılanlar da var idi. Ətrafdakı insanlara yad baxışlarla baxmalarından da hər şey anlaşılırdı. Bir-birinə bənzəyənlər özlərini o dəqiqə tanı-yırlar.
Əksəriyyəti istedadlı və bacarıqlı gənclərdən ibarət qrup idi. Bukrenin qulağına tərəf əyilib, – ”Düzdü, özünü mahnı zənn edən fon musiqiləri də var, amma idarə etməyə çalış, Quşum”, – dedi Səlim. Gülməmək üçün özünü zorla saxladı Bukre.
Yola çıxdıqdan üç saat sonra Bukrenin qardaşı Uyqar yuxuya getdi. “Uyqar yatdı deyəsən, Bukre?” – dedi Səlim. Bukre pəncərənin kənarında oturan qardaşına baxdı.
Uyqar başını şüşəyə dayamış və özünü dərin yuxunun daxili rahatlığına təslim eləmişdi. Bukre saçlarını tumarladı qardaşının. Yavaşca öpdü yanağından. On üç yaşına çatan oğlan uşaqlarını ancaq yatdığı zaman öpmək olardı.
Başqa cür buna icazə verməzdilər.
Səlimlə Bukrenin arasında avtobusun dəhlizi uzanıb gedirdi. Yanındakı yer boş idi Səlimin. Qardaşının ayaqlarını öz oturacağının üstünə uzadıb Səlimin yanına keçdi Bukre. ”Çox həyəcanlıyam. Bu günlərdə belə bir dəyişik-liyə ehtiyacım var idi. Mənə bu həyəcanı yaşatdığın üçün təşəkkür edirəm”, – dedi.
Səlim yuxuluydu. Səsindəki yorğunluqdan da hiss olunurdu. “Bu günlərdə ikimizin də bir az kef eləməyə
ehtiyacımız var, Yavru Quş. Bax, indi görəcəksən, necə də
yaxşı olacaq ikimiz üçün də”.
251
“Haqlısan, Quzu. Elə bu dəqiqə səhər olsun istəyirəm”.
Səlim qarşıdakı oturacağın cibindəki kitabı göstərə-rək, – “İstəsən oxuya bilərsən. Yol daha tez bitər. Mənsə
bir az yatmaq istəyirəm. Səhər tezdən durmuşam, bilirsən. Hələ dünənin yorğunluğunu da canımdan çıxara bil-məmişəm”, – dedi.
Bukre bir az da danışmaq istədiyini söylədi. Sonra birdən ağlına nəsə gəldi. Səlimi danlamağa başladı.
“Sən də çox bədxərc adamsan ha! Əlinə pul düşən ki-mi tez bizim üçün xərcləyirsən. Bir az qənaətcil ol!”
“İndi bunun söhbətə nə dəxli var idi ki, birdən-birə?”
“Nə bilim, qəfildən ağlıma gəldi. Həm də bir az dan-lasam, yuxunu qaçırdaram deyə düşündüm”.
“Pul xərclənmək üçün qazanılar, Yavru Quş. İnsanın dostuyla yediyi pul ən halal olanıdır”.
“Elədir, amma xərclədiklərinə də diqqət etməyin lazımdı… Pul asan qazanılmır. Sən imkanlı deyilsən axı.
Heç birimiz imkanlı deyilik. Varlıları da sevmirsən, bilirəm. Hətta nifrət edirsən…”.
Səlim tez etiraz etdi: “O qədər də nifrət etmirəm var-lılara. Onlar da bir az insandırlar!”
Bukre özünü saxlaya bilməyib güldü. Gecənin səssiz-liyində daha da böyüdü gülüşü. Bunu hiss edən kimi qıs-dı gülüşünü. Sonra səssizlik çökdü aralarına. ”İkimiz də
tənhayıq, – dedi Bukre, – amma fərqinə varmısansa, xoş-bəxtik… İnsan öz çatışmayan parçasına sarılaraq da ayaq üstə qala, xoşbəxt ola bilərmiş, Quzu. Biz hey təlxək kimi əylənməkdənsə, şərəflə tərk edilməyi seçənlərdən olduq sevgidə. Qorxmadıq bu cür yalnızlıqlardan. Özümüzə hə-251
mişə yaraşdırdıq bu cür tərk edilməyi. Onsuz da hansı yanlış eşq doğru yaşana bildi ki, elə deyilmi?”
Səlim yumulmaq üzrə olan gözlərindən yuxunu qov-du. Qarşıdakı qaranlıq yoldan gözlərini ayırmadan cavab verdi: “Yanlış eşqlər yalnızlığın qapısıdır. Özünü eşq kimi təqdim edib bizi içəri dəvət edər. Yalnızlıq həmişə cildini dəyişdirər, Bukre! Yenə aldanarıq, yenə aldanarıq. Yalnızlıq bizə eşqdən daha çox aşiqdir. Həmişə doldurar qəlbi-mizi. Bəli, təkik əslində, amma yenə də ölümcül yalnızlıqlardan qoruyur bizi Allah”.
Bukrenin də gözləri irəlidə uzanıb gedən qaranlığa dikildi. Çox böyük yorğunluq hiss edirdi daxilən. “Mənim yastığımı verə bilərsənmi?” – dedi Səlimə. Səlim sol çiynini yaxınlaşdırdı Bukreyə… Bukre uşaqlığından qalan bir adətlə o dəqiqə Səlimin çiynindəki yerini tutdu… “Ah, Səlim… – dedi, – heç bir yastıq mənə bu rahatlığı vermir”.
Səlim gülümsədi. “Çünki başını qoyduğun hər yastıq içində bir yuxusuzluq gizlədər, – dedi, – biz də həmişə
yorğun ikən yuvarlanarıq o yuxusuzluğun girdabına…”
Bukre yarıaçıq gözlərlə dinləyirdi Səlimi. “Həyatın ən qəddar tərəfi bilirsən nədir, Quzu?” – deyə soruşdu.
“Nədir?” – dedi Səlim.
“Həyatın ən qəddar tərəfi xoşbəxt olduğumuz anlarda bir sonu olduğunu bizə xatırlatmasıdır… İnsanın ən pis tərəfi isə həyatın bir sonu olduğunu hər dəfə unutması-dır… Halbuki ölməyi gözləyərkən hiss etdirmədən içimizdə yavaş-yavaş ölürük. Dəfələrlə təkrarlanır bu son, sadəcə, fərqinə varmırıq. Biz onu hiss edənə qədər keçmişə gö-mülür hər şey. Kaş ki keçmiş bu qədər keçməsəydi, Səlim.
Bizim üçün qoyub getdiyi təcrübələr də işə yaramır keç-251
mişin. Buna görə də eyni səhvləri təkrar etməkdən yorul-muruq”.
Qısa bir səssizlik çökdü araya. “Keçmişi keçmiş edən keçib getmədiyi olmalıdır, məncə, – deyə cavab verdi Səlim. – Unudulmuş bir keçmiş, gözdən çıxarılmış, itirilmiş
keçmişdir. Əsl itirənsə keçmişini unudanın özüdür. Buna görə də ətrafımız incidənlərə sarılan, sevənlərəsə küsən insanlarla doludur”.
