Kitabı oxu: «Yeddi gözəl»

Nizami Gəncəvi

YEDDİ GÖZƏL

(nəsrlə sadələşdirilmiş)

MÜQƏDDİMƏ

İki dünyanın yaradıcısı Allaha şükür. Onun yaratdıqlarının ən yaxşısı olan Məhəmmədə və ailəsinə salam olsun.

Bilin və agah olun ki, tarixçilərin etiqadına görə qədim zamanlarda, İran torpağında dörd sülalə hökmranlıq eləyibdir. Əcəm sultanları adı ilə məşhur olan o dörd sülalə Pişdadilər, Kəyanilər, Əşkanilər və Sasanilərdən ibarətdirlər. Bu etiqada görə məşhur İskəndər Kəyan padşahlarından axırıncısı hesab olunur. Amma firəng tarixçilərinin əqidəsinə görə, İranda şahlıq eləmiş padşahlarımız Kəyan, İskəndər və onların xəlifələri Əşkanilər və Sasanilər idilər. Hər halda Sasani sülaləsi Əcəm sultanlarının axırıncısıdır. Onların sayı iyirmi səkkiz idi. Yəzdigürd oğlu Bəhram İranın dördüncü məşhur və tanınmış padşahlarındandır. O, Sasani sülaləsinin on dördüncü padşahı olub, Heyrə sultanlarının yanında, Xəvərnəq və Nemanlar qəsrinin içərisində tərbiyə alıbdır. Burada onun əhvalatı bütünlüklə söyləniləcəkdir. Hərgah bu kitabda hadisələr tarixlə düzgün olmasa, oxuyanlar irad tutmasınlar.

Xülasə, bu Yəzdigürd daşürəkli, mürüvvətsiz, çoxlu eyibləri olan bir padşah idi. Onun eyiblərindən biri bu idi ki, hər kəs ona yaxşılıq etsə idi, əvəzində pislik görərdi. Bir sözlə, rəiyyət onun hökmranlığından razı deyildi.

Yəzdigürd bir neçə övladı dünyaya gəlmişdisə də, çox yaşamamış və dörd yaşında olarkən dünyadan getmişdilər. Daha övladı yox idi ki, özünə vəliəhd təyin eləsin. Buna görə də çox kefsiz və kədərli idi. O, günlərin bir günü xəlvətə çəkilib, başını açdı və əllərini Allahın dərgahına qaldırıb, ağlar gözləri və yanar ciyəri ilə ah-zarla ərz elədi:

– İlahi, ey mənim xaliqim, sənin dərgahına gələn bu ağsaçlı, bu ağlargözlü bəndənə rəhm elə, öz inayətinin bu bəndədən əsirgəmə. Sənin qapına gələn hər kəs, oradan məyus və məhrum qayıtmayıbdır. Məni də öz dərgahından naümüd qaytarma.

Xülasə, çox ağlayıb nalə etdikdən sonra xəlvətdən gəlib öz hərəmxanasına daxil oldu və birinci hərəmi ilə baş yasdığa qoydu. Allahın köməkliyi ilə padşahın duası qəbul olundu, arvadının boynuna uşaq düşdü. Padşaha müjdə verdilər, onun ruhu bu xəbərdən təzələndi, hədsiz dərəcədə sevindi. Sonra hökm elədi xəzinənin qapısını açdılar, fəqirlərə və dərvişlərə çoxlu qızıl bağışladı. Uşaq dünyaya gələnədək hər gün ehsan verdi. Vaxt tamam olandan sonra Allah-taala ona bir oğul evladı qismət elədi. Padşaha müjdə verdilər, o, çox xoşhal oldu. Əmr elədi bütün bazar və dükanları çırağban elədilər. Hər yerdə eyş-işrət məclisi quruldu. Məmləkətin yeddi illik xəracını xalqa bağışladı.

MÜNƏCCİMLƏRİN PADŞAHLA SÖHBƏTİ

Sonra əmr elədi ki, məmləkətin bütün münəccimləri və ulduz tanıyanları yığışıb padşah dərgahına gəlsinlər və yeni doğulmuş şahzadənin taleyindən xəbər versinlər. Münəccimlər yığışıb saraya gəldilər, kitablarını açıb, baxmağa başladılar. Padşaha ərz elədilər ki, Allah-taalaya şükür olsun, şahzadənin iqbalı və taleyi çox uca və xoşbəxtdir. Allahın inayəti ilə o, yeddi iqlimi zəbt və özünə təslim edəcəkdir.

Padşah bu xəbərdən çox xoşhal oldu. Münəccimlərə çoxlu cəvahir və xələt verdi. Şahzadənin adını Bəhram qoydu, tapşırdı ki, tərbiyəsinə səy və diqqət yetirsinlər.

Münəccimlər məşvərət məclisi düzəltdilər. Qərara gəldilər ki, əgər şahzadəyə bu məmləkətdə tərbiyə verilsə, atasının təbiəti və xasiyyəti ona da sirayət edər, o da atası kimi zalım olar. Münəccimlər çox məşvərətdən sonra padşahın hüzuruna qayıtdılar. Padşah onlara bir daha mərhəmət göstərdi və gəlişlərinin səbəbini xəbər aldı. Onlar ədəb və həya ilə padşahın dua-sənasını yerinə yetirib dedilər:

– Əlbəttə, möhtərəm Şəhriyarın xatirindən silinməyib ki, indiyədək neçə ali şahzadə dünyaya gəlibsə, bu yerin abu-havasının pisliyi üzündən öz həyatlarından fayda görmədən dünyadan gediblər. Buna görə bu şahzadəyə bir xoş abu-havası olan yerdə tərbiyə verilməsi vacibdir. Ümidvarıq ki, onda şahzadə çox ömür edər və məqsədinə nail olar.

Padşah münəccimlərin fikrini və onların təklifini bəyənib, təsdiq elədi. O saat əmr etdi ki, vəzir və vəkillər cəm olub, məclisdə toplaşsınlar. Padşah bu barədə onlarla da məsləhətləşdi. Bütün məclis əhli mətləbi anlayıb razılıq verdi. Birinci vəzir yerindən qalxıb padşaha dua-səna oxuyandan sonra dedi:

– Əlbəttə, möhtərəm Şəhriyara məlumdur ki, bu gün adda-sanda, şan və şöhrətdə, nəcabətdə ərəb tayfası bütün dünyada məşhurdular. Ələlxüsus Yəmən vilayətinin hökmdarı möhtərəm Şəhriyara qardaş kimidir. Əgər məsləhət görərsinizsə, padşah Nemanı buraya dəvət edin və şahzadəni ona tapşırın. Bizə ondan başqa özgə bir tərbiyə verən lazım deyil.

Padşah və vəzirlər bu mətləbi eşidib birinci vəzirin ağlına və biliyinə “afərin” dedilər, onun təklifini bəyəndilər. Padşah katibini çağırıb təklifi Yəmən padşahına yazmağı əmr etdi. Katib məktubu yazıb padşahın hüzurunda oxudu, sonra qasidə verdi və Yəmənə yola saldı.

QASİDİN MƏKTUBU GƏTİRMƏSİ

Qasid gecə-gündüz yol getdi. Nəhayət, özünü Yəmən padşahına yetirdi. Ona təzim edib görüşəndən sonra naməni ona təqdim eləyib dedi:

– Bu namə sizin qardaşınız Yəzdigürd tərəfindəndir.

Neman şah öz-özünə sual verdi ki, görəsən, qasidin qəflətən gəlməsindən məqsədi nədir? Tələsik məktubu alıb oxudu, məzmundan xəbər olan kimi çox sevindi, şahzadə Bəhramın onun əli ilə tərbiyə tapacağından xeyli məmnun oldu. Səhəri günü Münzir oğlunu öz yerində taxtda əyləşdirib, səfər tədarükü görməyə başladı. O, yüz əlli min atlı ilə Yəməndən İrana yola düşdü. Onun gəlişini padşaha xəbər verdilər. O, həmin saat əmr elədi ki, bütün vəzirlər və vəkillər Neman şahı qarşılamağa çıxsınlar və ehtiramla şəhərə gətirsinlər. Neman şah yolun yorğunluğunu nəzərə almadan birbaşa padşahın hüzuruna getdi.

NEMANIN YƏZDİGÜRDÜN YANINA GƏLMƏSİ

Yəzdigürd səhər tezdən hərəmxanadan çıxıb öz taxtında əyləşdi. Neman şah artıq Yəzdigürdün hüzurunda idi. Yəzdigürd onu mehribanlıqla qarşılayıb yanında əyləşdirdi. Neman şah onu şahzadə Bəhramın dünyaya gəlməsi münasibətilə təbrik etdi. Bir saat söhbət etdikdən sonra padşah qalxıb hərəmxanasına, Neman isə onun üçün hazırlanmış imarətə getdi. Axşam vaxtı Yəzdigürd yenə də səltənət taxtında əyləşdi. Bütün vəzir və vəkillərini öz yanına çağırdı. Sonra bir nəfər göndərib Neman şahı buraya dəvət etdi. O, məclisə daxil olanda bütün vəzir-vəkillər ayağa qalxdı. Padşah da taxtından durub Neman şahın əlindən tutdu və öz yanında əyləşdirdi. Ondan sonra məclisə şamdanlar gətirdilər. On beş nəfər gözəlüzlü cavan süfrəyə cürbəcür yeməklər düzdükdən sonra əllərində qızıl şamdanlar tutub süfrənin ətrafında dayandılar. Yemək hazır olandan sonra padşah Neman şahı süfrənin baş tərəfində əyləşdirdi.

Ondan sonra dəvətlilər süfrəyə yaxınlaşdılar. Yemək bitəndən sonra Neman şah və məclis əhli əllərini yuyub nahar otağından başqa bir otağa keçdilər. Hər kəs öz yerində əyləşdi. Bir saatdan sonra siminbilək sağilər əllərində qədəh məclisə daxil oldular və şərabları qədəhlərə süzüb əhli-məclisə verdilər. Ondan sonra çalğıçılar və xanəndələr, xoştəbiətli mütrüblər eyş-nuşa məşğul oldular. İşrət vaxtında padşah Bəhramı görmək arzusu ilə saray xacələrinə əmr eylədi ki, uşağı məclisə gətirsinlər. Həmən dəqiqə Bəhramı məclisə gətirdilər. Padşah Bəhramın qundağını əlinə alıb üzündən, gözündən öpdü və Neman şahın qucağına verdi. Neman şah Bəhramı görməkdən çox şad oldu, Bəhramın məhəbbəti padşahdan minqat artıq onun qəlbində yer eylədi. Padşah Neman şahın Bəhrama olan meylini başa düşəndən sonra şadlığı artdı və Bəhramın tərbiyəsini ona tapşırdı. Neman şah padşahın cavabında dedi:

– Şahzadəyə tərbiyə verməkdən düşmən də imtina etməz. Xüsusən, mən ki bu şahzadənin bəndələrindənəm. Padşah Neman şahın cavabından artıq dərəcədə şad oldu. Neman şaha hədsiz nəvaziş və iltifatlar eləyib Bəhramı hərəmxanaya göndərdi. Anası Bəhramın Ərəbistanda tərbiyə olunacağını eşidəndə çox kədərləndi. Dedi:

– Şah mənim gözümün işığını məndən ayırır. Öz-özünə xəyal etdi ki, balamın ayrılığına dözə bilmərəm. Məsləhət budur ki, əgər padşah izn versə, mən də gedim.

Neman şah padşahın xidmətində eyş-işrətə məşğul idi. Elə ki yatmaq vaxtı yaxınlaşdı, padşah ayağa qalxıb hərəmxanaya daxil oldu. Padşah hərəmxanaya daxil olanda Bəhramın anası padşahı qarşıladı, qəflətən özünü padşahın ayaqları altına atıb onun ətəyindən tutdu və dedi:

– Ey aləmə pənah olan padşah, ey şəhərlər alan padşah, əgər mənim gözümün nurunu məndən ayırsalar, mən həlak olaram. Öz lütf və mərhəmətini məndən əsirgəmə. Gərək mərhəmət buyurub mən binəvaya izn verəsiniz ki, şahzadə ilə birlikdə gedəm və məni öz ciyərparəmdən ayırmayasınız. Bunu deyib şiddətlə zar-zar ağlamağa başladı. Padşah bu halı gördükdə qəlbi dərdlə doldu, ixtiyarsız göz yaşları axıtdı, ürəyi ona yanıb dedi:

– İzn verdim, get.

Ana bu sözü eşidəndən sonra canına həyat gəldi. Ürəkdən padşaha razılıq elədi. Xülasə, o gecəni keçirdilər, səhər açıldı. Padşah hərəmxanadan səltənət taxtına gəldi. Neman şah da gəlib əyləşdi. Padşah Bəhramın anasının vəziyyətini Neman şaha nəql etdi. Neman bu mətləbdən çox şad olub dedi:

– Çox münasibdir.

Bir həftə tamam olandan sonra padşah əmr eylədi ki, səfər tədarükü görməyə məşğul olsunlar. Padşah çoxlu azuqə və bir neçə yük qızıl ayırmağı əmr eylədi.

NEMAN ŞAHIN YOLA DÜŞMƏSI

Neman şah bu mətləbi anlayıb qızılları qəbul etmədi və dedi:

– Məndə də bu qədər qızıl vardır.

Padşah nə qədər israr elədi, Neman şah qəbul etmədi. Səhəri gün yola düşdülər. Padşah özü də atlanıb onları bir neçə ağaclıq yolda müşayiət elədi və ağlar göz, yanar ürəklə qayıdıb səltənət təxtinə əyləşdi. Neman şah iki mənzili bir edib, Yəmənin yaxınlığına yetişdi. Elə ki bu xəbər Neman şahın oğlu Münzirə yetişdi, böyük izzət və ehtiram ilə atasının pişvazına çıxdı. Şahzadə Bəhramı gətirdiyindən çox şad və xürrəm oldu. Nəhayət, böyük dəbdəbə və cəlal ilə Yəmən şəhərinə daxil oldular. Bəhram və onun anasına öz evində yer verib, özü başqa mənzilə getdi. Neman şahın oğlu Münzir Bəhramı görməyindən çox şad və məmnun oldu. Onun məhəbəti qəlbində yuva saldı. Belə ki bir gündə üç dəfə Bəhramı görməsəydi, könlü aram olmazdı. Bir gün Neman şah öz oğlu Münziri yanına çağırıb belə dedi:

– Ay mənim oğlum, ay mənim gözümün işığı, mənim qəlbim Bəhrama tərbiyə verməkdən ötrü iztirab içindədir. Ona görə ki, şəhər çox istidir, Bəhramın vücudu isə incə və lətifdir. Buranın istiliyinə dözə bilməz. Bundan ötəri səni çağırdım ki, bu şəhəri ətrafını gəzib ab-havası əlverişli olan bir yer tapasan ki, Bəhramı orada saxlayaq. Münzir dua-səna eləyəndən sonra dedi:

– Mən də belə xəyal edirəm ki, möhtərəm Şəhriyarın icazəsi ilə məhz özüm gəzib bir münasib yer axtarım.

Xülasə, o, atasının xidmətindən çıxıb bir neçə sərkərdə ilə yola düşdü. Şahzadə on gün Yəmən şəhərinin ətrafında dolanandan sonra abu-havası gözəl olan bir yer müəyyənləşdirdi. Padşahın xidmətinə qayıdıb, vəziyyəti danışdı. Padşah atlanıb, Münzirin tapdığı yerə getdi. O, doğrudan da, abu-havası xoş olan bir yer gördü. Bütün gələnlər bu yerin çox əlverişli olduğunu təsdiq etdilər. Ətrafı nəzərdən keçirib qəsri çox şəfalı olan təpənin üstündə tikməyi məsləhət gördülər. Mühəndis və bənnalar təpənin ətrafını dolanandan sonra bildirdilər ki, onlar padşahın arzu etdiyi binanı tikməkdə acizdirlər, belə bir binanın öhdəsindən gəlmək hər mühəndisin işi deyil. Neman şah onların qərarından qəmləndi və sual etdi ki, təklifiniz nədir?

BƏNNA SİMNARIN GƏLMƏSİ

Padşahın cavabında dedilər:

– Rum məmləkətində adlı-sanlı bir bənna vardır. Tayı-bərabəri olmayan bu bənna dünyada məşhurdur. Adı Simnar olan bu bənnanın tikdiyini özündən qeyri-bir kəs tikə bilməz.

Neman şah bu xəbərdən çox xoşhal oldu və həmən saat o bənnanın tapılıb yanına gətirilməsi əmrini verdi. Simnara çoxlu xələt ayırdı, vədələr verdi və dalınca adam göndərib onu Yəmənə çağırdı. Gedənlər bir az zamanda Rum vilayətinə yetişdilər, axtara-axtara Simnarı tapdılar. Vəziyyəti əvvəldən-axıra kimi ona nağıl elədilər və dedilər ki, əgər sən Neman şahın arzusunu yerinə yetirsən, səni dünya malından qane eləyəcək. Simnar çox məmnun və şad olub yol tədarükü gördü və ardınca gələn adamlarla Yəmənə yollandı. Onların gəlişini Neman şaha xəbər verdilər. Neman bu xəbərdən şadlanıb əmr elədi ki, Simnarı yanına gətirsinlər. Padşah Simnardan əvəzi olmayan bir imarət tikməsini xahiş etdi. Neman şah atlandı. Simnarla birlikdə imarət tikiləcək yerə gəldilər. Simnar o yeri dolanıb Nemana bildirdi ki, tikəcəyi imarət onun ürəyincə olacaq. Neman şah lazım olan alət və ləvazimatı hazırlamağı əmr etdi. Nəhayət, Simnar imarəti tikməyə başladı. O, bütün səy və bacarığı ilə beş il müddətində binanı tikib qurtardı. Çox uca, növbənöv cavahirat ilə ali imarət günəş şüasından rəngini dəyişdirdi. Günəş şüası düşən zaman bir kimsə o imarətə baxa bilməzdi, gözləri qamaşardı. On iki saatlıq gündüzdə rənglər bir-birini əvəz edir, abi, ağ və sarı rəngə düşürdü. Günəş günorta yerinə gələndə onun rəngi sarı, qızıl kimi və günün qürub vaxtı gümüş kimi ağ olurdu. Onun adı indi də dünyada qalır. Ona məşhur Qəsri-Xəvərnəq deyirlər.

Xülasə, Simnar elə bir qəsr tikdi ki, Neman şah ömründə onun bənzərini nə görmüş, nə də eşitmişdi. O, Simnarı xələt və nəvaziş ilə elə xoşhal və şad elədi ki, Simnar özünü Neman şahın qədəmlərinə saldı, çox dua-səna eləyib dedi:

– Əgər əvvəldən bilsəydim ki, mənə bu qədər ehsan edəcək və nəvaziş göstərəcəksiz, bundan da yaxşı bir qəsr tikməyə səy edərdim. Tikdiyim bu qəsr gündə üç rəng ilə cilvələnirsə, o, hər gündə on rəngə düşərdi.

Neman bu kəlamı Simnardan eşidəndə əhvalı xarablaşdı və dedi:

– Niyə bəs dediyin kimi tikməmisən?

Neman şah xəyal eylədi ki, onun zəhməti hədərə getdi. Madam ki, Simnar bundan da yaxşı qəsr tikməyə qadirdir. Xəyal etdi ki, başqa padşahlar bu qəsrdən xəbər tutsalar, Simnarı aparıb bundan da yaxşı bir qəsr tikdirəcəklər. Neman əmr elədi, Simnarı qaldırdılar tikdiyi qəsrin başına və o biçarəni qəsrin başından aşağı atdılar.

Simnarın məsələsi həll olunduqdan sonra Neman şah əmr etdi şahzadə Bəhram Ərdəşiri anası ilə birlikdə həmən qəsrə gətirdilər.

Şahzadə Bəhram altı yaşına çatanda Xəvərnəq qəsri hər yerdə şöhrət tapmış, bütün məmləkətlərdə məşhur olmuşdu. Qəsri görən hər kəsi heyrət bürüyürdü. Simnarın hünərinə hamı afərin söyləyirdi. Belə zirək və qabil bənnanı öldürdüyü üçün qəsrin ətrafında gül-çiçək, reyhan və nəbatat əkmiş, behişt kimi baxçalar salmışdılar. Güllərin iyi uzaqdan-uzağa adamı bihuş eləyirdi, xüsusən, sübhün yeli əsəndə gül və reyhanın ətri ətraf şəhərləri cənnətə döndərirdi.

NEMAN ŞAHIN SƏHRAYA ÜZ TUTMASI

Xülasə, tikilmiş bu qəsrdə Bəhrama tərbiyə verirdilər. Neman şah bir saatını da Bəhramı görmədən keçirməzdi. Bu qərarla bir neçə zaman keçdi.

Bir gün Neman şah öz vəziri ilə həmən qəsrdə əyləşmişdi. Onlar qəsrin xoş ab-havasından, tamam yer üzərində belə bir qəsrin və imarətin misli bərabəri olmadığından və insanın burada keçirdiyi bir saatın yüz ilə bərabər tutula biləcəyindən danışırdılar. Bu söhbəti eşidən vəzir dedi:

– Doğrudan, sizin buyurduğunuz kimidir. Amma həyatının bir saatını Allahın qüdrəti haqqında düşünərək keçirsən, yüz il burada yaşamaqdan daha yaxşıdır. Dünyada hər nə varsa, onun zahiridir, amma Allahın neməti və rəhməti axirətdə həqiqidir və əbədidir.

Neman şah vəzirin bu sözündən mütəəssir oldu, rəngi üzündən uçdu. Sifəti getdikcə saraldı. Çox qorxu və vəhşət içində yerindən qalxdı, ağlar gözlə qəsrdən aşağı düşdü, ah və fəğanla səhra tərəfə üz tutub getdi. Vəzir öz dediyindən peşman oldu, lakin gec idi. Vəzir və vəkillər Neman şahın dalınca səhraya üz tutdular. Nə qədər gəzdilərsə, Neman şahdan bir soraq verən olmadı. Münzir ah-zarla ağlamağa başladı. Nəhayət, atasının tapılacağına ümidini itirdi, padşahlıq taxtına çıxıb, hökmranlığa başladı. Münzirin də Neman adlı bir oğlu var idi, o, Bəhramla yaşıd idi. Bir-biri ilə oturub-durar, oynayar, bir yerdə məktəbə gedər, bir yerdə oxuyar və tərbiyə alardılar.

Elə ki Münzir atasının yerində əyləşdi, xalqla son dərəcə ədalətlə rəftar etməyə başladı. Bəhrama atasından da artıq qayğı göstərirdi. Bir saat Bəhramı görməsəydi, aram ola bilməzdi. Bəhram yeddi yaşına çatanda Münzir onun dərs və təlimindən, məşqindən ötəri xüsusi müəllimlər ayırdı, elm və mərifət hasil eləməkdən, hünər göstərməkdən ötrü çox səy göstərdi. Müəllimlərlə mükalimə və mübahisə edərdi və sual-cavabda məharət göstərirdi. Bu minval ilə üç ilin ərzində bütün elmlərlə yanaşı ərəb, fars və hindu dilinə də bələd olmuşdu. Tezliklə riyaziyyat, həndəsə və digər elmlərə yiyələndi. Münzirin Bəhrama məhəbbəti günbəgün artırdı. Bəhramın başına pərvanə kimi dolanırdı. Bəhram zəmanəsinin bilicisi olmuşdu. Kimsə bir dəfə Bəhramın hüsncamalını görürdüsə, məhəbbəti ona qarşı artırdı. Elə ki Bəhram on iki yaşına çatdı, bütün elmlərə və fənlərə yiyələndi, ox atmaq və qılınc oynatmaq məşqinə başladı. Bütün elmlərdə və hünərdə misilsiz olan Münzir şah da hər gün geniş bir meydanda Bəhramın tərbiyəsi ilə məşğul olurdu, ona ox atmaq və qılınc oynatmaq öyrədirdi. Beləliklə, Bəhram üç il müddətində bütün döyüş fənlərinə bələd oldu.

BƏHRAMIN GURU OVLAMASI

Ata minib meydanda çövlan edə-edə bir neçə oxu eyni nöqtəyə atardı. Sonra meydanda Münziri səsləyib atdığı oxları ona nişan verərdi. Balaca Bəhramın atdığı səkkiz oxun hamısı bir-birinə elə yapışırdı ki, sanki onlar ceyranın və ya dovşanın dırnağı idilər. Bəhramda bu cür məharət, hünər və mərifətlər müşahidə olunurdu. O, hər gün ova gedər və dağ eşşəyi şikar edərdi. Bəhramın gur ovlamağa çox meyli olduğu üçün tamam aləmdə Bəhram-Gur kimi məşhurlaşdı. Təəccüb burasındadır ki, o, şikarda dağ eşşəyini kəmənd ilə diri tutardı. Sinni dörd yaşından az olanı azad, yaşı dörddən keçəni şikar edərdi. Bəhram azad etdiyi şikarların sağ buduna öz möhürünü vurardı. O, belə elan etmişdi ki, hər kəs mənim şikarımı ovlasa, onun özü mənim əlimdə şikar olacaqdır. Buna görə də dağ eşşəyinin budunda möhürün yerindən öpüb onu azad edərdi.

Günlərin birində Münzir dövlət əyanları ilə şikara çıxmışdı, səhrada gəzib ov ovlayırdılar. Qəfildən biyabanın bir tərəfindən toz qalxdı. Bəhram bunun səbəbini bilmək məqsədi ilə atını çapıb o tərəfə getdi. Münzir və sair atlılar da onun dalınca yola düşdülər. Amma Bəhrama yetişə bilmədilər.

BƏHRAMIN ŞİRİ OVLAMASI

Bəhram özünü tozanaq yerə yetirib gördü ki, bir aslan bir dağ eşşəyinin kürəyinə minib belini sındırmaq istəyir. Bəhram bunu görən kimi şiri şikarı ilə birlikdə nişan aldı. Bəhramın atdığı ox şirin arxasından dəyib qarnından çıxdı, torpağa sancıldı. O əsnada Münzir şah öz atlıları ilə birlikdə çatıb Bəhramdakı bu məharətə təəccüb elədilər.

Ovdan qayıdan hər kəs öz mənzilinə getdi. Bəhramın bugünkü şöhrəti şəhərə yayıldı. Münzir əmr verdi Xəvərnəq qəsrində həmən şir ilə şikarının və şahzadə Bəhramın atın üstündə şikar elədiyi vəziyyətdə şəklini divara kəsb etdilər.

Bir gün yenə həmən qaydada ova çıxmışdılar. Səhranın hər tərəfinə at salıb ov etməyə məşğul idilər. Bəhram özü səhranın bir tərəfinə təkcə keçmişdi. Münzir və onun atlıları başqa tərəfdə şikarda idilər. Təsadüfən o səhrada bir dağ eşşəyi göründü. Onun qarnının altı qar kimi ağ, beli ləl kimi qırmızı, digər hissələri başdan-ayağa naxışlı və bəzəkli idi. Bəhram onu diri tutmaq fikri ilə kəməndi əlinə alıb dalınca at saldı. Heyvan öz ovçusunu görəndə əl-ayağını yığışdırıb üz qoydu qaçmağa. Gurun gözəlliyindən vəcdəyə gəlmiş Bəhram öz-özünə dedi: “Bu şikarı ovlamayınca qayıtmaram”.

Bu arzu ilə ovun dalınca dörd ağaca qədər at çapdı. Bəhram günün qüruba endiyini və ovun da ələ gəlmədiyini görəndə çox məlul və məhzun oldu. O, gurun bu cür rəftarından təəccüb etdi. Düşündü ki, əcəba, bu sehrdir və ya ki bir başqa şeydir? Bəhram da, gur da yorulmuşdu. Onlar böyük bir dağa yetişdilər. Dağın döşündə bir mağara var idi. Bəhram o mağaraya nəzər salan vaxt gur qeyb oldu. Əlli qədəm qalmışdı ki, mağaraya yetişsin, Bəhramı bir hərarət bürüdü, atı qulaqlarını şəklədi. O, çox fikirləşdi, sonra atdan düşüb özünü mağaranın qapısına yetirdi. Mağaranın içinə baxanda gördü ki, qatran kimi qara və böyük bir əjdaha dal pəncələri üstə oturub gözləri od şöləsi kimi işıq saçır, ağzından tüstü kimi buxar qalxır. Elə ki Bəhram qəfildən bu bəlanı gördü, qəlbinə vahimə düşdü. Qaçmağı şəninə sığışdırmayıb cəsarətləndi və öz-özünə düşündü: “Bu bəlanı mən necə dəf edim, bu nə qəribə vəziyyətdir ki, mən tamaşa eləyirəm, gur haraya getdi, yoxsa bu əjdaha bir tilsimdir?”