O dəqiqə söhbətə başladı Bukre: ”Unutma, Səlim, qadınlar çətin olanı sevirlər. Bu səbəbdən də qəlblərini oxşa-yanı qoyub, qıranın arxasınca gedirlər”.
Davamını Səlim gətirdi. “Amma sonra da arxada qoyub getdiklərini axtarırlar həmişə… Dərs olsun onlara! –
deyərək tənqid elədi. – Həyat o qadınlara qəlblərini qıran-ları özlərindən əvvəlkilər üçün darıxsınlar deyə göndərir”. Dedi və güldü sonra. İndi növbə Bukredə idi: “Niyə
elə deyirsən ki, Quzu? Bəzən gözümüz heç kimi görmür də!”
“Gözünün ondan başqa heç kimi görməməsi də bir cürə korluqdur, Yavru Quşum!”
“Könül quşudur da, özü gedib qonur, nə edə bilərik?
Yer üzünə sevməyi bilərəkmi gəlirik biz? O bilinən deyil, öyrənilən bir şeydir. Görmürsənmi nə qədər “sevilmək üçün sevənlərlə” doludur bu dünya. Ya da sevmək üçün sevənlərlə”…
“Elə buna görədir də bütün peşimanlığınız”.
“Nəyə görədir peşimanlığımız?”
“Eşqin nə olduğunu bilmədən ona inanırsınız. Eşqi tanımadan onu yaşamağa çalışırsınız. Sonra min dəfə
peşman olub ağlayırsınız. Gözünüzdə o qədər böyütdü-251
yünüz bir şeyin gözdən süzülən kiçik damlalara necə sığ-dığına təəccüblənirsiniz. Bu yanğını söndürən birini axtarırsınız sonra… Çünki bəzi gözyaşları insanın içindəki yanğını söndürməz, daha da alovlandırar! Düzdür, sonra mütləq kimsə gəlib yanğına girir… Ya söndürür onu, ya da özü də yanır səninlə birlikdə”.
“Eh, Səlim! Ya gecikir, ya da tələsir onlar. Bir dəfə
demişdik ha… Tez açılmış yaranın gec sürtülən məlhəmi…
Tez gələnlər ona görə yanırlar bəlkə də. Gecikənləri də
alovumuz istəmir heç. Yanmaq üçün bir yeri qalmadığı halda gələn suyu neyləsin alovlanan?”
“Sən də haqlısan, Yavru Quşum. Məncə, yenə də böyük məğlubiyyətlər deyil bunlar. Məğlubiyyət böyük-dürsə, əsil məğlubiyyətdir. Kiçik məğlubiyyətlər daha çox kəskinləşdirir insanı. Zaman keçdikcə arsızlaşır insan. Tapmaqdan yorulduğu halda axtarmaqdan əl çəkmə-yən zəmanə aşiqlərinə çevrilir. Bax, eşqə doymayanlardır onlar!”
“Əsəbiləşmə, Səlim. Hər kəs sənin kimi sevmir. Bunu sən mənə demişdin. Hər kəs eyni cür sevə bilməz demişdin. Mərvəni xatırla… Ona olan sevginin yeganə şahidi mənəm. O belə bilmir onu necə sevdiyini. Mənə oxumağı məsləhət gördüyün bu kitabın içində belə əlfəcin yerinə
onun şəkli var, bilirəm. Hörmət edirəm bu eşqə. Bəlkə də
ən məsum eşq gizli qalan eşqdir. Heç bir saxtalıq qarış-maz ona”.
Gözləri doldu Səlimin. Bukre nə zaman Mərvə desə, gözləri dolurdu. Cavab vermədi. Oturacağın cibindəki ki-taba uzatdı əlini. Səhifələrin arasından şəkli çıxartdı. Bir müddət seyr etdi Mərvənin gülümsəyən üzünü. Barmaq-251
larıyla tumarladı. Bukreyə uzatdı sonra. “Sən bu şəkli oxuya bilərsənmi, Bukre?” – deyə sual verdi dolmuş gözləriylə. Kədərləndi Bukre. Cavab verə bilmədi. “Mən bu şəkli hər gecə oxuyuram, – dedi Səlim. – Çünki həyatın şəklidir bu… Mənim həyatımın şəkli… Solğun olmağına baxma. Həyat reallıqda başqa, şəkillərdə bambaşqa olur”.
Sonra səhifələri qarışdırdı. Axtardığı qeyd kağızını tapdı. Uzatdı Bukreyə. “Ona bir şey yazmışdım. Mənim gözlərim çox köhnəltdi bu yazını. Sənin gözlərin də dəy-sin”.
Bukre çəkinərək kağıza tərəf əyildi. “Yazmaq, həyatın şəklini çəkməkdir. Ümid edirəm sənin kimi görə bilərəm”, – dedi və oxumağa başladı.
“Xahiş edirəm uca səslə oxu məni”, – gözlərini qarşıda uzanan yolun qaranlığına dikərək dedi Səlim.
“Bir eşq hər anlam ifadə edə bilər. Amma hər anlam bir eş-qi ifadə edə bilməzmiş. Anladım. Mən hüzursuzluğa aid xoş-bəxtlikmişəm. Və bu xoşbəxtliyin çarəsi yoxdur, bilirəm. Bilirəm və geri çəkilirəm. Siman mənə unutduqlarımı, itirdiklərimi geri qaytarır. Sən bunu hiss etmirsən. Polis qiyafəti geyinmiş
oğru kimisən. İtirdiklərimi geri qaytaranda qəlbimi oğurlayır-san. Amma oraya girmirsən. Qırırsan. Bilmirsən! Onsuz da heç bir ürəyi qırmadan ora girmək olmaz, elə deyilmi? Qırılmış bir qəlb səni içində niyə gizlədir, bilirsənmi? Bilmə! Çünki biz iti-rənlərik. Bizim bəxtimiz üzümüzə gülməz, bizim bəxtimiz arxamızdan diş ağardar. Həmişə hara getdiyimizi soruşarlar; nə-lərdən qaçdığımızı heç kim bilməz. Bizi ya sevməzlər, ya da sev-mirmiş kimi görünərlər… Buna görə də nə sağalar, nə də ölər bu yara. Sən bizi düşünmə. Məhv olmamışam. Yarımçıq öldüm sadəcə…”
251
Qarşılıqsız eşqin anatomiyası kimi idi bu yazı. Kədərləndi Bukre. Səlimin üzündə də kədər var idi. “Hansı yorğunluqdan danışırdı, kimi sevmişdi bu qədər, heç anlamadım. Halbuki onun gözlərinə baxdığım gün öz taleyimi oxumuşdum. Nəyi olmayacağımı bildiyim halda ona aşiq oldum. Eşq insanın özünü aldatmasını həqiqətə
çevirmə cəhdlərinə çevrilir bəzən. Məhv olmağı içimə
çəkdim, Bukre! Məhv olmanı ciyərinə qədər çəkmək nədir, bilirsənmi sən? Yox olmaqdan həyat ummaq… Sənin
“nəfəs” deyə alıb-verdiyinə “həyat” deyirəm mən. Sən nəfəs alıb nəfəs verirsən. Amma mən həyat alıb, ölüm verirəm”, – dedi və Bukreyə tərəf döndü. Sınıq bir təbəssüm var idi dodaqlarında. “Bir gün axtardığın insanı tapsan, qətiyyən ona “nəfəsim” demə! Aldığı hər nəfəsi geri qaytarır insan…”
Bukre möhkəm-möhkəm qucaqladı dostunu. Səlimi çox yaxşı başa düşürdü. Uzaqdan sevmək yarımçıq bir rahatlıq, ayaqüstü xoşbəxtlik kimiydi. Həddindən artıq kövrəlmişdi. “Ağlayırsanmı?” – deyə soruşdu Səlim.
Donmuş və məğrur yağış buludu gözlərində gizlənmişdi.
Üzünü pəncərəyə çevirdi.
“Hər gözyaşı məğlubiyyət deyil. İnsan bəzən dözə
bilmək üçün ağlayır, Səlim”.
Avtobuslar hüznün və hüzurun birləşdiyi yerdir. Həyat deyilən bu yolda hüzur güldürər, hüzün ağladar. Am-ma hüzünlü bir hüzur sadəcə gülümsədər. Gülümsəyirdi Bukre. İslanmış gözləriylə gülümsəyirdi. İlk oturduğu an-da ona çox rahat gələn oturacaq yol uzandıqca narahat etməyə başlamışdı. Bütün avtobus səyahətlərində belə olur.
Uyqara tərəf baxdı. Şirin-şirin yatırdı. “Yaxşı, sən də yat 251
bir az”, – dedi Səlimə. Səlim oturacağını arxaya itələyib gözlərini yumdu. Beş dəqiqə sonra artıq yuxunun qol-larında idi. Avtobus gecəni çiynəyərək irəliyə doğru şütü-yürdü.
***
Ürəyinin səsi tərəfindən aldadılan insanlar var. Onlar ürəkləriylə ağılları arasında seçim edirlər. Ürək ilə ağlın mübarizəsində əsil itirən isə özləri olurlar. İtirilmiş bir eşqdə birlikdə çıxılan yolun tənhalarıdır onlar. Məhkum edildikləri yalnızlığın günahkarı onları bu tənhalığa məhkum edənlər olsa da, hesabı ödəmək onların üzərinə
düşər. Amma yenə də sevməyə davam edərlər. Ovçuları-na aşiq olan quşlardır onlar. Bütün yolların eyni yerə aparıb çıxardığını görəndə başa düşərlər itirdiklərini. Ancaq yenə də yanlışlığı yalnızlıqdan üstün tutarlar. Özləri üçün yalanlar uydurarlar. “Yalan söyləmirəm; həqiqətlər dayanmadan dəyişir”, – deyə aldadarlar özlərini. Gerçəklər qapqara saçların arasından görünən ağarmış tük kimi dişlərini ağardar onlara… Yaralanarlar… Amma ölməzlər; Aradabir yaşayarlar…
Onlar bir bahar üçün min qışı gözə alan insanlardır.
“Əhəmiyyətli deyil, uğrunda itirə biləcəyim o qədər çox şeyim var ki…” – deyərlər və içində rahatlıq olmayan bir xoşbəxtliyi bölüşərlər. Yaşadıqları anı belə yaşaya bilmədikləri keçmişdə unudarlar. Özlərini xatırladan hər şeyi özlərində itirərlər. Talelərini dəyişdirməyə bəs eləməz heç bir qarşılaşmalar. Dilsiz olar onların yaraları. Bədənin altında danışar bu yaralar çünki.
251
Tək-tənha buraxılarlar; Ən çox sahib ola bilmədiklərinə əsəbləşən, amma ən tez sahib olduqlarından da əl çəkən insanlardır onları tərk edənlər. Eyni kədərin fərqli bədbəxtləridirlər. “Nə üçün ağlımızdakılar yanımızda deyil?” – sualını dayanmadan verərlər özlərinə. Ruhları isinsə də, ürəklərində həmişə qışdır. Bir ağı tökülər do-daqlarından astaca:
“Sabah da səhər olacaq, məndə batan Günəş, səndə necə
doğacaq?”
Sitəm dolu bir ağının suala çevrilmiş halıdır bu. Cavabı olmasa da, onları rahatlandırar. Yerdə qalan tək şey bircə təsəlli cümləsidir: ”Hər sevən öz sevgisinin qatilidir”.
Bunları düşünərkən yuxuya getdi Bukre. Başı içində
hüzur gizlədən bir yastığa qoyuldu. Səlimin çiyninə…
***
Səhər açılanda gedəcəkləri yerə gəlib çatmışdılar. Elə
də rahat olmayan yolçuluq idi. Düşərgə quracaqları əra-ziyə doğru heç tanımadıqları 30-35 nəfərlik qrupla irə-liləməyə başladılar. Qrupun lideri onları istiqamətləndi-rirdi. Yarım saat getdikdən sonra çadır quracaqları yerə
çatdılar. Ətrafı ağaclarla əhatələnmiş, yaşıl rəngin onlarla çalarını özündə əks etdirən yamacın kənarı idi bura. Bukre və Səlim çadır üçün lazım olan tədarükü gördüyü vaxt Uyqar onlara kömək edirdi. Birlikdə çadırı qurdular.
Qrup lideri qısa bir söhbət edərək nə üçün burada olduqlarını, iki gün ərzində hansı işləri görəcəklərini başa saldı.
251
Yavaş-avaş hamı bir-biriylə tanış olmağa, bir-birinə
kömək etməyə başlamışdı. Səhər yeməyindən sonra fəlsəfə müəllimi “Təbiət və Fəlsəfə” mövzusunda mühazirə
oxudu. İştirakçıların hər biri öz fikir və müşahidələrini, düşüncələrini söyləyərək müzakirəyə qoşulurdular. Səlim də söz istədi. Bukre qürurla qulaq asdı dostuna. Daha sonra dağ gəzintisi oldu. Bel çantalarıyla hündür bir ya-maca dırmaşdılar. Düşərgəyə qayıtdıqları zaman çox yo-rulmuşdular. Yaşıl çəmənin üstünə atdılar özlərini. Bukrenin saçları otların arasında qapqara çay kimi axırdı. Günəş batmaq üzrəydi. Solğun şəfəqləri Bukrenin üzündə
nəfəs alırdı. Simasının tərtəmiz gözəlliyi daha parlaq görünürdü. Bir neçə kilometrdən diqqəti çəkən bir gözəllik idi bu. Düşərgənin ən gözəl qızıydı Bukre… Və hər kəsin gözü onun üzərində idi. Özü bunu hiss etməsə də…
Ləzzətlə başlayan gün axşamın yorğun qollarına təslim olmaqdaydı. Hər kəs yandırılacaq tonqalı həyəcanla gözləyirdi. Düşərgənin ortasında nəhəng bir tonqal qala-dılar. Onun üstündə yemək bişirildi. Qrupdakılar bir-biriylə qaynayıb-qarışmağa başlamışdı. Bukre, Səlim və Uyqar onlardan bir az aralı dayanmışdılar. Kiçik kömək is-təkləri nəzərə alınmazsa, heç kim onlarla uzun-uzadı söhbətə girişməmişdi.