Fərasətinin çoxluğundan xeyli götür-qoy elədi və belə qərara gəldi:

– Əlbəttə, bu gur öz gözəlliyi ilə məni aldadıb və qabağıma düşüb bu yerə gətirdi. Ola bilsin ki, əjdaha o heyvana əziyyət verib. Çox güman ki, əjdaha onun balasını tələf eləyib, hər halda bu əjdahadan intiqam almalıyam və bu bəlanı o heyvanın başından dəf etməliyəm.

BƏHRAMIN ƏJDAHANI ÖLDÜRMƏSİ

Sonra Bəhram kamanı əlinə aldı və bir ox çilləyini kamana qoyub, əjdahanın hər iki gözünü nişan aldı. Ox çilləyi kamandan çıxdı, düz gəlib əjdahanın gözünə dəydi. Əjdaha oxun zərbindən elə bir nərə çəkdi ki, mağara lərzəyə gəldi. Qılıncını qınından çıxarıb mağaranın içinə daxil oldu. Var gücü ilə qılıncı əjdahanın boynundan burub başını bədənindən ayırdı. Bəhram əjdahanın başını bədənindən ayırandan sonra onun qarnını cırdı və gurun iki balasını əjdahanın qarnında gördü. Gurun intiqamını aldığına görə Bəhram şad oldu. O, əjdahanın işini bitirəndən sonra mağaradan eşiyə çıxdı, atını minib qayıdanda yenə də o guru gördü. Gur gəlib mağaraya daxil oldu. Bəhram Gurun dalınca mağaraya girdi. “Əcaba, yenə nə isə başqa bir sirr vardır, bu gur yenə intiqam almaq istəyir?” – deyə düşündü. Bu fikirlə mağaranın içərilərinə, bir yerə yetişdi, gördü ki, burada çoxlu cavahirat var. Məlum oldu ki, gur o cavahiratı Bəhrama göstərmək üçün mağaraya daxil olmuşdur. Bu mətləbi anlayan kimi Bəhram şad oldu. Cavahiratın hamısını gözdən keçirdi, mağaradan eşiyə çıxıb öz atına mindi. Mağaranın yerini itirməsin deyə oraya bir nişan qoyan əsnada Münzir şah öz atlıları ilə yetişdi. Hamısı Allah-taalaya çox şükür eylədi. Bəhram da Münziri görüb çox xoşhal oldu. Hər ikisi atdan düşüb mağaraya daxil oldu. Bundan sonra Bəhram bütün cavahiratın yerini Münzirə nişan verdi və əhvalatı əvvəldən-axıra kimi ona danışdı. Münzir ürək dolusu Bəhramın şücaət və qüdrətinə, “Afərin” – dedi. Gecədən çox getmişdi. Onlar qərara aldılar ki, elə orada gecəni səhər eləsinlər və günəş çıxan vaxtı hərəkətə başlasınlar. Səhərə yaxın bir neçə atlı göndərib şəhərdən dəvə və qatır gətirtdilər. Cavahiratı dəvələrə yükləyib şəhərə yola düşdülər. Vilayətin bütün camaatı bu əhvalatı eşitdikdə böyükdən-kiçiyə – hamı şəhərdən çıxıb o əjdahanın tamaşasına getdi. Münzir əmr elədi bir qabiliyyətli şəkilçəkən gətirdilər. Bəhram və əjdahanın əksini çəkdilər və gətirib imarətin bir guşəsindən asdılar. Bəhram qayıdıb imarətə daxil olan kimi oranı gəzməyə başladı. Bu otaqdan o otağa, bu mərtəbədən o mərtəbəyə keçdi. Bir otağa yetişib gördü ki, onun qapısını möhkəm bağlayıblar. Bilmirdi ki, orada nə var. Saraydardan sual eylədi ki, bu otağın qapısını nəyə görə bağlamısınız, burada nə var?

BƏHRAMIN QIZLARIN ŞƏKLİNİ GÖRMƏSİ

Saraydar dua və səna edəndən sonra ərz elədi ki, bu imarət tikilib qurtarandan sonra bu otağın qapısına qıfıl vurublar. Amma tapşırıblar ki, bu otağın açarını səndən başqa heç kəsə verməyim. Neman şah və Simnardan başqa heç kəs bu otağın içini görməyib və məlum deyil ki, onun içərisində nə vardır! Bəhram saraydarın sözündən təəccübləndi. “Əlbəttə, bu otaqda bir sirr var: ona görə belə möhkəm tapşırıblar ki, açarı məndən savayı kimsəyə verməsin” – deyə düşündü. Açarı saraydarın əlindən alıb, qapını açdı. Elə ki otağın içərisinə qədəm qoydu, Bəhramın qəlbini bir dəhşət sardı, çünki otaqda yeddi bəzəkli taxt qoyulmuşdu. Taxtlardan hər birinin üstündə tayı-bərabəri olmayan bir məhliqa bir qız əyləşmişdi.

BƏHRAMIN YEDDİ QIZA AŞİQ OLMASI

Elə ki Bəhramın gözləri o qızların camalına sataşdı, cani-dildən aşiq olub taqətini itirdi. Bir saata qədər otağın divarına söykənib heyran-heyran baxdı. Nəhayət, özünə toxtaqlıq verib irəli getdi və gördü ki, o qızlar heykəlidir. Lakin adama elə gəlirdi ki, onlar həqiqi insandırlar, taxtın üstündə əyləşib söhbət eləyirlər. Bəhram diqqətlə və heyrətli baxışlarla o qızlara baxıb gördü ki, onlar bir-birindən gözəldilər, heç birində eyib yoxdur. Qızların məhəbbəti Bəhramın qəlbində özünə yurd saldı. Biçarə Bəhram birdən-birə yeddi qıza aşıq oldu. Bəhram onlara elə vuruldu ki, səbir və qərarı əlindən getdi, bihuş olub yerə yıxıldı. Bir saatdan sonra huşa gəlib heykəllərə heyran-heyran baxdı. Baxışlarını qaldırıb yuxarı baxanda gördü ki, hərəsinin başının üstündə bir lövhə asılıb. Qabağa gedib əvvəlinci lövhəni əlinə aldı, oxuyanda gördü ki, qızın adı Nurəkdi. O, hind padşahının qızıdır. İkinci qız Yəqmənazdır və o Çin xaqanının qızıdır. Üçüncünün adını Nazpəri yazıblar ki, o, Xarəzm padşahının qızıdır. Dördüncüdə Nəsrinnuş yazılıb, Dəslab şahının qızıdır. Beşinci lövhədə və Dürrüəstə yazılıb, Kəsra padşahının qızıdır. Altıncı lövhədə Humay yazılıb, Rum Qeysərinin qızıdır. Yeddinci lövhə Azəryuna aiddir, Məğrib padşahının qızıdır.

Bəhram o qızların və atalarının adlarını biləndə heyrəti artdı; ətrafına baxanda gördü bir böyük lövhə də otağın başqa tərəfində vardır və burada yazılıb ki, zirək və elmi çox olan münnəcimlər və ulduzşünaslar xəbər veriblər ki, Bəhramın bəxti xoşbəxtdır. Bəhram-Gur Allahın təqdiri və yeddi ulduzun hökmü ilə yeddi iqlimə malik və yeddi padşahın yeddi qızına sahib olacaqdır. Bəhram həmən lövhədən xəbərdar olduqdan sonra özündə bir şadlıq və xoşbəxtlik, tərifəgəlməz bir məğrurluq və özündənrazılıq hiss etdi. Allahın dərgahına şükür etdi, ondan köməklik istədi ki, öz arzusuna yetişsin. Ondan sonra yenə bir-bir o qızlara tamaşa etməyə başladı. Onlardan birini seçmək istədi, ancaq gördü ki, bu mümkün deyil. Xülasə, o yeddi qızın hamısını bəyəndi. Onların məhəbbəti Bəhramın ürəyinə elə əsər elədi ki, o, şəkillərə büt kimi sitayiş elədi və heykəllərin yanında əyləşib ahu-zara məşğul oldu. Çox ağlayandan sonra bunun faydasız olduğunu düşündü. “Gərək ağıllı tədbir tökəsən ki, məqsədə çatasan” – deyə qərarlaşdırdı. Sonra otaqdan eşiyə gəldi. Qapıları qıfılladı, açarı cibinə qoydu. Bu sirri bir kəsə açmadı.

YƏZDİGÜRDÜN ÖLMƏSİ

Öz adəti üzrə atına minib şikara gedib və eyş-işrətə məşğul olurdu. Bəzi vaxtlarda kimsənin xəbəri olmadan tək və tənha o otağa gələr və heykəllərin qənşərində durub deyərdi:

– Ey şux şəkillər, sizin camalınızın vüsalı nə vaxt mənə qismət olacaq? Taqətim, səbri-qərarım əlimdən getdi axı!

Xülasə, bu cür sözlərdən deyib gah şad və gah da kədərli olardı. Elə ki on beş yaşına çatdı, günlərin birində Münzirlə söhbət əsnasında Bəhram dedi:

– Çoxdandır ki, atamın əhvalından xəbərim yoxdur, bilmirəm məni unudub, yoxsa başqa bir səbəb vardır.

Münzir şah onun cavabında dedi:

– Yox, belə deyil, olsun ki, işlərinin çoxluğundan və səltənət işinə başı qarışdığından belədi.

Bəhram Münzirin bu sözlərini qəbul etmədi, həmən saat bir nəfər qasid müəyyən eləyib İran tərəfə yola saldı. Qasid biz az zamanda özünü İrana yetirib Bəhramın hüzuruna qayıtdı. O, çox qəmgin və pərişanhal idi. Bəhram onun əhvalını belə görəndə çox məyus və məhzun oldu. Qasid nə bilirdisə, nə eşitmişdisə, söyləməkdən başqa bir çarə tapmadı. Qasid dedi:

– İrana getdim, şəhərə daxil olmamışdan bir nəfər öküz otaran gördüm və şəhərin vəziyyətini ondan soruşdum. Öküz otaran məni görüb dedi:

– Sən qəribsən, mən sənə deyim, gəl bu şəhərə daxil olma, şəhərə daxil olan hər qəribi tutub həbs eləyirlər və bir də buraxmırlar. Mən bunun səbəbini öküz otarandan soruşdum, dedi ki, daha bundan sonra söz deməyə haqqım yoxdur. Mən onun sözündən götür-qoy eləyib qərar qoydum ki, yaxşısı budur, gedim bir guşədə gizlənim. Kimsə məni görməsin, axşam düşəndə şəhərə daxil olum və bu mətləbi öyrənim. Xülasə, bu məqsədlə gedib bir guşədə gizləndim. Gecə özümü bir kəsə nişan verməmiş daxil oldum. Qəriblər kimi deyil, şəhər əhli kimi saymazyana şəhərdə dolandım. Qədimdən o şəhərdə bir dostum var idi. O dostumla görüşməyə getdim. Elə ki qarşısında məni gördü, şadlıqla salam verdi, evinə apardı, şəhərə necə girdiyimi soruşdu. Onların hamısını ona danışdım və nə üçün şəhərə daxil olmağa mane olduqlarını soruşdum. Dostum ah çəkib dedi:

– Ay qardaş, bunun səbəbini sənə deməyə ixtiyarım yoxdur. İndi beş ildir ki, yol bağlanıb, bu şəhərə daxil olan hər qəribi sual-cavabsız tutub həbs eləyirlər. Səbəbi də budur ki, bizim padşahımız Yezdəgürd beş il bundan qabaq naxoş olanda vəzir, vəkillərə əmr elədi ki, Bəhrama məktub yazsınlar, tezliklə gəlsin. Padşah öz diriliyində səltənət tacını onun başına qoymaq istəyirdi. Vəzir, vəkillər padşahdan razı deyildilər, ona görə Yəzdigürddən olan bir övladın ölkədə padşahlıq eləməsini istəmirdilər. Vaxtı yalan ilə keçirdilər, padşah vəfat elədi. Onu dəfn edəndən sonra vəzir, vəkillər hamısı bir yerə cəm olub məclis qurdular və qərar qoydular ki, bu yerdə Yezdəgürd övladı padşahlıq eləməsin. İndi Xosrov adlı bir nəfəri gətirib özlərinə padşah eləyiblər. Bu xəbər ətrafa yayılmasın deyə beş ildir ki, harada bir qərib görsələr, həbs edirlər. Buna görə də indi sizin şəhərə gəlməyinizdən mən qorxuram.

Elə ki öz rəfiqimdən bu sözü eşitdim, həmən gecə gecikmədən, tələsik şəhərdən çıxdım və sürətlə özümü sizin xidmətinizə yetirdim.

Bəhram atasının vəfatı xəbərini eşidəndə gözlərindən ixtiyarsız yaş tökdü, rəngi saraldı, yerə yıxıldı. Atasının yerində səltənət taxtına otura bilməyəcəyindən rəngi boğulub qaraldı və çox məyus olub ah-zar eləməyə başladı. Bəhramı bu halda görən Münzir də başladı ağlamağa. Lakin Bəhrama təsəlli verməkdən ötrü yerindən qalxdı, onun ətəyini öpüb dedi:

– Xahiş edirəm ki, məhzun və məlul olmayasınız, çünki bu dünya fanidir və heç kəsdən ötrü əbədi deyildir. Həzrəti Şəhriyar Yəzdigürd şah vəfat eləyibsə, xudavəndi-aləm sizin ömrünüzü artırsın. Əgər buna görə qəmgin olubsunuzsa, söz verirəm, nə qədər canım və malım var, sizin xidmətinizdə hazıram və canımı sizə fəda elərəm.

Bəhram özü də qəm-qüssənin faydasız olduğunu başa düşüb, özünə təssəli verib belə düşündü ki, bu işdə tələsmək olmaz. Yəqin ki, onlar belə güman ediblər ki, mən də atam kimi zalım və qəddaram. Bir tərəfdən onların belə düşünməyə haqları da vardır, çünki məni görməyiblər. Hər halda səbir və soyuqqanlılıq etmək lazımdır! Əgər mən ağılla rəftar etsəm, onlar mənə meyl edərlər.

BƏHRAMIN YƏMƏNDƏN HƏRƏKƏT ETMƏSİ

Xülasə, Bəhram bütün bu fikirlərini Münzirə bildirdi və əmr etdi ki, səfərə çıxmaq üçün hazırlıq görsünlər. Münzir piyada və atlı ordusu ilə İran tərəfinə hərəkət etdilər. Elə ki İran sərhədinə yetişdilər, bu xəbər İran əhlinə və Xosrov şahın qulağına çatdı, Xosrov şah öz-özünə dedi: “Böyük bir fitnə baş verəcək”.

O, çox qorxuya düşdü. Dövlət adamlarını topladı və üzünü onlara tutub dedi:

– Madam ki, bu əjdahaxasiyyət Bəhram bu taxt-tacın varisidir, məni niyə bu təhlükəyə saldınız?

– Çünki bizim Bəhrama meylimiz yoxdur. Çalışarıq ki, onu dəf edək. Bəhram uşaqdır, elə ki bizim naməmiz ona çatacaq, o qorxub öz yerinə qayıdacaq.

XOSROVUN BƏHRAMA NAMƏ YAZMASI

Xülasə, hamısı Bəhrama namə yazmağı məsləhət gördü. Məktubu bu məzmunda yazdılar: “Əvvəl Allah-taalya şükür-səna olsun. Ey bəxti uca və ey taleyi cavan şahzadə! Əvvəla, sizə dua və salam olsun. İkinci budur ki, sənin atan vəfat edəndən sonra rəhmli Allah məni padşahlığa layiq bilib və bu səltənət taxtını mənə əta eyləyib. İndi mən İran məmləkətinin sahibi olmuşam. Lakin əsl həqiqətdə İran məmləkətinin taxt-tacına o qədər də meylim yoxdur. Məni padşahlığa layiq biliblər və özlərinə padşah ediblər. Məsəl var, deyirlər: “İnsanın düşməni öz nəfsidir, öz arzusudur”. Sizin üçün dövlət idarə etməkdənsə, eyş-işrət yaxşıdır. Sizə şikara getmək min dəfə bu zəhərli nemətdən yaxşıdır. Öz meyliniz ilə nə vaxt istəsəniz, şikara gedin; niyə özünüzü möhnət və zəhmətə salırsınız? Əgər həqiqəti bilmək istəsəniz, dünyanın padşahlığı sizin eyş-işrətinizdir, heç bir kəsin fikrini çəkməzsiniz. Lakin mən bədbəxt, sizin əksinizə gündüzlər və gecələr qəm, qüssə içində fikir edirəm, eyş-işrətdən məhrum olmuşam. Belə surətdə, ey şahzadə, kaş mən sizin yerinizə olaydım. Həmişə xoşhal gəzib-dolanardım.Yox, mən demirəm ki, siz padşahlığa və tac-taxta layiq deyilsiniz! Hər nə olubsa, sizin atanızdan olub. Çünki bütün rəislər, ordu, vəzirlər və rəiyyət atanızdan razı deyildilər. O zülm və cəfanı ki sizin atanız Yəzdigürd rəiyyətinə eləmişdi, xalq sizin padşahlığınıza razı deyil. Hamısı sizdən incikdirlər. Bunların hamısını özünüz fikirləşin”.

VƏZİRLƏRİN BƏHRAMIN YANINA GƏLMƏSİ

Xülasə, məktubu bu təfsil ilə yazıb iki nəfər zirək, ağıllı və işbilən vəzir, neçə nəfər kamil və fazil adam seçib Bəhramın ordusuna tərəf yola düşdülər. Bəhram da əmr etdi ki, onları yanına gətirsinlər. Gələnlər Padşaha layiq ədəb-ərkanla təzim edəndən sonra Bəhramın hüzurunda əllərini sinələrinə qoyub dayandılar. Bəhram kəmali-şövkət ilə bəzəkli bir taxtın üstündə əyləşmişdi. O, özünün sağ tərəfində yer göstərib hamısına əyləşmək izni verdi və onlara çox nəvaziş və mərhəmətlər göstərdi. Sonra birinci vəzir yerindən qalxdı. Bəhramın dua və sənasını yerinə yetirib, kamali-ehtiram ilə naməni ona verdi. Bəhram naməni açıb xətibə verdi. Əmr elədi ki, naməni ucadan oxusun. Namənin məzmunundan xəbərdar olan Bəhramın üzü od kimi qızardı. Bir azdan yavaş-yavaş nəzakət ilə əvvəlki vəziyyətinə qayıtdı, kamali-təmkin və vüqar ilə başını yuxarı qaldırıb buyurdu:

– Bəli, namənin məzmunundan xəbərdar oldum və yazılanların hamısını anladım. Eyş-işrət mənim üçün əlverişli olsa da, çoxlu cavahirata malik olsam da, yeddi iqlimi almağa gücüm çatsa da, fikrim budur ki, ata-babamdan mənə qalan mirası alam. Deyə bilərsiniz ki, sənin atan Allahlıq iddiası edirdi. Mən isə öz Allahımı tanıyıram. Deyirlər sənin atan zalım idi, mən adiləm. Deyirlər, sənin atan qəzəbli idi, mən həliməm. Siz məni atamla müqayisə edirsiniz, lakin məsələ sizin düşündüyünüz kimi deyil. Mən indiyə kimi yuxuda idim, lakin indi qəflət yuxusundan ayılmışam. Bu, mənim öz haqqımdır. O şəxslər ki, doğruluq, ədalət tərəfdarıdır və düşüncələri yaxşıdı, məndən iltifat və məhəbbət görəcəklər. O kəslər ki, xalqın xeyirxahıdır və xeyirli məsləhətləri var, onlara qarşı qəflət eləmərəm və günahsız bir kəsi incitmərəm. O şey ki, hər kəsin şənini və ləyaqətini ucaldır, yerinə yetirəcəyəm və biliciləri öz qapımdan qovmaram, onların məsləhətlərini qəbul və icra edərəm. Dövlət və məmləkət işlərini başqalarına tapşırmaram və öz nəfsim ilə xalqın işlərinə köməklik göstərərəm.

Bu mətləbi Bəhram həmən məclisdə bəyan eylədi. Elçilər öz qəlblərində Bəhrama afərin dedilər və Bəhramın haqqında düşündüklərinin əksini gördükdə ədalətindən xəbərdar olub elədiklərindən peşman oldular. Vəzir o saat qalxıb Bəhramın taxtının ayağından öpdü, dua və səna edəndən sonra öz peşmanlığını bildirdi. Hamısı ərz elədi ki, mətləbi bizə yalan deyiblər. Siz tacı-taxta və mülki-dövlətə layiqsiniz. Çünki səltənət sizə ata-babadan qalıb. Biz Xosrov adlı bir nəfəri padşahlığa qəbul edib onunla möhkəm əhd-peyman bağlamışıq, canımızı və malımızı onun yolunda vermişik. İndi bir möhkəm dəlil lazımdır ki, bağladığımız bu əhd və peymanı pozaq və ona cavab verək.

Elə ki Bəhram bu kəlamı vəzirlərdən eşitdi, qəlbdən şad oldu. Buyurdu:

– Sizin haqqınız var. Çünki əhd bağlamaq böyük bir işdir. Amma mən bir təklif verim, sözünüz yalan olmasın, padşahınız Xosrov da sizə irad tutmasın. O təklif budur ki, mənim atamın tacını, taxtını bir böyük və geniş meydanda qoysunlar, iki böyük və ac şiri gətirsinlər meydanın ortasına və o tacı o iki şirin arasında qoysunlar. Deyin ki, hər kəs bu tacı-taxta layiqdir, getsin o tacı o iki şirin arasından götürsün. Kim o tacı o iki şirin arasından götürsə, tacı-taxta sahib olmaq onun haqqıdır. Heç kəsin də deməyə bir sözü olmasın, mən buna razıyam.

Vəzirlər və məclis əhli bunu bəyəndilər, Bəhramın hüzurundan çıxıb dua-səna eləyə-eləyə qayıtdılar Xosrovun xidmətinə. Bəhramla qəbul etdikləri qərarı Xosrova bildirdilər. Xosrov bu mətləbi eşitdikdə rəngi qaçdı, tacı iki şirin arasından götürməyin nə olduğunu anlayıb dedi:

– Mən heç cürə özümü şirlərə yem eləmərəm. Siz nə üçün şücaət və mərdliklə əvəzsiz və taxtın halal varisi olan Bəhram kimi şəxslə məni təhlükəyə salmısınız və səltənəti mənə tapşırmısınız?

Vəzirlər və vəkillər ərz elədilər ki, bəli, doğrudur, ancaq Bəhramla bağlanmış şərt çox çətindir. İnanmıram ki, o, bunun öhdəsindən gələ və tacı iki şirin arasından götürə. Əgər Bəhram bu işin öhdəsindən gəlməsə, şəkk-şübhə yoxdur ki, siz padşahlıqda qalacaqsınız. Əgər onun öhdəsindən gəlib şirlərin arasından tacı götürsə, o vaxt sizin və bizim danışmağa haqqımız yoxdur. Gərək padşahlığı ona təslim eləyək və onun itaətini yerinə yetirək.

Xülasə, çarəsiz qalıb bu qərarı qəbul etdilər və hamı bu mətləbə razı oldu. O gün keçib sabah olanda şəhərin mərkəzində bir böyük meydan düzəltdilər, hamını heyrət götürmüşdü ki, aya, bu iş necə sona çatacaqdır?

BƏHRAMIN İKİ ŞİRİ BAŞ-BAŞA VURMASI

Xosrov gəlib əmr etdi, taxtı meydanın ortasına gətirdilər və tacı da taxtın üstünə qoydular. Əmr elədi yüz nəfər şir təlimçisi min zəhmət və məşəqqət ilə iki ac şiri gətirdilər və onların taxtın iki tərəfində zəncirlədilər. Bəhramdan ötəri hamı qəmli və təşviş içində idi. Onların heybətli görünüşü və nərəsi tamaşa edənləri vahiməyə salırdı. Bu vaxt Bəhrama xəbər verdilər ki, meydan hazırdır. Bəhram həmin saat Münzir ilə ayağa durdu, neçə nəfər vəzir ilə meydana daxil oldu. Bəhramı görənlərin qəlbində ona qarşı böyük məhəbbət oyandı və düşündülər ki, o şirlərin cəngindən xilas ola bilməz. Camaat fikirləşirdi ki, bu qorxulu işi təşkil edənlər vəzir və vəkillərdir. Ona görə öz aralarında əhd-peyman bağladılar ki, Allah eləməmiş əgər şirlər Bəhramı tələf etsələr, hamımız hücum çəkib vəzir və vəkilləri qətlə yetirəcəyik.

Bəhram kamali-şövkət və cəlal ilə gəlib bir münasib yerdə dayandı və gözlədi. Carçılar car çəkdilər ki, əmirlərdən, vəzirlərdən və qoşundan tacı-taxta meyli olan və səltənətə sahib olmaq istəyən varsa, gəlsin bu iki şirin arasında qoyulmuş taxtın üstündəki tacı götürsün. Bu sözü eşidən hər kəs qorxudan özünü geriyə çəkdi. Bəhram gördü ki, hamı gözünü ona zilləyibdir. O atından düşüb, üstündəki bütün silahları çıxarıb yerə atdı, köynək və alt paltarının üstündən belinə şal bağladı. Vəzirlər və məmləkətin əyanları Bəhramı belə gördükdə gülməyə başladılar. Bəhramın məhəbbətini ürəyində daşıyanlar çox məlul və məhzun oldular. O tərəfdən Bəhram öz qəlbində qazi-yülhücata müraciət elədi:

– İlahi, sən hər yerdə varsan və hər şeyi görürsən, bu bədəni bu qədər məxluqatın içində xəcil edib, utandırma.

Özünü şirlərin yaxınına yetirdi. İki şir hərəkətə gəldi, zəncirlərini qırıq-qırıq edib birdən Bəhrama tərəf həmlə elədilər. Bəhram öz yerində dayandı. Şirlər Bəhrama yaxınlaşanda Bəhram “bismillah” deyib əlini ona uzatdı. Hər iki şirin qulağından tutub bütün qüvvəsi ilə başlarını bir-birinə elə vurdu ki, onun zərbindən hər ikisinin kəlləsi boranı kimi parçalandı. Bəhram zirəklik edib taxtın üstündəki tacı götürdü və başına qoydu.

İRANLILARIN BƏHRAMA BEYƏT VERMƏLƏRİ

Bəhramda bu şücaət və mərdanəliyi görən camaat elə hay-küy saldı ki, guya qiyamət qopub. Xosrov gəlib Bəhramın taxtını öpdü və iman gətirdi. Daha sonra əhali, böyükdən-kiçiyə kimi gəlib kamal-mərifətlə Bəhrama təzim etdi. Bəhram da öz növbəsində onların hamısına iltifat və nəvazişlər elədi, yerindən qalxıb şadlıqla səltənət taxtına əyləşdi. Bəhram əmr etdi xəzinənin qapısını açdılar, çoxlu ehsan və bəxşişlər verdilər. Carçılar bazar və məhəllələrdə car çəkdilər, belə xəbər və müjdə verdilər ki, “mən Bəhram, Yəzdigürd şahın oğluyam. Bütün camaata məlum olsun ki, Allah bu fəqir bəndəni tac-taxta layiq görüb. Gərək bunun şükür-sənasını yerinə-yetirib, öhdəsindən gələm. Özüm bildirirəm ki, tacı o iki şirin arasından götürməyə nə mənim hünərim çatardı, nə qılıncın qüvvəti. Bir halda ki Allahın inayət və lütfü mənə nəsib oldu, mən də gərək onun iradəsini yerinə yetirəm. Allahın bu nemət və inayətinin qədrini biləcək, heç vaxt məndən inciməyəcəksiniz. Bütün vəzir və vəkillərimə xəbər verirəm, agah və xəbərdar olsunlar ki, onlar da mənim kimi ədalət və əminliyi özlərinə peşə və adət etməlidirlər. Mənim bu idarə üslubumdan hər kəsin xoşu gəlməsə, qoy gəlməsin. Mənim bir kəsdən qorxum yoxdur.

Bəli, carçılar bu cür car çəkib bunları camaata xəbər verdilər. Adamlar bu sözləri carçıdan eşitdikdə, “Allaha şükürlər olsun” – dedilər, səcdəyə düşüb Bəhrama dua-səna elədilər və “Afərin” dedilər.