Yeməkdən sonra ətrafı təmizləyib tonqalın başına toplaşdılar. Söhbət etməyə başladılar. Sonra bir alqış səsiylə yarımçıq qaldı söhbətləri. Digər qrupun içində bir gitaraçı mahnı oxumağa hazırlaşırdı. O qrupa tərəf yönəldi hər kəs. Qrup lideri düşərgənin yeganə musiqiçisi Cemi təqdim etdi. Cem uzun saçları ilə rok qrupu solisti kimi görünürdü. Eyni zamanda həm bir kişini xatırladan, 251
həm də uşaq təəssüratı oyadan üzündəki ifadə onu daha da cazibədar edirdi. Düşərgədəki bütün qızlar onu heyran-heyran seyr edirdilər. Mahnılarını birlikdə oxuyur, hər mahnının sonunda onu dəli kimi alqışlayırdılar. Gös-tərilən diqqətdən razı görünürdü Cem. Özünü heyran ba-xışlardan təsirlənmiş kimi aparsa da, bu vəziyyət daxilən çox xoşuna gəlir, ruhunu oxşayırdı. Bukre və Səlim mahnı oxuyanlara qoşulsa da, Uyqar tonqalla oynamağa üstünlük vermişdi. Tonqalın göyə yüksələn alovlarıyla birlikdə
mahnıların yaratdığı görünməz hərarət qulaq asanların içini isindirirdi. Cemin insanı heyran edəcək qədər gözəl səsi var idi. Gecə keçdikcə mahnıların ritmi də sürətlənir, bir az əvvəl həzin mahnılarla rəqs edən cütlüklər, indi da-ha hərəkətli musiqinin sədaları altında yorulmaq bilmədən oynayırdılar.
Cemin gözü ona səssizcə qulaq asan, onunla birlikdə
mahnı oxuyan, dinləyən, amma heç rəqs etməyən Səlimlə
Bukreyə dikilmişdi. Səlim və Bukre isə Cemin baxışlarının onları həbs etdiyinin fərqində belə deyildilər. Onsuz da ritmik mahnılar başlayandan bəri qulaq asmaqdan vaz keçib öz aralarında söhbətə girişmişdilər. Sonra Uyqarla maraqlanmağa başladılar. Onun kiçik və yorğun bədəni bu gün bir az gücə düşmüşdü. Amma çox əylənirdi.
Uyqarı çadıra apardılar. O dəqiqə yuxuya getdi. Bacısı və Səlim çadırın qapısını bağlayaraq onu yuxunun rahat qollarına təslim etdilər. Bir az sonra qarşı tərəfdəki böyük qayanın üstünə çıxdılar. Musiqi öz ahəngində davam edirdi. Alqışlardan sonra yerindən durdu Cem. Əlindəki gitarayla çadırına tərəf getdi. Bir neçə gənc qız onunla 251
danışmaq istədi. Üz vermədi. Əslində, onun niyyəti Bukre və Səlimin yanına getmək idi.
Cemin onlara yaxınlaşdığını görəndə söhbəti kəsdilər. Yanlarına çatmağa bir-iki addım qalmış ayaq saxlayıb ehtiramla salam verdi Cem: “Axşamınız xeyir, dostlar”.
Gecəboyu onu oturmuş halda gördüyü üçün gəncin uzun boyu Bukreni çox təəccübləndirmişdi. Geniş çiyinləri, sarıya çalan vücudu, xüsusilə də insanın ruhuna işləyən kəskin baxışlarıyla qarşısındakı adamı təsir altına ala bilən biri idi Cem.
“Axşamın xeyir”, – dedi Səlim özünəməxsus nə-zakətlə. Eyni ehtiramla Bukre də dilləndi. Üzünə xoş bir təbəssüm yayıldı Cemin. Bukre “Bir insana gülmək ancaq bu qədər yaraşar…” – deyə düşündü öz-özünə. Bir yandan da onun nə üçün bu qədər dostu, yoldaşı varkən onların yanına gəldiyini düşündü.
Çox da gözləmədən Cem, – “Əvvəllər sizi heç gör-məmişdim. Yenisiniz deyəsən?” – soruşdu.
Səlim, – ”Bəli, ilk dəfə iştirak edirik, amma xeyli vaxtdır Facebook səhifənizdən dərnəyinizi izləyirəm. Hətta bir neçə dəfə Kadıköydəki “İnsan Nədir?” mövzulu təd-birinizə də qatılmışdım”, – dedi.
Cem iki addım da yaxınlaşaraq əlini uzatdı: ”Adım Cemdir”. “Məmnun oldum, mən də Səlim. Bu da dostum, uşaqlıq dostum Bukre”.
Cem gözləri parlayaraq Bukreyə tərəf döndü. Bukre soyuq, amma cəlbedici ifadədən əl çəkməyərək ürəksiz bir təbəssümlə uzatdı əlini.
251
“Çox qeyri-adi addır. Mənası nədir?” – soruşdu əlini uzadarkən Cem. Bukre öz adının mənasının soruşulması-na alışmışdı.
“Səhərə yaxın. Gecənin səhərə ən yaxın olan zamanı.
Adımın mənası budur…”.
Aldığı cavabdan məmnun idi Cem. “Bu gün daha bir şey öyrəndim”, – dedi.
Cem gözlərini Bukredən çəkmirdi. İkisi də baxışları hər toqquşanda boşluğa düşmüş kimi olurdu. Vəziyyəti hiss edən Səlim ”Gəlib yanımızda oturmazsınız ki?” – de-yə soruşdu.
Bu sualdan sonra Cem özünə gəldi. “Məmnuniy-yətlə”, – deyərək Bukrenin yanında oturdu. Söhbətcil və
mehriban birinə bənzəyirdi. “Nə düşünürsünüz? Gəzinti haqqında nə fikirləşirsiniz?” – deyə sual verdi.
Ortaya elə belə atılmış bir sual idi bu. Xüsusi olaraq kiməsə ünvanlanmamışdı. Səlim sualı özünə götürdüyü üçün tez də cavab verdi.
“Hər şey çox gözəldir… Kefimiz açılsın deyə gəlmişdik onsuz da. Yaxşı ki, gəlmişik”.
Cem Bukreyə tərəf dönərək, – “Siz də istirahət edə bi-lirsinizmi?” – deyə sual vedi.
Bukre alçaldıcı bir tərzdə, – “əylənməyə gəlməmişik.
Sadəcə beynimiz istirahət etsin istədik. Onsuz da Səlim lazım olan cavabı vermişdi bir az əvvəl”, – dedi. Səsindəki sərtlik o dəqiqə hiss edildi. Nə üçün belə cavab verdiyini özü belə başa düşmədi. Xoşu gələn oğlanın diqqətini çəkmək üçün ona naz edən məktəbli qızlar kimi hiss edirdi özünü. Cavabından utanan kimi oldu. Cem heç bir şey olmayıbmış kimi gülümsəyərək sözünə davam etdi. Bukre-251
nin bu hərəkətini ya başa düşməmişdi, ya da bu cür etməsi xoşuna gəlmişdi.
“Sabah yelkənli qayıqla gəzintiyə çıxacağıq, çox maraqlı olacaq”, – dedi və gülümsədi. Bukre cavab vermədi.
Səlim söhbətə müdaxilə elədi: “Bukrenin qardaşı minə
bilməz, qorxar. Ona görə də yəqin ki biz iştirak edə bil-məyəcəyik”.
Cem tez təklif etdi: “Əgər sizi bu zövqdən ayıracaqsa, mən Bukre xanımın qardaşı ilə maraqlana bilərəm”.
Bukre vəziyyətə müdaxilə etmə ehtiyacı duydu:
“Lazım deyil, Cem bəy. Nəzakətiniz üçün təşəkkür edirəm”. Sözləri əvvəlkindən də sərt kimi görünsə də, sakit şəkildə demişdi bu dəfə. Hətta bir az minnətdarlıq hissi də duyulurdu. Qısa fasilədən sonra gülməyə başladı Cem. Səlim və Bukre anlamayan baxışlarla bir-birinə baxdılar. Cem isə gülməyinə davam edirdi. Bukre heç cürə
dözə bilmədi: “Dediklərimin nəyi gülməlidi, Cem bəy?”
Səsindəki əsəbilik belə Cemi gülməkdən saxlaya bilmədi. O, qarnını tutaraq cavab verməyə çalışdı. “Sizdən çox-çox üzr istəyirəm”, – dedi. Gülməkdən zorla danışa bilirdi: “Burada, dağ başındayıq. Dağ idmanı ilə məşğul oluruq, mahnılar oxuyuruq. Eyni düşərgədəyik, amma bir-birimizə davamlı olaraq, “xanım”, “bəy” deyirik. Türk filmlərində olduğu kimi… Ona gülürəm”.
Bu izahatı verərkən də gülməyinə davam edirdi. Am-ma qarşısındakılarla göz-gözə gələndə onların gülmədiyi-nin fərqinə vardı. Hətta ikisi də sərt baxışlarla əzirdilər onu… Cemin əvvəlcə yavaş-yavaş gülməyi yoxa çıxdı, sonra üzünə ciddiyyət gəldi, qızarmağa başladı. “Yəni…
şey…Nə bilim, elə-belə gülməli gəldi bir anda”, – dedi və
251
başını aşağı saldı utanaraq. “Elə deyil, sizcə?” – deyə
soruşdu və yalvarıcı gözlərlə onların üzlərinə baxdı. Elə o anda Bukre və Səlim də qəhqəhə çəkib gülməyə başladılar. Axmaq vəziyyətə düşmüşdü Cem. Bir müddət heç nə
başa düşməyərək onları izlədi. Sonra o da qoşuldu. Gözəl bir dostluğun ilk addımı məhz bu qəhqəhələrlə atılmışdı.
***
Gəzintinin ikinci günü çox əyləncəli keçdi. Cem, Bukre, Səlim və Uyqar bütün tədbirlərə birlikdə qatılmış, axşama qədər ayrılmamışdılar. Xüsusilə Cemin Uyqara münasibəti lap böyük qardaş kimiydi. Bu, Bukrenin çox xoşuna gəlmişdi. Düşərgədəki digər qızların gözü də Cemin üzərində idi gün boyu. Amma Cem o baxışlara heç əhəmiyyət də vermirdi. Axşam çadırlarını yığdılar və dönmək üçün avtobusa mindilər. Bu dəfə Səlimin yanında Cem oturmuşdu. Yolboyu bir-birilərini daha yaxşı tanımaq üçün həyatlarıyla bağlı suallar verirdilər. Hər kəs çox xoşbəxt görünürdü. Səlim aradabir, “Əslində, həyat çox gözəldir, amma biz yanlış anlamışıq”, – dedi. Cem gülüşləriylə qarşılıq verdi.
Bukre arada bir dəfə İstanbulda nə işlə məşğul olduğunu soruşdu Cemdən…
“Mən musiqiçiyəm, – dedi Cem. – Bəzi məkanlarda səhnəyə çıxıram. Bu da həmişə olmur təbii ki. Sezonluq işlərdi bizimki”. Elə bu zaman Səlim ondan qarşısına qoyduğu planların nə olduğunu soruşdu. “Bəstələdiyim musiqilər… Ən böyük arzum albom çıxartmaqdır. Amma çox çətin görünür. İndi hamı bu işdə saxtakarlıqla məşğul-251
dur… Şirkətlər albom çıxartmağa o qədər də yaxşı yanaş-mırlar. Pul yığıram. Öz imkanlarımla buna nail olmağa çalışacağam”.
“O necə olacaq?” – deyə soruşdu Bukre.
“Studiya icarəyə götürəcəyəm. Bir kaset üçün mənə
on gün bəs edər. Bəstələrim hazırdır. Yaxşı aranjimanla iş-ləsəm, istədiyim kimi alınlar. Gitarada özüm çalacağam, digər alətlər üçün də ağlımda bir neçə nəfər var. Kasetə
yazmaq bitəndən sonra bir-bir şirkətləri gəzəcəm. Hər şey pulun başındadı əslində”, – dedi. Xəyalını danışarkən gözlərindən bu işi həyata keçirməyi nə qədər çox istədiyini başa düşmək olurdu.
“Bir gün bizə bu bəstələrindən çala bilərsən? Yoxsa albomunu gözləyək?” – soruşdu Bukre.
Cem gülümsədi: “Bir gün səhnəyə çıxdığım məkana gəlin. Orada dinləyərsiniz”.
Cem Səlim və Bukreni tanımaq üçün şəxsi həyatlarıyla bağlı suallar verirdi. Aldığı hər cavabdan sonra öz həyatı ilə bağlı bəzi şeyləri onlarla bölüşürdü. Ailəsi Mersində yaşayırdı Cemin. Dörd qardaş idilər. Atası Mersin Limanında işləyirdi. Anası isə özəl bir bankda… İyirmi səkkiz yaşında idi. Amma daha gənc görünürdü. Üzünə
hopmuş və heç getmək bilməyən uşaqlıq vardı. Bir az mə-zəli, zarafatcıl, ağıllı və çox yaraşıqlı idi. İstanbulda hansı tərəfdə yaşadığını soruşdu Səlim. Bakırköy cavabını alınca da çox sevindi. ”Yaxınıq, – dedi. – Biz də Baxçalı evlərdə yaşayırıq”.
“Vauuu! – dedi Cem. – Çox rahatlıqla görüşə bilərik o zaman”.