Xülasə, Bəhram bu qayda ilə səltənət taxtında bərqərar oldu. Ədalət və insaf qapısını açdı, şan və şövkətinin səsi bütün dünyaya yayıldı. Hünər və mərifət sahibləri onun iltifat və nəvazişlərindən xoşhal oldular. O, haqq və ədalət əsasında hökm elədi, bir kəsə nahaq işinə görə tərəfgirlik eləmədi. Bütün xalqı – kasıbları, dövlətliləri bir gözdə gördü. Ömrünün ən gənc çağı olmağına baxmayaraq, rəiyyətlə ədalətlə rəftar edirdi. Dörd-beş ilə qədər ömrünü bu qayda ilə keçirdi. Lakin o, Xəvərnəqdə şəkillərini gördüyü yeddi qızın məhəbbətini bir dəqiqə belə olsun qəlbindən, xəyalından çıxara bilmirdi. Öz aləmində fikir eləyirdi: “Əgər günlərimi həmişə qəm-qüssə ilə keçirsəm, səhhətimə ziyan vurmuş olacağam. Bir tərəfdən məmləkət işləri, digər tərəfdən eşqin giriftarlığı cəm olub məni xataya salar. Odur ki, bir həftə səltənət və məmləkət işlərinə məşğul olum, xalqın xahişinə, arzusuna yetişim, bir həftə də eyş-işrətlə və eşqbazlıqla vaxt keçirəm”.

FİTNƏNİN BƏHRAMLA SÖHBƏTİ

Bir gün hərəmxanaya daxil olub oradakı kənizləri nəzərdən keçirdi. Fikrini dağıtmaq məqsədilə ürəyinə yatıb ülfət bağladığı bir kənizlə həmsöhbət oldu. Onunla münasib olan kəniz bir qəllaş qızı, Fitnə idi. Oxumaqda və oynamaqda əvəzsizdi. Bəhramın qəlbini şad etmək üçün sazı əlinə alıb, nəhayət, Fitnənin ülfət və məhəbbəti onun qəlbində elə bir mərtəbəyə yetişdi ki, onu öz yanından kənara qoymadı. Bir gün Bəhram yenə də şikara getmək fikrinə düşdü. Əmr elədi ki, şikar tədarükü görsünlər. Fitnəni də özü ilə götürən Bəhram şövkət və cəlal ilə ovlağa rəvan oldular. Hər tərəfə at sürüb, ov ovlamağa başladılar. Bəhram bütün atlıları öz yanından uzaqlaşdırdı. Bu vaxt qəzadan bir cüt gur Bəhramın atının qabağından sıçradı və yüz qədəm gedib durdu. Onları görən Bəhram o gurları ovlamaq meylinə düşdü. Üzünü Fitnəyə tutub dedi:

– Bu şikarları nə cür ovlayım?

Fitnə dedi:

– Həzrəti-şəhriyarın ox atmaqda çox məharəti vardır. Məhz tamaşadan ötəri elə ovlayın ki, gurun dırnağı və qulağı bir-birinə bitişsin.

Fitnənin bu arzusundan Bəhramın çox xoşu gəldi. Həmin saat oxdandan bir ox çıxardı. Ox gəlib gurun qulağından dəydi. Gur qabaq ayağını oxa tərəf qaldıranda Bəhram yenə bir ox atdı, gurun ayağı ilə qulağını bir-birinə yapışdırdı. Ondan sonra üzünü Fitnəyə tərəf tutub soruşdu:

– İstədiyin kimi alındımı, bəyəndinmi?

Fitnə Bəhramın sözünə gülüb dedi:

– Bu məşhur məsəldir ki, deyərlər: “Yaxşı iş görmək o işi çox təkrar etməkdəndir”.

Ey şəhriyar, uzun müddətdir ki, at çapmaq və ox atmaqla məşğulsunuz, bu hünər təlimin nəticəsidir, siz bunu hünər bilirsiniz, mən isə bunu hünər sanmıram.

Bəhram bu sözü Fitnədən eşitdikdə çox acıqlandı. Cavabı şəninə layiq sanmadığından, Fitnəni atın üstündən yerə saldı, onu atın ayağının altında taptalamaq istədi, lakin səbir elədi. Fikirləşdi: “Əgər mən bu qızı öldürsəm, mənim adım batar, çünki qadın öldürmək kişidən ötəri böyük eyibdir. Əgər onu diri buraxsam, ola bilsin ki, fitnə törətsin”. Bu barədə bir qədər fikirləşdi, bütün atlılar Bəhramın ətrafında cəm olan vaxt, Bəhram onların içərisində özünə məhrəm sandığı sərkərdəni yanına çağırdı və gizlində qulağına pıçıldadı:

– Bu qızı götür apar və pis vücudunu dünyadan rədd elə.

Sərkərdə dərhal Fitnəni o yerdən götürüb getdi. Yol boyu təəssüf edir, fikirləşirdi: “Bu zərif insanı nə cür qətlə yetirim?”

Fitnə də başa düşürdü ki, böyük bəlaya düçar olub. Ona görə üzünü sərkərdəyə tutub dedi:

– Siz bilirsiniz ki, mən Bəhramın xüsusi kənizlərindənəm və həmişə onun yanında olan munisiyəm. Bəhrama dediyim sözə görə o mənə acıqlandı və hökm elədi ki, məni qətlə yetirəsən. Bəhram nə vaxtsa məni öldürdüyün üçün peşman olacaq. Nə vaxtsa məni sizdən istəyəcək və öldüyümü gördükdə sizdən intiqam alacaqdır. Ona fikir verin, hərgah Bəhram mənim yoxluğuma şad və xoşhal olsa, çətin bir iş deyil, yenə məni öldürün. Yox əgər Bəhramı kədərli və məzhun görsəniz, bilin ki, o, mənim yoxluğumun intiqamını səndən alacaqdır.

Fitnə bunu deyib cavahirlərlə bəzədilmiş gərdənbəndini boynundan çıxarıb sərkərdəyə verdi. Sərkərdə əvvəl cavahiratdan, sonra isə kənizin ağıllı sözlərindən xoşhal oldu. Xeyli fikir edəndən sonra cariyəni götürüb çox səfalı və göylü-göyərtili olan öz kəndinə apardı. Bu kənddə ali bir imarət var idi. Fitnəni həmin imarətə qoyub, Bəhramın hüzuruna qayıtdı. Bu hadisədən iki gün keçdi. Bəhram fitnənin xiffətini çəkirdi və öz əməlindən peşman olmuşdu. Özünü məzəmmət eləməyə başlamışdı. Sərkərdəni çağırıb Fitnənin əhvalını ondan soruşdu. Sərkərdə dedi ki, necə əmr etmişdinizsə, elə də eləmişəm. Bu sözü eşidən Bəhramın gözündən yaş axdı, başladı ağlamağa. Sərkərdə Bəhramın halətini müşahidə edəndə Fitnənin ağlına afərin dedi. Öz aləmində düşünüb dedi:

– Əgər Fitnəni qətlə yetirsəydim, mənim işim pis olardı.

O, Bəhramın hüzurundan çıxıb evinə getdi. Bir neçə nəfər xidmətçi çağırdı, Fitnəni onlara tapşırdı. Özünün başqa yaxşı bir yerdə gözəl imarəti və köşkü var idi. Altmış pilləsi olan bu imarəti Fitnə üçün ayırdı. Nökərlərinə əmr eylədi ki, onun xidmətində yaxşı dursunlar. Bir gün öz xidmətçilərinə əmr elədi ki, mənə təzə dünyaya gəlmiş bir dana tapıb gətirin. Xidmətçilər çox axtardıqdan sonra bir dana tapdılar və onu Fitnənin yanına gətirdilər. Fitnə o danaya özü qulluq elədi. Hər gün dananı qucağına alıb altmış pilləli qəsrə çıxır və orada ona ot-ələf verir, yenə qucağına alıb aşağı düşürürdü. Bir sözlə, üç il bu işlə məşğul oldu. Bu müddət ərzində dana böyüyüb bir öküz oldu. Fitnə çiyinlərində onu yuxarı qaldırıb, aşağı endirməyə elə adət etmişdi ki, bu iş onun üçün daha çətin deyildi. Fitnə bir gün bir neçə almaz daşı götürüb sərkərdəyə verdi və dedi:

– Bu almazları bazarda sat, bir neçə dənə qoyun, şəkər, bal, yağ al gətir.

Sərkərdə Fitnənin bu sözündən heyrətə gəldi. Lakin bir söz demədi, Fitnənin tapşırdığı şeyləri gedib bazardan alıb gətirdi. O vaxt Fitnə dedi:

– Sizin və mənim işlərim əncam tapsın deyə padşah üçün yaxşı bir tədarük görməliyik. Bir gün Bəhram şah şikardan ötəri bu yerdən keçəndə biz onu qonaq eləyək. Bu işdə heç qorxub eləmə. Ondan ötəri ki, bu cür işlər Bəhramın təbiət və məzacına uyğundur.

Sərkərdə bu kəlamı Fitnədən eşidən kimi bunu özü üçün faydalı sandı. Həmən saat padşaha layiq bir tədarük görməyə başladı və gözlədi ki, Bəhram nə vaxt bu tərəfdən şikara gedəcək ki, onu ziyafətə dəvət etsin.

BƏHRAMIN QƏSRDƏ QONAQ QALMASI

Nəhayət, bir gün Bəhram şikara çıxmışdı, sərkərdə onun yanında idi. Təsadüfən kəndin ətrafında Fitnənin yaşadığı imarət və uca köşk Bəhramın diqqətini cəlb etdi. Soruşdu:

– Bu qəsr kimindir?

Sərkərdə ərz elədi ki, bu kənd və soruşduğunuz imarət mən nökərinizindir.

– Mərhəmət buyursanız, o köşk qibleyi aləm üçündür. Çox müddət idi ki, fürsət tapıb şəhriyarı buraya dəvət etmək arzusunda idim. Çünki siz, bütün binəvalara ədalət və ehsan buyuransınız. Həzrəti-şəhriyarımız bu qəsrə təşrif buyursa, bu kəndin başı uca olacaq, – deyə sərkərdə dil tökərək Bəhramdan xahiş etdi.

Bəhram sərkərdənin sözlərində şad oldu və bildirdi ki, şikardan qayıdanda dəvətini qəbul edərəm. Sərkərdə şadlığından oradan tələsik öz evinə gəldi, Bəhramın qonaq gələcəyi müjdəsini Fitnəyə verdi. Fitnə bu xəbərdən çox məmnun oldu. Yerindən qalxıb ziyafət tədarükü görməyə başladı. Bəhramın yolunu gözlədilər. İkinci vaxtı Bəhram şikardan qayıtdı. Öz vədəsinə vəfa eyləyib sərkərdənin evinə gəldi. Bəhram o altmış pillə köşkü başa vurunca yoruldu, nəfəsi daraldı, təngnəfəslikdən sonra əyləşib vəzir və vəkillər ilə söhbət etdi. Sərkərdə də şəhriyarın qarşısında əli-əl üstə durmuşdu, əmr və fərmanını gözləyirdi. Bütün məclis əhli şam yeməyinə məşğul oldu. O əsnada Bəhram üzünü sərkərdəyə tutub buyurdu:

– Həqiqətən, əcəb qəsrdir, lakin bu altmış pillə məni yordu. Sən altmış yaşa çatanda bu pillələri necə çıxacaqsan?

Sərkərdə kamal və ədəblə həzrəti-şəhriyara söylədi:

– Allah-taaladan arzum və diləyim budur ki, həzrəti-şəhriyarın ömrünü uzun eləsin. Sizin mənim haqqımda buyurduğunuz layiqli sözlərdir. Lakin nəzərə alın ki, nə cür olsa, mən kişiyəm, təəccüb bundadır ki, hüsnü-camalı olan 15 yaşlı bir qız gecə-gündüz çox böyük bir öküzü qoltuğuna alıb bu altmış pilləni yuxarı çıxarır və aşağı düşürür.

Sərkərdənin bu sözlərinə bütün vəzir, vəkillər, məclis əhli təəccüb eylədilər. Onlar bunu yalan sanıb, inanmadılar. Hamısı başlarını aşağı salıb müntəzir idilər ki, görək Bəhram nə cavab verəcəkdir? Bir saat keçdi, Bəhram sərkərdəyə buyurdu:

– Öz gözümlə görməsəm, inanmaram. Bunu aşikar eləməsəm, mənim əlimdən xilas olmazsan.

Sərkərdə həmən saat pillələri aşağı enib vəziyyəti Fitnəyə söylədi. Fitnə özünü cavahirlərlə tikilmiş libaslarını geyinib bəzənmişdi. Yerindən min işvə-naz ilə qalxdı, özünü o öküzün bərabərinə yetirdi. Fitnə öküzü qoltuğuna alıb, pillələrdən yuxarı qalxdı və Bəhramın bərabərində yerə qoydu. O, ədəblə Bəhramın dua və sənasını yerinə yetirdi, sonra dedi:

– Mən bir kənizəm, bu öküzü yerdən pillələrlə yuxarı qaldırdım, indi həzrəti-şəhriyar, qoy bir başqa şəxs bunu aşağıya endirsin.

Bəhram çox təəccüblənmişdi. Qızdakı bu hünərə heyran qalıb dedi:

– Olsun ki, bu öküzü balaca vaxtından hər gün yuxarı çıxarıb, aşağıya endirmisən və bu, səndə bir adət şəkli alıbdır. Məlumdur ki, dünyanın bütün işləri təhsil almaqdan və adət üzündən icra olunur. Bu sözü eşidən Fitnə, ucadan gülməyə başladı, dedi:

– Xudavəndi-aləm sizi həmişə səltənət başında eləsin. Ey aləmin pənah gətirdiyi, bu çox qəribədir: necə olur ki, bu böyüklükdə bir öküzü yuxarıya qaldırıb, aşağı endirmək məşq eləməyin nəticəsi sayılır, gurun qıçının qulağına tikilməsi isə yox? Mən öz təlimimin hünəri ilə başıuca oldum. Halbuki, həzrəti-şəhriyarın gurun qıçını qulağına tikməsi hadisəsini təlimin nəticəsi adlandıran kəsi isə siz uzun müddətdir ki, qəzəbə düçar edib, müqəssir sanırsınız?