251
“İnşallah”, – deyə qarşılıq verdi Səlim. Onun uşaq ki-mi hərəkətləri Səlimin yetişkin halına bənzəmirdi, amma yenə də yaxşı yola gedirdilər.
Bukre Cemin gözlərində mənasını heç cür anlaya bilmədiyi işıq görürdü. Nə zaman göz-gözə gəlsəydilər bu işıq sanki daha da aydınlanırdı. Söhbət edərkən bunun nə olduğunu düşünürdü Bukre. Dəhşətli cazibəsi var idi Cemin. Amma eyni zamanda da gözəgörünməz bir pərdəylə örtülmüşdü sanki. Dünyaları çox ayrı idi, əslində. Oxşar tərəflərini tapmağa səy göstərmək mənasız gəlirdi Bukreyə.
Yorğun bədənləri yuxuya məğlub olanda artıq səhər açılmaq üzrə idi. Avtobus İstanbula çatırdı. Gözünü ilk açan Səlim oldu. Ötəri ətrafına boylandı. Hər kəs yuxu-daydı. Sonra kitabını götürdü və oxumağa başladı. Təxminən bir saat sonra Cem oyandı. Arxasınca Uyqar. Uyqar tələsik bacısını qaldırdı. “Bacı, nə qədər yolumuz qalıb”, – deyə sual verdi. Az qalmışdı.
***
Avtobusdan enəndə eyni tərəfə gedəcəkləri üçün hamısı birlikdə taksiyə mindilər. Bir-birilərinin telefon nömrələrini götürdülər. Bukre ilk dəfə idi ki, sadəcə ailəsinin bildiyi nömrəni başqasına verirdi. Yenə də buna görə narahat olmadı. İçindən bir hiss Cemə inanmalı olduğunu söyləmişdi. Əvvəlcə Cemi Bakırköyə apardılar. Daşxan caddəsindəki binanın subaylar üçün kirayələnmiş birinci mərtəbəsindəki mənzillərdən birində yaşayırdı. Daha 251
sonra öz məhəllələrinə doğru hərəkət etdilər. Cem onların arxasınca əl eləyirdi.
Bir az uzaqlaşdıqdan sonra Bukre, – ”Səncə, necə biridi?” – deyə soruşdu Səlimdən.
Səlim heç tərəddüd etmədən, – “Məncə, yaxşı biridir”, – deyə cavablandırdı sualı. Hər ikisi eyni düşüncədə
idi.
O gecə yatağında xeyli düşündü Bukre. İki mükəmməl gün keçirmişdi. Son zamanlar yaşadığı o cansıxıcı hadisə ağlına belə gəlməmişdi bu iki gün ərzində. Səlimin fədakarlığı işə yaramışdı. Bukre nə zaman kədərlənsə, Səlim həmişə köməyinə çatırdı. Tez bir vaxtda həyata qayta-rardı onu… O gecə yuxuya gedənə qədər dua etdi Allahı-na. Sayları getdikcə azalan Səlim kimi düzgün və dürüst insanlar üçün dua etdi. İstədiyi şey isə Mərvənin bir gün Səlimin sevgisini hiss etməsiydi. Bir insanın sizi sevdiyini hiss etməməyiniz onu öldürmədən qatili olmağınız deməkdir. Belə bir vəziyyətə layiq deyildi Səlim. O, pis həyatın yaxşı insanı idi. İçində gizli bir yara daşıyırdı. Bukredən başqa kimsə o yaranın nə olduğunu bilmirdi. Yaranın sirri onun ağrısında gizlənmişdi. Səlim nə elə bir yaranı, nə də elə bir ağrını daşımağa layiq idi. O gecə and içdi Bukre; əgər bu eşqi Mərvə hiss etməsə, özü ona hiss etdirəcəkdi. Can dostunun beləcə səssizcə əriyib yox olmasına tamaşa edə bilməzdi.
Taleyin qəribə oyunu idi bu: Min bir canla sevdiyin halda uğrunda verə biləcəyin yalnız bir canının olması…
Yenə də istəsələr heç düşünmədən o canı verə biləcək biri idi Səlim. Bunu keçmişdəki təcrübələrindən də bilirdi Bukre. Keçmiş çox vacib idi onun üçün. Bu günün verdik-251
ləriylə özünə güclü gələcək qura bilərdi insan. Heç bir bu gün sabahsızlığa layiq deyildi çünki… Amma müəyyən edilən o yolda irəliləmək üçün keçmişin təcrübəsinə ehtiyac var idi. Təcrübə dediyin isə izlərini gördükcə xatırladığın bir yara idi.
***
Səhərisi gün cib telefonuna gələn mesajla yuxudan ayıldı Bukre. Bir sabahın xeyir mesajı idi bu və Cemdən gəlmişdi. O da “Sabahın xeyir” yazaraq cavab verdi. Üzündə xoşbəxt bir təbəssüm əmələ gəldi. O dəqiqə Səlimə
zəng vurdu. “Sabahın xeyir, Quzu. Necəsən?”
Səlim təəccüblənmişdi. “Sənin də sabahın xeyir. Sən günün bu vaxtı da yuxudan dura bilirsən? Xeyirdir, balaca quş?”
“Səhər-səhər gözəl bir mesajla oyandım. Cemdən gəldi”. Cümlənin sonuna çatmamış üzündə yaranan təbəssüm səsinə də sirayət etdi.
Səlim Bukrenin səsinin o halını yaxşı bilirdi. “Nə gözəl, Allah xeyir versin”, – dedi kinayəylə.
Bukre ciddi bir görkəm aldı tez-tələsik. “Bir şeylərmi demək istəyirsən, Səlim?”
“Bəli”, – deyə cavab verdi Səlim hiyləgərcəsinə təbəssümlə. Görüşüb söhbət etməyə qərar verdilər.
Bukre evdən çıxmazdan əvvəl elektron potçunu yoxladı. Bilgisayarını açdı və maillərini gözdən keçirmək istədi. Sonra Facebook səhifəsinə girdi və Cemdən gələn dostluq təklifiylə qarşılaşdı. Dərhal qəbul etdi. Sonra şəkillərinə baxmağa başladı Cemin. Səhnədə mahnı oxudu-251
ğu yerdə çəkilmiş şəkilləriylə dolu idi profili. Gecə insanlarından ibarət qruplarla səs-küylü anların duruşu var idi hər şəkildə. Nə qədər ayrı dünyaların insanı olduqlarını düşündü. Sonra öz-özünə fikirlərindən əl çəkdi. Hər insanın sosial həyatı və yaşayış tərzi eyni ola bilməz ki! Bu-nu düşünən kimi də nə üçün belə bir müdafiə üsulu seç-diyini soruşdu özündən. Yoxsa…
Elə bu an “Qəbul etdiyin üçün sağ ol :)” mesajı gəldi Cemdən. Deməli, o da bilgisayarının başında idi. “Bir şey deyil;)” deyə cavab verdi. Gözlənilən cavab gecikmədi:
“Bu gün nə edirsən?”
“Səlimlə görüşəcəyəm”.
“Yox ha! Heyf :(“.
“Nə üçün belə məyus oldun?”
“Mən də bu gün ikinizi səhnəyə çıxdığım məkana dəvət etmək istəyirdim”.
“Gələrik:)”
“Həqiqətənmi?”
“Gələrik, təbii ki, nə üçün gəlməyək?”
“Oleeeyy. Çox sevindim :)”
“Saat neçədə və harda?”
“Əvvəl Səlimdən gəlib-gələ bilməyəcəyini soruşmayacaq-san?
“Xeyr! Biz bir-birimizdən gəlib-gəlməyəcəyimizi soruşma-rıq. Sadəcə “Gəl!” deyərik. Və “niyə”, – deyə soruşmadan qaça-qaça gedərik hara çağırılmışıqsa. Əsl dostlar, dostun “Gəl!” ç-ağırısına “nə üçün”, – deyə sualla cavab verməz. “Gəlirəm”, –
deyər”.
“Qısqandırdınız məni indi. Demək, ətrafımda mənim heç dostum yox imiş :(“
251
“Məncə buradan yazışmayaq. İstəyirsən mənə zəng edib ünvan və saatı söyləyərsən”.
***
Axşamçağı görüşdülər. Üsküdarda, canlı musiqinin çalındığı bir kafe idi.... Bir iş yerinin terrasında yerləşirdi.
Adı da elə Terras Kafe idi. Göz qabağında olmamasına baxmayaraq, dolu idi. Cemin onlar üçün ayırtdığı masada oturdular. Gözəl ev sahibi olmağa çalışan insanların həyəcanı vardı Cemdə. Çaylarını içərkən söhbət etməyə başladılar. Bukrenin evdən çıxmazdan əvvəl özünə daha çox diqqət ayırması Səlimin gözündən qaçmamışdı. Yaxşı ki, Cem bu detalı hiss edəcək qədər tanımırdı Bukreni.
Müxtəlif zarafatlardan, söhbətlərdən sonra səhnəyə
çıxmaq zamanı gəldi. Əvvəlcə gitaranı köklədi. Sonra mikrofonu gitarasına görə tənzimlədi. Kiçik bir salamla-madan sonra ilk mahnısına başladı. Eşq mahnısı idi bu.
Oxuyarkən aradabir Bukrenin gözlərinin içinə baxırdı. Bu hərəkət Bukrenin xoşuna gəlsə də, utanaraq qaçırırdı baxışlarını. Səlim özünü mahnının təsiri altına buraxmış-dı. Bir müddət sonra, – “Mütləq albom çıxartmalıdır”, –
dedi. Bukre təsdiq elədi. Cemin səsindəki sehr ikisini də
tilsimləmişdi. Birlikdə bildikləri mahnıları oxudular, bilmədiklərini isə səssizcə dinlədilər. Bir saat sonra fasilə
verdi Cem və oturduqları masaya qayıtdı.
Səhnədən enən kimi heyranları arasında, – “Görəsən bizim də masamıza gələrmi?” – ümidi baş qaldırdı. Xüsusilə qızların daha çox olduğu masalardan sanki baxışlarıyla dəvət edirdilər onu. Cem qonaqlarının masasına gözlə-251
rini dikərək gəlib yerində oturdu. Sanki o proqramı sadəcə onlar üçün hazırlamış kimiydi. Səlim və Bukre səsini və mahnılarını çox bəyəndiklərini söyləyib onu təbrik etdilər.
Məkanın spirtsiz olması Səlimin və Bukrenin çox xoşuna gəlmişdi. Qətiyyən içki içilmirdi. Bu cəhəti bəyəndiklərini elə oradaca söylədilər ona. Cem ”İçən insanlara mahnı oxumaq mənim tərzim deyil, – dedi. – Ona görə də
bu cür məkanları seçirəm”. Cemin bu hərəkətini təqdir etdilər.
Bukre, – “Niyə özünə aid olan mahnılardan oxumur-san?” – deyə soruşdu. Cem mahnılarını albomu üçün saxladığını və yayılmasından, hətta oğurlanmasından qorxduğunu, buna görə də səhnəyə çıxdığı məkanlarda əsərlərini çox da səsləndirmədiyini söylədi.
“Çox nadir hallarda oxuyuram. Amma bir gün mənim evimə gəlsəniz, sizə oxuyaram, ola bilməzmi?” –
dedi.
On beş dəqiqə sonra yenə səhnəyə qayıtdı. Gözü yenə də Bukredə idi. “Bu mahnını məni ilk dəfə burada dinləməyə gələn Bukre və Səlim üçün səsləndirirəm”, –
dedi. Ətraf masalardakı adamlar bir az qısqanaraq baxsa-lar da, məcburən əl çaldılar. Utanmışdı Bukre. Daha böyük diqqətlə dinləməyə başladılar. Mahnının içində
“Sarınan bir yara yenidən qanayarmı?” kimi bir cümlə var idi. İlk dəfə eşidirdilər bu mahnını. Mahnı isə davam edirdi: ”Sarınan bir yara yenidən qanayarmı, Kül olmuş bir atəş yenidən alışarmı?”
Cemin gözləri Bukredən ayrılmırdı.
251
Özünü həm yıxılmaqdan qorxduğu, həm də yıxılmaq istədiyi bir uçurumun kənarında hiss edirdi Bukre. Sevda yağışı onu islanmaq üçün bir mahnı cildində çağırırdı sanki… Amma Bukre islanmağa hələ hazır deyildi. Tor-paqlar quraqlıqdan ölsə də, yağışlar sakitcə yağırdı. İslan-maqdan qorxmaq nə demək idi? Necə də olsa bütün yağışlar bir gün dayanacaqdı. Sevda yağışı isə adamı isla-darkən yandırır. Amma Bukre hazır deyildi belə bir yanğına. Halbuki o yanğını yaxşı tanıyırdı. Ancaq yanarkən isladanlar belə çarə ola bilməmişdi ki indiyə kimi…
Uçurumun hündürlüyü havada keçən zaman ərzində
ölməməyi uzatmaqdan başqa heç bir işə yaramaz. Və hər uçurumun bir sonu mütləq vardır. Nə qədər uzun müddət yuvarlanarsansa, bir o qədər də tez ölərsən. Özünü uçurumlarda yox etməyənlər isə yamacların yaralarıyla yaşayarlar. Qanı axa-axa yaşamaqdır bu… Bəli! Eşqdən qorxurdu Bukre. Çünki yaralıydı. O yaralarla növbəti bir uçurumdan özünü ata bilməzdi. Ən yaxşısı sağalmağı gözləmək idi.
***
Məkandan birlikdə çıxıb Kadıköyə keçdilər. Bakırköy dəniz marşrutuna mindilər. Yolboyu durmadan danışdılar. Çox gözəl gün idi. Amma Bukrenin fikrinin yarısı qəlbindəki uçurumun kənarında qalmışdı. Nə zaman Cemin gözlərinə baxsaydı, o uçuruma bir addım da yaxınlaşırdı. Beyni çox qarışmışdı. Səlimlə danışmalıydı. Bəli!