Bəhram kəlamın nəyə işarə olduğunu anladı, xəcalətlə öz yerindən qalxıb, qızın üzündəki niqabı qaldırdı və Fitnəni tanıdı. Əlini boynuna salıb, üzündən öpdü, çox üzürlə onu öz yanında əyləşdirdi, məhəbbət və nəvaziş göstərdi. Sərkərdənin işini mükafatlandırdı. Fitnə ilə çoxlu söhbət edib, məhəbbətini göstərdi və bir an belə ondan ayrılmaq istəmədi. Lakin Bəhram məhəbbətinə giriftar olduğu o qızların fərağından taqətsiz idi. Səltənət işinə məşğul olsa da, həmişə onlara qovuşmaq xəyalında idi. Cavanlıq həvəsiylə Fitnə ilə eyş-işrətə məşğul olur, günlərini belə keçirirdi. Yavaş-yavaş Bəhram bütün vaxtını eyş-işrətə sərf elədi. Nəhayət, iş o yerə çatdı ki, səltənətinə ziyan yetişdi. Vəzir və vəkillər Bəhramdan qorxduqları üçün ölkənin vəziyyətini ona deyə bilməzdilər. Kənar kəslər onun səltənət işlərinə qarışır, hər gün xalqın içində qeylüqal salır, onları çaşdırırdılar. Məlumdur ki, Xudavəndi-aləm məxluqata hakim seçəndə xalqın işinə yarayan, zülmü dəf edən kəsi seçər. Bunun əksinə rəftar edən padşah xalqın qəlbinə girə bilməz. Digər dövlətlər onun mülkünə, malına tamah salarlar. Fürsət əldə edib onu yıxmaq istəyərlər.

BƏHRAMIN ŞƏHƏRDƏN GETMƏSİ

Bəhram hayıf ki, o vəziyyətə düşdü. O, taxt-səltənətdən əl çəkib eyş-işrətə məşğul oldu. Gecə-gündüz şadlıq və nicat dalınca getdi, xalqın işinə fikir vermədi. Ona görə gözü Bəhramın dövlət və məmləkətində olan Çin padşahı fürsəti əldən verməyib, Çindən İrana tərəf hərəkət etdi. Bəhram qəflət yuxusundan ayılsa da, bu, fayda vermədi. Bütün camaatın qəlbi incidiyindən heç kəs ona meyl və rəğbət eləmədi. Gözləyirdilər ki, Çin padşahı İrana daxil olub, hamısı ona təslim olsun və ölkəni onun əlinə versinlər. Bəhram xalqın bu fikrindən xəbərdar oldu. Çin padşahı özünün üç yüz min qoşunu ilə şəhərə yaxınlaşanda çarəsiz Bəhram, üç yüz nəfərini götürüb, qaranlıq bir gecədə şəhərdən çıxdı. Bəhramın ölkədən qaçması xəbəri şəhərə yayıldı. Bu xəbərdən vəzir, vəkillər çox xoşhal oldular. Çin padşahı da eşidib, dayanmadan şəhərə daxil oldu. Xalq Çin padşahını qəbul edib, onu tanıdığını bildirdi. Çin padşahı arxayınlıqla padşahlıq taxtına əyləşdi. İran mülkünü zəbt elədi. Lakin o, qəflətdə idi. İki ay bu minval ilə keçdi. Bəhramın qəzəbdən gecəsi-gündüzü yox idi. Düşünürdü bu, nə işdir tutmuş, necə fəlakətə düçar olmuşdur?! Dünyanın varlığını özünə haram etmiş, bu işi özünün ibrət dərsi kimi qəbul etmişdi. O, Allahın dərgahına şükür eləyib bir daha qəflət etməyəcəyinə, səltənətin işini özgələrə tapşırmayacağına söz verdi. Xülasə, qaranlıq gecələrdən birində üç yüz nəfər atlını silahlandırıb xəbərsiz şəhərə daxil oldu. Çin ordusu ilə vuruşan Bəhramın ordusu böyük şücaət göstərməyə başladı. Davanın odu şölələndi, dad və fəryad səsi şəhərdə göyə qalxdı. Bəhram hər kəsə yetişirdi, ac şir kimi aman verməyib, onu qılıncıyla biçib doğrayırdı. Xülasə, o gecə bir çaşqınlıq və qovğa törəndi ki, gəl görəsən.

ÇİN PADŞAHININ QAÇMASI

Bu hadisədən xəbər tutan Çin padşahının əl-ayağı qurudu, bilmədi ki, nə eləsin. Öz canını qurtarmaq üçün bir neçə atlı ilə atlanıb şəhərdən qaçdı və Çinə tərəf yola düşdü. Xülasə, Bəhram o gecəni sübhə kimi dava edib, Çin qoşununu qətlə yetirdi, ölən öldü, qaçan qaçdı. Sübh vaxtı Bəhram gedib səltənət taxtında əyləşdi. Vəzir və vəkilləri çağırdı, əmr elədi ki, onları meydanda dara çəksinlər. Digər şəxslərdən bəzisini şəhərdən qovdurdu, bəzilərini də həbs etdirdi. Bir daha səltənət işinə etinasız yanaşmadı. Xülasə, Bəhram yenə İrana sahib oldu. Dövlətlilərin hamısı Bəhramın vahimə və qorxusundan arxayınlığını itirdi. Ölkənin işlərini qaydaya salan Bəhram, Çin padşahına belə bir məktub yazdı: “Allahı yada saldıqdan sonra bil və agah ol ki, mən əvvəlcə qəflət elədim, lakin bəxtim yar oldu və mən ayıldım. Qəflət yuxusuna getməyimə baxmayaraq, yenə sizə qalib gəldim və siz mənim əlimdən qaçdınız. Üç yüz atlı ilə üç yüz min qoşununuzu qırıb heç elədim, bunların hamısını Allahın köməyi kimi başa düşürəm. İndi sən belə xəyal edirsən ki, mənim əlimdən qaçıb xilas olmusan. Mənim üçün Çin məmləkətini almaq və sizi mühasirə etmək çox asandır. İstəyirsən ki, mənim əlimdən xilas olasan qızın Yəqmənazı Çin məmləkətinin yeddi illik maliyatı və bir çox peşkəşlər ilə İrana yola salasan. Əks təqdirdə məmləkətinə gəlib, oranı xaraba və viran edərəm, bayquşun, qarğanın məkanına çevirərəm.

Bu məzmunda yazdığı məktubu çox ağıllı sərkərdənin əlinə verib Çin ölkəsinə yola saldı. Bəhramın özü isə şöhrəti İranı tutmuş Keykavus nəslindən olan Kəsranın Dürsəti adlı qızını axtarmağa başladı. Çoxlu axtarışdan sonra onu tapıb, öz hərəmxanasına gətirdi. Onu görən Bəhram Xəvərnəq qəsrindəki şəkli yadına saldı. Nəzərində o gözəl qızın surəti canlandı. Həmin saat canı-dillə ona nəvaziş göstərdi. Çinə göndərilmiş sərkərdə də yolu başa vurub, mənzilinə yetişdi. Çin xaqanı Bəhramdan məktub gətirdiyini eşitdikdə əmr elədi ki, vəzir onun pişvazına çıxsın və ehtiram ilə onu şəhərə daxil etsin. Onu Çin xaqanının yanına apardılar. Sərkərdə padşahın dua və sənasından sonra məktubu qoltuğundan çıxarıb, Xaqanın əlinə tapşırdı. Xaqan məktubu açıb oxudu. Məktubun məzmunundan xəbərdar olanda xaqanın rəngi dəyişdi, gah qızardı, gah saraldı. Çox fikir edəndən sonra başını yuxarı qaldırıb dedi:

– Məktubun cavabını sabah verəcəyəm.

Çin xaqanı o gecə bütün vəzir-vəkilləri, adamlarını, məmləkətin adlı-sanlılarını, sərkərdələrini bir yerə toplayıb, məsləhət və məşvərət etdi. Məclis əhli Bəhramın kağızını qabaqlarına qoyub, ucadan oxumağa başladı. Düşündülər ki, bu məktuba necə cavab yazsınlar. Axırda ölkənin ağsaqqalı, dünyagörmüş və işbilən vəzir yerindən qalxıb dedi:

– Ey cahan padşahı, sizə məlum və aşkardır ki, bir duaçı nökəriniz olaraq əvvəlindən indiyə kimi bütün ömrümü sizə sədaqət və düzgünlüklə xidmətdə sərf eyləmişəm. Bu xüsusda belə məsləhət görürəm və münasib bilirəm ki, sülh, barışıq müharibədən daha yaxşıdır. Həm də münəccimlərdən belə eşitmişəm ki, Bəhram Gur yeddi iqlimə sahib olacaq və yeddi hökmran padşahın qızını alacaqdır. Bir halda ki, iş bu cürdür, Bəhram ilə müharibə eləmək fayda verməz. Bir halda ki, o üç yüz atlısı ilə sizin üç yüz min atlınızı tələf elədi, barışıq eləmək müharibədən daha yaxşıdır.

Bütün məclis əhli vəzirin sözünü təsdiq elədi. Dedilər ki, biz Bəhramın şan-şövkətini eşitmişik və onun şücaət və mərdanəliyini görmüşük. Bundan sonra onun əmrinə və fərmanına itaət eləyib yerinə yetirməkdən başqa bir çarə yoxdur. Padşah bir qədər fikrə gedib sonra dedi:

– Mən istəməzdim ki, belə olsun, indi ki belədir, sizin sözünüzü qəbul edirəm. Görüm işin axırı necə olacaqdır.

Söhbət burada xətm olundu. O gecəni bu vəziyyətdə keçirib, sübh olanda sərkərdələri çağırdı. Namənin cavabını yazdı və bir neçə nəfər vəzirlə, bir qədər qoşun toplayıb qızı sərkərdələrin əlinə tapşırdı və ehtiram ilə İrana tərəf yola saldı. Bir az müddətdə İrani-zəminə yetişdilər. Gəlib Bəhramın hüzuruna çatdılar. Çin padşahının məktubunu, hədiyyələri, yeddiillik maliyatı, bacı təqdim eləyib, qızı hərəmxanaya göndərdilər. Bəhram namənin cavabını oxudu, məzmunundan xəbərdar oldu və öz bəxt və taleyindən sevindi. Çin padşahının qızına nəzər yetirib dedi:

– Həqiqətən, zəriflikdə və gözəllikdə əvəzsizdir. Yüz mənim kimi aşiqi öz eşqinin kəməndinə sala bilər.

Qızı bu zəriflikdə və nəzakətdə görən Bəhram sevincindən səcdəyə düşüb Allahına şükür eləyib söylədi:

– İlahi, bu zəif bəndəni – məni bütün arzularına qovuşdurdun və muradımı hasil edib, xalqın içində başı uca elədin. Bu aciz bəndən sənin nemətlərinin şükürünü necə yerinə yetirəcəkdir? Ey mənim xaliqim və ey mənim məbudum, bəndənə bu iki qızın vüsalını əta buyurduğun kimi o beş qızın vüsalını da asan eylə!

Öz-özlüyündə əhd elədi ki, o beş qızı ələ gətirmiyincə bu iki qız ilə ünsiyyətdə olmasın. Vəzirləri yığıb əmr elədi ki, Rum qeysərilə öz qızını və yeddi ilin maliyatını göndərməkdən ötəri məktub yazsınlar. Əgər onları mənə göndərməsələr və mənə iman gətirməsələr, müharibəyə hazırlaşsınlar.

Qasid Rum qeysərinin hüzuruna çatan kimi naməni ona verdi. Qeysər məktubu oxuyub, qəhr və qəzəb ilə naməni rədd etdi, müharibə edəcəyini bildirdi. Əmr etdi, çoxlu qoşun toplayıb şəhərdən kənara çıxdılar. Bu tərəfdən də Bəhram Rum qeysərinin cavabını eşitdi, üzü atlas kimi qızardı və dedi:

– Ey ağılsız insan, mənim qüvvət və şücaətimdən qorxmadın ki, mənimlə müharibə eləmək fikrinə düşdün? Əmr eləyib, ordunu hazırlatdı, qəzəb içində sürətlə İrandan çıxıb Rum tərəfinə yola düşdü. Çox keçməmişdi ki, onlar bir-biri ilə üzbəüz olub müharibəyə başladılar. Birinci hücumda Rum qeysəri Bəhramın şücaətinə davam gətirmədi, məğlub oldu. Bəhram öz qoşunu ilə Rum ölkəsinin paytaxtına çatıb, şəhərə daxil oldu. Bəhramın ordusu onlara aman vermədi. Nəhayət, Rum qeysəri imana gəldi; təslim oldular, şəhər əhlindən “əlaman” sədası ucaldı. Rum qeysəri davadan əl götürüb özünü Bəhramın ayağı altına saldı, təslim oldu. Bəhram Rum məmləkətinə sahib olduğu üçün Allaha şükür-səna elədi. İki ay Rum məmləkətində qalıb, sonra səfər tədarükü ilə məşğul oldu. Rum qeysəri Bəhramdan xahiş elədi ki, mən də İrana gəlib, sizin xidmətinizdə olum, Bəhram qəbul etmədi və dedi:

– Sən yenə əvvəlki kimi hökmranlığını et. Lakin ədalət və insafı yaddan çıxarma, xalqın dadına ədalətlə çat.

Bəhram böyük zəfərlə, çoxlu ləşkərlə, hədiyyə və bəxşişlərlə Rum qeysərinin qızını götürüb İrana yola düşdü. Bəhramın gözü qızın camalına sataşan kimi Allahın qüdrətinə təəccüb etdi, cani-dildən həmin qıza aşiq oldu, böyük zövq və səfa içində İrana daxil oldu.

BƏHRAMIN HİND PADŞAHINA MƏKTUB YAZMASI

Bəhram öz-özünə düşündü: “Üç qızın vüsalına yetişdim. Digər dörd qız isə qalıb. Onların içərisində Hind padşahının qızını ələ gətirmək hamısından müşküldür. Ondan ötəri ki, Hind eli çox şücaətli və cürətlidir. Məsləhət budur ki, özüm elçi adı ilə Hind ölkəsinə gedim”.

Belə qərara gəldi ki, Hind padşahına namə yazsın. Özünün şahlıq libasını dəyişib, elçi paltarını geydi və bir qədər qoşun götürüb Hindistana tərəf yollandı. O tərəfdən elçinin gəlmək xəbəri Hind padşahının qulağına yetişdi. Şah qabaqcadan Bəhramın tərifini eşitmişdisə, buna inanmamışdı. O, Bəhram tərəfindən göndərilən elçini qəbul edəcəyini etinasız surətdə bildirdi. Şəhərə daxil olan Bəhram şəhəri şadlıq içində bəzənmiş gördü. Bəhram bu şövkəti götürüb, fikrə getdi. Öz aləmində Allah-taalanın qüdrətinə təəccübləndi. Bu fikir içində gəlib şahlıq imarətinin yaxınlığına yetişdi. Onun yalnız bir nəfər qarşıladığı üçün qəlbi sıxıldı. Elə ki padşah sarayının qapısına yetişdi, onun atının yüyənini ehtiram ilə tutub atdan endirdilər və ehtiramla, izzətlə xüsusi otağa aparıb, xidmət elədilər.