Mütləq Səlimlə danışmalıydı. Belə zamanlarda onun üçün ən yaxşı çarə Səlimlə danışmaq olurdu. Bakırköydə düş-251
dülər. İstanbul caddəsində ayrıldılar. Ayrılarkən o mahnını soruşdu Bukre: “Kimindi?”
Cem gülümsədi: “Sənindi”.
Sərxoş kimiydi Bukre. Ağır-ağır addımlarla uzaqla-şarkən, sanki şəhər onlara gülümsəyirdi. Qarmaqarışıq idi duyğuları. Bu qədər yanğınlardan sonra yenidən eşqə tərəf addımlamaq.... Köhnəlmiş həyata təzə addımlarla başlamaq kimiydi. Özü nə qədər başını dik tutub yerisə də, addımladığı yol əyri idi. Əyri yolda isə düz yerimək olmazdı. Bir tərəfdən çox qorxur, digər tərəfdən qorxduğu şeyə təslim olmaq istəyirdi. İlk dəfə idi ki, qorxudan qa-çmırdı və ilk dəfə idi ki, qorxusu onu qucaqlayırdı.
Yan-yana danışmadan addımladılar. Əslində, Səlimlə
danışacağı o qədər çox şeyi var idi ki, Bukrenin… Lakin beynini alt-üst edən düşüncələrini heç cürə dilə gətirə bilmirdi. Danışmağa başlasa, ağzı açıldığı kimi də qalacaqdı. Səlim “Aşiq olursan”, – dedi birdən.
Eşitmək istədiyi ən sonuncu cümlə bu idi Bukrenin.
Narahat-narahat üzünə baxdı Səlimin. Addımları yavaşıdı. Bir insan tərəfindən bu qədər yaxından tanınmaq bəzən çıl-çılpaq qoyurdu adamı. Əvvəlcə inkar etmək istədi.
“Xeyr”, – demək keçdi qəlbindən. Amma Səlim buna qəhqəhə çəkərək gülərdi, bilirdi Bukre. Fikrindən daşındı.“Hardan bildin?” – deyə soruşdu.
Səlim işi o dəqiqə zarafata saldı. “Bir qadın yolda yeriyərkən yanındakı ilə danışmırsa, ya aşiq olmaq üzrədir, ya da dünyanın sonu gəlmişdir”.
Üzünə gülüş qondu Bukrenin. Beyninin qarmaqarışıq olması addımlarına da təsir etmişdi. Səlimə dəyə-dəyə yeriyirdi.
251
Cümhuriyyət meydanına çatdılar. İncirli caddəsini addımladılar heç danışmadan. E-5-in üstündəki körpü-dən keçdilər. Ömür Plazanın qarşısında dayandılar. Yo-rulmuşdular. Plazanın yola baxan tərəfindəki çayxanada oturdular.
Səlim dəxli olmayan bir mövzuda danışmaq istədi:
“Bu gün hazırlığa da getmədin?”
Gözlərini qarşısındakı qəhvədən ayırmadan cavab verdi Bukre: “Bu günlərdə canım heç dərs oxumaq istəmir”.
Səlim bu cavabdan heç təəccüblənmədi. Bukreni çox yaxşı tanıyırdı. Əslində o, eşqdən deyil, aşiq olmaqdan qorxurdu. Sonraya saxladığı şübhələr eşqin qabağını kəsirdi.
“Daha bir məğlubiyyət yaşamaq istəmirsən, səni başa düşürəm. Cemə qarşı nəsə hiss etdiyini ikimiz də bilirik, Yavru Quşum. Gözlərində çox tanış bir parıltı var. Eyni parıltını Cemin gözlərində də görürəm. Adam sənə ağıllı-başlı aşiq olub”, – dedi Səlim.
Bukre dərin bir nəfəs aldı və etiraf etdi: “Qorxuram, Səlim, çox qorxuram”.
Qəhvəsindən bir qurtum içdi və davam etdi: “Lap təzəcə ayrılıq yaşadım, bilirsən. Düzdü, sənin sayəndə o qədər də hiss etmirəm ağrı-acısını… Hər anımı doldurur-san. Kədərlənməyimə imkan vermirsən. Daim məni xoşbəxt etmək istəyirsən. Sənin adın dostluğun tərifidir mənim üçün. Sən olmasan bu an daha pis vəziyyətdə olardım. Amma yaxşıyam. Həm də çox yaxşıyam. Amma ye-nə də yeni bir eşq üçün özümü hazır hiss etmirəm. Cem həqiqətən doğru insan ola bilər, amma bir doğru üçün 251
min səhvə düşmək istəmirəm. Səncə də bir az tələsmiş ol-maram ki, Quzu?”
Belə bir söhbət etməsini gözləyirdi Səlim. Buna görə
də hazırlıqlı idi: “Eşq vaxta baxmaz, Bukre. Nə dayandıra biləcəyimiz, nə də təxirə sala biləcəyimiz duyğudur o…
Eşq qapımızı döyübsə, “indi hazır deyiləm, sonra gələr-sən”, – deyə bilmərik ona. Eşq icazə almaz. Buna görə də
vaxt-vədəsi yoxdur onun. Süfrəmizə buyuran dəvətsiz qonaq kimidir. Məncə, sənin əsl narahatlığın eşq deyil, eşqin gətirəcəkləri ilə bağlıdır”.
Həmin an söhbətə müdaxilə elədi Bukre: “Eşqin nə
gətirəcəyini bilmirəm ki, Səlim. Hər səfərində nəticəsi çox pis olacaq deyil ki… Bəlkə həqiqətən də çox xoşbəxt olaca-ğam, amma neyləyim…”
Bir az düşündükdən sonra Bukreylə razılaşdı Səlim:
“Düz deyirsən, Yavru Quşum. Mən həmişə bu məsələdə
bəxtsiz olduğum üçün şübhələrim də mənfiyə tərəfdir.
Sən haqlısan. Güclü xarakterin var sənin. Sonu pis olsa, nə olacaq ki? Sən yaralarını sarımağı yaxşı bilirsən. Mən öz yaralarını sənin qədər tez sarıyan başqa birini tanımı-ram bu dünyada”.
Söylədiklərində haqlı idi Səlim. Amma yenə də tam başa düşmədiyi bir şey var idi. Kişilərin heç vaxt başa düşə bilməyəcəyi vəziyyət idi bu. “Nə qədər də güclü gö-rünsəm də, hələ də sarınmağı gözləyən yanlarım var, Səlim! Mən də bir insanam. Bu qədər güclü göründüyüm üçün yaralarımı özümün sarımağımı gözləyirlər. “Bukre güclüdür! Sarıya bilər yarasını, yaxşılaşar necə də olsa” –
deyirlər…”
251
Bir az yüksəlmişdi səsinin ahəngi özü də hiss etmədən… Dodaqları titrəyirdi. Sual dolu baxışlarla baxdı Səlimə: “İndi soruşuram səndən, Səlim, insanın öz yarasını təkcə, özbaşına, öz-özünə sarıması yaxşılaşmaqdırmı?”
Pulsuz fraqment bitdi.