BƏHRAMIN ELÇİ SİFƏTİ İLƏ HİNDİSTANA GƏLMƏSİ

Sabah olan kimi Hind Şahı Bəhramı hüzuruna çağırdı. Bəhram böyük təmkin və vüqar ilə öz yerindən durub padşahın hüzuruna gəldi. Elçilik rəsmini yerinə yetirdisə də, qəhr və qəzəbdən az qala qılıncı çəkib bütün məclis əhlini qətlə yetirmək arzusuna düşdü. Lakin soyuqqanlığı və səbiri qəzəbinə qalib gəldi. Bu qərar ilə ayaq üstə dayanıb padşahın əmrini gözləyirdi ki, o, izn versin, Bəhram da əyləşsin. Lakin bir saat sükut içərisində oturdular. Bəhram yerindən Hind padşahına müraciət eləməyə başladı. Dedi:

– Ey həşəmətli padşah, sizə məlum olsun ki, mən cahanın pənah gətirdiyi İskəndərnəjad, Firiduntəxt və dünyada misli-bərabəri olmayan Bəhram ibn Yəzdigürd şah tərəfindən göndərilmiş bir elçiyəm ki, sizə namə gətirmişəm.

Bəhramın belə danışmağından Hind padşahının xoşu gəldi, üzündəki qəzəb ifadəsi çəkildi, naməni istədi. Bəhram naməni çıxardıb ona verdi. Hind padşahı naməni vəzirə verib, əmr elədi ki, ucadan oxusun. Padşah namənin məzmunundan xəbərdar olub rəngi qızıl kimi qızardı. Üzünü Bəhrama tutub dedi:

– Ey divanə! Bilmirəm sən divanəsən, yoxsa Bəhram divanədir? Belə məlum olur ki, sizin bu Bəhram cahildir. Məgər onun savadı yoxdur, tarixdən oxumayıb ki, Kəyumərs zamanından indiyə kimi buradan maliyat almaq mümkün olmayıb? Ey biçarə və ağılsız! Heç bir padşah Kəyumərs məqamında ola bilməz. Bəhram kimdir ki, mənimlə davaya gəlsin? Yer üzündə nə şücaətdə, nə ad-sanlıqda, nə də xəzinə və var-dövlətdə mənim kimi bir padşah yoxdur! Ey cahil və ağılsız, əgər elçini öldürmək rəsm və adət olsaydı, bu dəqiqə səni həlak edər və başını Bəhramın yanına göndərərdim.

Padşahın belə danışması Bəhramın xoşuna gəlmədi, təəccüb edib dedi:

– Ey böyük padşah, kərəm eləyin və inayət buyurun, tələsmək kara gəlməz, səbir eləmək yaxşıdır, padşahlar üçün belə danışmaq münasib və yaxşı deyildir.

Bəhram istehza ilə ona dedi:

– Şahənşahi-cahanpənah, şövkətli və qüdrətli taxt-tac sahibi olan Bəhram Gur öz dili ilə mənə belə tapşırıb ki, əgər Hind padşahı naməmin məzmunundan xəbərdar olandan sonra ovqatı təlx olsa, mənim əvəzimdən ona deyin ki, ovqatı təlxlik yersizdir və faydasızdır! İndi siz öz məsləhətinizə baxın. Bəhram məni elçiliyə göndərib və tapşırıb ki, qoşun çəkməzdən əvvəl, siz adlı-sanlı yüz nəfər pəhləvanlarınızı, mənimlə güləşdirəsiniz. Əgər yüz nəfər mənim elçimə qalib gəlsə, mən də ona təslim olaram və divanı tərk edərəm. Yox, əgər mənim elçim sizin pəhləvanlara qalib gəlsə, sizə məlum olsun ki, bütün Hindistanı xarabalığa çevirəcəyəm.

Bu kəlamı eşidən padşah təəccüblənib dedi:

– Görəsən, o nə münasibətlə bu iddianı eləsin? Bu dərəcədə şişirtməkmi olar? İndi mənə məlum oldu ki, Bəhram haqqında dediyinin hamısı şişirtmədir.

Bəhram dedi:

– Xeyr, mübağilə deyildir. Bu mən və o da meydan.

Əmr eləyin, sabah böyük bir meydan müəyyən eləsinlər, imtahan olsun və öz şücaətimi sizə göstərim.

Hind padşahı bu əmrə razı oldu. Elə ki sabah oldu, bütün vəzir və vəkillər, ordu başçıları və pəhləvanlar böyük böyük bir meydanda cəm oldular. O tərəfdən də Bəhram öz atına minib meydana gəldi. Padşahın əmri ilə bir nəfər at çapıb meydanın ortasına çıxdı və rəcəz oxumağa və nərə çəkməyə başladı:

– Əjdahanı öldürərəm, şirin başını qopararam, fili bir yumruq ilə yerə yıxaram, belə eləyərəm, elə eləyərəm! – deyib şücaətindən dəm vurdu.

Bəhram daha taqət gətirmədi, atı meydana salıb, əlini uzadıb onun kəmərindən yapışdı, pəhləvanı atın üstündən götürüb, meydanı dolandırdı, gətirib padşahın bərabərində yerə elə vurdu ki, ağzını bir dəfə açıb-yumdu. Padşah elçinin bu şücaətini görəndə qorxuya düşdü, hamı fikir etdi ki, əlbət, bu elçi Bəhramın qardaşıdır. Meydan bir-birinə dəydi. Padşah öz hökumət qərargahına gəlib o elçi haqqında fikrə daldı. Neçə nəfər vəzir ilə xəlvətdə əyləşib bu barədə məsləhət və məşvərət elədi. O, məclisdə olanlara üz tutub dedi:

– Mən bu elçidən şəkkə düşdüm. Bu elçi ya Bəhramın özüdür, ya qardaşı. Mən bu elçiyə çox məhəbbət yetirmişəm. Bəlkə, o Bəhramın yanına getməyib, burada qala. Mən onu özümə vəliəhd edərəm.

Padşah belə qərara gəldi. Səhəri gün gəlib səltənət taxtında əyləşdi və əmr elədi ki, elçini çağırsınlar. Elçi Bəhram gəlib şahın xidmətində dayandı. Vəzir və vəkillər də gəlib məclisdə oturdular. Padşah özü ağıllı və bilici olsa da, elçinin şücaət və rəşadətini, mərifət və dilinin səlisliyini gördükdən sonra yəqin elədi ki, bu elçi ya Bəhramdır, ya da onun qardaşıdır. Sonra özlüyündə elə fikrə gəldi ki, yaxşısı budur, mən öz qızımı ona verim ki, bir də İrana qayıtmasın. Şah inanırdı ki, elçi sifəti ilə gələn bu adam elə Bəhramın özüdür. O, çox şad oldu ki, qızını belə bir cah-cəlal sahibinə ərə verir və arxayın idi ki, bundan sonra bir kəs ona eyib və irad tuta bilməz. “Ona görə ki, bu elçini çox cəsarətli, qorxmaz və ağıllı gördüm. İran qoşunu bunun kimi sərkərdənin əlində olsa, o, məğlub olmaz”.

Bu qərara gələndən sonra vəzirini xəlvətə çəkib əhvalatı ona danışdı və dedi:

– Gedərsən elçinin mənzilinə, “salam və xoş gəldin” – deyib qızımı ona nişan verərsən.

Vəzir:

– İtaət eləyirəm, – deyib, yerindən qalxdı və elçinin mənzilinə yollandı.

Gecənin yarısına kimi söhbət edib, lətifə dedi, çalışdı ki, bu barədə elçidən bir işarə eşitsin, mümkün olmadı. Axırda vəzir padşahın əmrini icra edərək onun dediyini Bəhrama çatdırdı. Vəzir dedi:

– Padşah sizə çox məhəbbət və meyil yetirib, istəyir qızının kəbinini sizə halal etsin, sizi özünün vəliəhdi və canişini təyin etsin. Padşah istəyir ki, onun xahişini qəbul edib, bu vilayətdə qalasınız. İranı tərk edib oradan birdəfəlik göz çəkəsiniz.

BƏHRAMIN HİHD PADŞAHININ QIZI İLƏ EVLƏNMƏSİ

Bu sözləri vəzirdən eşidən Bəhram, qəlbən şad oldu, düşündü: “Padşah mənim rəşadət və şücaətimi görüb məndən qorxub və ya mənə qarşı onda məhəbbət yaranıb. Hər halda mənim məqsədim padşahın qızını alıb, murada çatmağımdır. Bu qıza nail olmaq çox müşkül, çox çətin idi. Əlhəmdülillah ki, asan yol ilə buna müyəssər oldum. İnşaallah, digər üç qızı da ələ gətirmək asan olar”.

Bəhram bu fikirlərindən ayıldı, üzünü vəzirə tutub dedi:

– Əvvələn, bu padşahın istəyidir, əgər mən İrana qayıtsam, mütləq Bəhram ilə dava etməliyəm. Bundansa, padşahın hökmünü icra etməyim yaxşıdır.

Vəzir belə cavabdan şad oldu, Bəhramın yanından çıxıb, padşahın hüzuruna getdi, əhvalatı əvvəldən axıra kimi ona nəql elədi. Bu xəbəri eşidən padşah da sevindi. Səhərisi padşah dərhal hökm elədi ki, elçini şövkət və dəbdəbə ilə hamama aparsınlar, əyninə şahanə libas geyindirib, bir xoş vaxt və xoş saatda qızın kəbinini bu gənclə kəsdirsinlər. Hamı şadlıq etməyə başladı. Zifaf gecəsi Bəhramı tam bir izzət və ehtiram ilə gəlin otağına apardılar. Lakin xülasə, Bəhram otağa daxil olub təmkin və vüqar ilə taxtın üstündə əyləşdi. Qız da bir səndəlinin üstündə oturdu. Bir tərəfdən qızın vüsalına yetişməyinə heyrət edirdi, bir tərəfdən isə xəyal edirdi ki, İrana necə qayıtsın. Gecə yarısına kimi qızla Bəhramın arasında heç bir söhbət olmadı, onlar bir-birinin üzünə baxmadılar; hər biri öz fikir və xəyal dünyasındaydı. Xüsusilə, qız Bəhramı görən kimi aşiq olmuşdu. Ona görə Bəhramın etinasızlığından çox qəmli, kədərli olub təəccüblənirdi. Öz-özünə fikirləşdi ki, yəqin, məni sevməyib, ya məndən ədəbsiz bir iş görüb və ya məndə bir çatışmamazlıq var. Qəlbinin ağrısını şiddətindən ixtiyarsız gözlərindən yaş töküldü. Öz-özünə deyirdi: “Axı bu nə bədbəxtlik idi mənə üz verdi, kaş mən bu günü görməmiş öləydim. Onun məhəbbətinin mənə nə qədər təsir etdiyini o, anlamalı və məni özünə dost kimi qəbul etməli idi. Əksinə, indi mən onun dərdinə giriftar olmuşam. Ey, insafsız fələk, bu nə eşqdir ki, məni mübtəla elədin, onunsa heç vəchlə məndən xəbəri yoxdur?”

Xülasə, ağlamaqdan qızın taqəti kəsildi. Bəhramın yastığının yanında əyləşdi. Yorğanı Bəhramın üzündən kənar eləyib camalına baxmağa başladı. Gözlərindən sel kimi yaş axıtdı. Bəhram gözlərini açıb, qızı başının üstə gördü. Nəzəri onun camalına sataşanda anladı ki, gözəllikdə və nəzakətdə bu qızın misli-bərabəri yoxdur. Kamal və vüqar ilə yerindən qalxıb qızın əlindən tutdu, onu öz yanında əyləşdirdi. Ona ürək-dirək verib, ağlamağının səbəbini soruşdu. Qız dedi:

– Ey mənim padşahım və ey arami-canım, məhəbbət badəsindən necə ağlamayım? Mənə məhəbbət badəsini içirib, Məcnun oxu ilə vurmusan, sonra da nəzərindən salmısan! Nə olar, bu zəifə az da olsa, lütf və mərhəmət edib, məhəbbətini məndən əsirgəməyəsən.

Qız bu sözləri deyəndən sonra yenə ağlamağa başladı. Bəhram daha dözə bilməyib qızın əlindən tutdu, gözlərinin yaşını silib dedi:

– Ey mənim dərdimin dərmanı, belə güman eləyirsən ki, səni sevmirəm? Bəs bu qədər uzun, məşəqqət, zülmətli yolu nə üçün gəlmişəm? Sənin üçün təxti-səltənəti tərk etmişəm, bu qəflət və məlamət sənin məhəbbətinin və eşqinin ucundandır. Səni sevmədiyim üçün deyil, öz vəziyyətim haqqında fikir və xəyala dalmışam.

Bəhramın belə məhəbbət və nəvazişini görən qız, onun boynunu qucaqlayıb dedi:

– Ey mənim ruhi-rəvanım, sizin bu pərişanlığınız nədəndir?

Bəhram cavabında dedi:

– Ey mənim arami-canım, məgər indiyədək kimsə sirrini bir kimsəyə deyibdir ki, mən də öz sirrimi sənə deyim?

Qız dedi:

– Siz düz deyirsiniz, lakin həqiqi dost öz sirrini dostuna deyər. Əgər məndən zərər görəcəyiniz haqda düşünmürsünüzsə, sirrinizi mənə bildirin.

Bəhram söylədi:

– Əcəbdir, haradan bilim ki, sən mənim sadiq dostumsan ki, öz sirrimi sənə aşikar eləyim?

Qız bu sözləri eşidən kimi yerindən qalxıb, təbəssümlə dedi:

– Ey mənim məhəbbətli Bəhramım! O Allah ki, mənim məhəbbətimi sənin qəlbinə salıb sənin də məhəbbətini mənə aşikar eləyib. Buraya necə və nə üçün gəlmisən və məni necə almısan, sənin bütün əhvalatından agaham.

Bəhram gördü ki, qız onun bütün namü-nişanından xəbər verir və onu tanıyır, təəccüb elədi, qızın əlini tutub öz yanında əyləşdirdi və dedi:

– De, görüm sən haradan bilirsən ki, mən Bəhramam.

Qız dedi:

– Sizin filan vaxt başqa libasda buraya gəlməyinizi və məni necə almağınızı yuxuda görmüşəm. O vaxtdan indiyə kimi sizin camalınıza aşiqəm. İndi də şükür eləyirəm ki, sizin camalınızı yaxından görüb vüsalınıza yetişmişəm.

Bəhram daha öz sirrini gizlətmədi və onu aşikar elədi. Bəhram dedi:

– Fikrim Hindistandan İrana necə gedəcəyim haqqındadır.

Qız dedi:

– Gərək bir həftə səbir eləyək. Bir neçə gündən sonra bayramımızdır və şəhər əhli şəhərdən kənara gəzməyə gedəcək. Biz də bir bəhanə ilə şəhərdən kənara çıxarıq. Elə ki bütün əhali şəhərdən çıxdı, biz də atlanıb qaçarıq.

Bəhram bu tədbiri bəyənib qıza dedi:

– Qaçmaq mənim üçün böyük eyibdir. Camaat deyər ki, Bəhram qızı götürüb qaçdı.

Qız dedi:

– Bu nə nəticədir ki, siz gəlirsiniz, bu nə xəyaldır? Bunun heç eybi yoxdur və bundan başqa yolumuz da yoxdur.

Bəhram naçar qalıb bir həftə səbir elədi. Onların bayramları gəlib yetişdi. Şəhər əhli gəzməyə getməyə hazırlaşdı. Bəhram özünü xəstəliyə vurdu. Qız da, “Bəhram xəstədir, mən ona baxmalıyam” – deyib getməkdən imtina elədi. Padşah, qoşun rəisləri atlanıb şəhərdən çıxdı, gəzinti yerinə yollandılar. Qız dərhal əmr elədi, iki at hazır eləsinlər, özü də çox cəsur at olsun. At hazır olandan sonra Bəhram və qız “Biz də gəzməyə gedirik” bəhanəsi ilə silahlanıb kimsənin xəbəri olmadan şəhərdən çıxdılar. Gecə bir dağın ətəyinə yetişdilər. Atlarını açıb yemlədilər və özləri də bir guşədə əyləşib söhbətə məşğul oldular.

Axşam tərəfi padşah Bəhramı və qızı öz mənzilində görməyəndə təəccüb etdi. Çox axtarandan sonra yəqin elədilər ki, hər ikisi qaçıbdır. Bir neçə nəfər atlı ilə onların dallarınca yollanıb, sübh vaxtı Bəhramgil olan yerə yaxınlaşdılar. Bunları kənardan görən Bəhram işin nə yerdə olduğunu bildi. Silahlanıb qıza dedi:

– Sən məni gözlə, bunlarla vuruşum və sən də mənim şücaətimi gör.

Qız bu hadisədən məhzun oldu. Allaha tərəf əl tutub dua elədi.

Padşah Bəhramı görcək qəzəb ilə dedi:

– Ey nəməkbəhəram, səfeh və ağılsız. Bu mənim yaxşılığımın əvəzidir ki, mənimlə belə rəftar elədin? Günah mənim özümdədir ki, sənin kimi divanəni imtahan etməmiş özümə damad seçdim. İndi yeridir ki, məndən cəza görəsən və öz cəzana yetişəsən.

Bəhram dedi:

– Ey padşah, mən çörək itirən və səfeh deyiləm, çox ağıllı və bilikliyəm. Bilin və agah olun, sizin sədasını, ismi-rəsmini eşitdiyiniz o Bəhram mənəm! Məndən savayı bir kəsin cürəti və cəsarəti çatmaz ki, elçi paltarında sənin məmləkətinə gəlsin. Belə deməyin ki, mən qızınızı götürüb qaçdım. Bilirdim ki, siz mənim dalımca gələcəksiniz, məhz buna görə qaldım. İndi hər kəsin dava etmək fikri varsa, buyursun! Mənim dava şücaətimi və hünərimi görməsəniz, bilməzsiniz ki, cahanda kişi var, ya yox.

Padşah bu sözü Bəhramdan eşidikdən sonra dünya onun nəzərində qaranlığa büründü. Özünü ələ alıb birtəhər dayandı. Fikir elədi, sülhdən başqa çarə tapmadı. İkisi də bir-birinə yetişdilər, padşah Bəhramın boynunu qucaqlayıb, üzündən öpdü. Bu halı görən qız da dağdan enib atasının əlini öpdü. Gördüyü o yuxunu atasına danışdı. Padşah qızının yuxusundan xəbərdar olub üzünü Bəhrama tutdu və dedi:

– Bu qızı əzəl günündən xudavəndi-aləm sənə qismət eləyib. Bu sənin haqqındır.

Padşah Bəhramın geri qayıtmasını nə qədər israr elədisə də, o bunu qəbul eləməyib dedi:

– İrana nə qədər tez qayıtsam, bir o qədər yaxşıdır. Çünki məmləkətimi sahibsiz qoymuşam.

Beləliklə, padşah atlıları ilə öz yerinə, Bəhram isə qızı götürüb İrana yola düşdü. İran sərhədinə çatanda camaat xəbər tutdu ki, Bəhram gəlir. Böyükdən-kiçiyə hamı pişvaza çıxdı. Bəhramın qayıtması münasibətilə şadlıq və sevinc hər tərəfi bürüdü. Bəhram kamal-şövkət və izzət ilə şəhərə daxil olub səltənət taxtında əyləşdi. Bir gündən sonra vəzirləri çağırıb əmr elədi ki, üç namə yazsınlar. Birini Məğrib padşahına, birini Xarəzm hökmdarına, birini də Səğlab padşahına. Vəzirlər məktubları yazıb, sərkərdələrə verdilər. Hərəsi bir məmləkətə yola düşdü. Həmin padşahlar Bəhramın şövkət və şücaətini eşitmişdilər. Təcili surətdə qızlarının səfər tədarükünü görüb, kəmali-ədəb və məmnuniyyətlə sərkərdələri İrana yola saldılar. Onlar bir neçə gündə İran məmləkətinə yetişdilər. Xəbər Bəhrama çatdı. O, Allah-taalanın dərgahına əl qaldırıb dedi:

– Pərvərdigara, sənin bu nemətlərinin şükürünü necə yerinə yetirəcəyəm? Sənin dərgahına nə qədər həmd-səna eyləsəm, yenə az olacaq! Sənin nemətlərinin mindən birinin şükürünü yerinə yetirməyə qadir deyiləm. Sən bütün xalq içində bu aciz bəndənin başına uca elədin.

VƏZİRİN BƏHRAMA QƏSR TİKMƏSİ

O, yeddi qızın vüsalına yetişdiyi üçün çox xoşbəxt idi. İstəyirdi ki, bir məclis qursun və qızlarla əyləşib eyş-işrətə məşğul olsun. Cah-cəlallı bir məclis qurub, vəzirləri yanına çağırdı. Söhbət Bəhramın xoştaleli olmasına yetişəndə vəzirlərdən birisi ərz elədi ki, həqiqətən, Bəhramın bəxt və iqbalı ona çox köməklik elədi. Başqa bir vəzir qalxıb dedi:

– İqtidar sahibi padşahım, sizə məlum olsun ki, nökəriniz olan mən Xəvərnəq qəsrini tikən Simnarın şagirdlərindənəm, mən özüm Xəvərnəq qəsrində çox xidmət eləmişəm. Əgər həzrəti-şəhriyarın ürəyi istəyirsə, mən burada elə yeddi qəsr tikərəm ki, hər birisi xəvərnəq qəsrindən yaxşı və cilvəli olar. Şahənşahi-aləmpənah bu qızların hər birisini bir imarətə qoyub eyş-işrətə məşğul olar. Bütün vaxtlarda xoşhal və şad olarsınız. Şərəfli ömrünüzü orada keçirərsiniz.

Bəhram bu mətləbi eşitdikdə çox məmnun oldu. Buyurdu, xəzinənin qapısını açdılar. Vəzirə istədiyi xərcin iki bərabərini verdi və əmr elədi ki, imarətləri tikməyə başlasın. Yeddi qəsrdən ibarət olan imarət iki il müddətinə hazır oldu. Bu elə imarət oldu ki, Xəvərnəq qəsri onun yanında bir heç idi. Bəhram bu imarəti görcək çox şad oldu. Vəziri cavahirat və bir çox başqa nemətlərlə mükafatlandırıb, şad etdi. Bəli, o, yeddi imarəti yeddi ulduzun hökmü ilə tikmişdi. Sanki bu qəsr deyil, Keyvan ulduzunun biri idi. O qəsrin iyi bir ağaclıq məsafədən ətirlənirdi. Məşriqin adına olan imarət səndəl ağacının rəngində tikilmişdi. Onun gözəlliyinə tamaşa etmək insana fərəh verirdi. Mərrixin adına tikilmiş imarətin rəngi qırmızı idi. Gülün rayihəsindən insan valeh və bihuş olurdu. Günün adına tikilmiş imarət sarı rəngdə idi. Zöhrə adına olan imarət ağ idi. Ütaridin adına olan imarət firuzə rəngdə idi. Qəmərin adını daşıyan imarət yaşıl rəngdə idi. Beləliklə, o imarətlərin hər birisi bir ulduzun adını daşıyırdı. Həmin imarətdə qızlara mənzil verdilər. Bəhram da belə qərara gəldi ki, hər gün bir imarətə gedib, qızların biri ilə eyş-işrətdə olsun və tamam istirahətlə ömrünü keçirsin.

BƏHRAMIN ŞƏNBƏ GÜNÜ QARA GÜNBƏZƏ GETMƏSİ

Şənbə günü, sübh vaxtı Bəhram yerindən qalxıb, başdan-ayağa qara libas geyindi. Bir qara ata minib, şövkət və cəlal ilə qara imarətə təşrif gətirdi. O tərəfdən də Hind padşahının qızı qara libas geyib Bəhramın pişvazına çıxdı, onu qarşılayıb, əlindən tutdu və qəsrə daxil oldular. Qəsrin ortasında bir bəzəkli taxt qoymuşdular. Bəhramla qız birlikdə gedib o taxtın üstündə əyləşdilər. Şadlıq vaxtı qız yerindən qalxıb, min işvə-nazla şirin dilini dua-sənaya açdı və dedi:

– Bu gün şəhriyarım üçün bir hekayət nəql eyləmək istərəm.

Bu sözü qızdan eşidən Bəhram dedi:

– Əgər siz bu şirin dilinizlə mənə bir hekayət söyləsəniz, çox məmnun olaram.

Qız Bəhramdan izn alandan sonra yerindən qalxıb, Bəhramın taxtının ayağından öpdü, gəlib Bəhramın yanında əyləşib hekayətə başladı.

HİND GÖZƏLİNİN NAĞILI

Ey adil padşah. Uşaqlıq zamanından xatirimdədir ki, anam belə bir hekayət danışmışdı:

Bir abid və zahidə qadın bizim evimizə çox gəlib-gedərdi. Qara libasdan başqa ayrı rəngli libas geyməzdi. Biz nə qədər nəsihət elərdik və qara geyinməkdə məqsədini soruşardıqsa, o bunun səbəbini deməzdi. Nəhayət, bir gün çox isrardan sonra o, məcbur olub, sirrini bizə açmağa razılıq verdi. O belə dedi:

– Mən bir padşahın kənizi idim. Padşahı özümə artıq dərəcədə dost tutardım. Padşah da çox adil və insaflı insan idi. Dünyagörmüş, işbilən, qəriblərə dost, rəiyyətpərvər idi. Qəribin hər arzusunu yerinə yetirməyə çalışırdı. Dünyada gördüyü, eşitdiyi qəribə və maraqlı işlər barəsində qəriblərdən söz soruşardı.

Bir gün təsadüfən padşah yoxa çıxdı. Kimsə bu məsələdən xəbərdar deyildi. Nə qədər axtardılarsa, ondan bir xəbər öyrənə bilmədilər. Vəzir, vəkillər padşahın yerində əyləşib hökumət işləri ilə məşğul olmağa başladılar. Bu hadisədən iki il keçdi. Günlərin birində şahın bu iki il müddətində harada olduğunu kimsə bilib anlamadığı halda, şah gəlib öz taxtında əyləşdi və işləri ilə məşğul olmağa başladı. Lakin şah əyninə qara libas geymişdi və ondan başqa ayrı rəngli libas heç vaxt geymədi.

Bir nəfər cürət eləməzdi ki, bu sirri ondan soruşsun. Qeyb olmamışdan əvvəl həmişə eyş-işrət içində, həmişə gülərüz olan şahın sonralar heç vaxt üzü gülməzdi. Bəzən gözlərindən yağış kimi yaş axardı. Öz ömrünü belə bir halda keçirərdi. Padşah məni çox dost tutardı və onun yanında artıq məhrəmlik tapmışdım. Daim çalışırdım ki, başını müxtəlif məzəli sözlərlə məşğul eləyim. Onun yanında hamıdan artıq cəsarətli və cürətli mən idim.

PADŞAHIN CARİYƏ İLƏ SÖHBƏTİ

Bir gün mən kimsənin olmadığı xəlvət bir yerdə fürsəti qənimət bilib cəsarətləndim və özümü onun qədəmlərinə salıb dedim:

– Ey aləmin pənah gətirdiyi padşah. Qara libas geyməyinin səbəbi nədir, haraya qeyb olmuşdun, gərək bunların sirrini biləm.

Padşahdan bu sualı eləyəndə, əvvəl bir qədər heyrətləndi:

– Bu nə sualdır mənə verirsən? Bu sənin vəzifən deyildir, bu fikri başından uzaq elə.

Özümü onun qədəmlərinə saldım, çox israr eləyib dedim:

– Ya gərək məni qətlə yetirəsən, ya gərək məni bu sirrindən agah edəsən, məni məyus eləməyəsən.

Padşah mənim xatirimi çox istədiyindən yavaş-yavaş yumşalıb dedi:

– Səndən ötəri bir şey olmasa da, indi ki israr elədin, başımın sərgüzəştini sənə deyərəm. Sən də qara geyməyin ləzzətini anlayar və həmişə qəm-qüssədə olarsan.

BİRİNCİ HEKAYƏT

Ey cariyə, sən özün bilirsən ki, mən nə qədər qonaqpərvər və qəribpərəst idim. Bir gün öz qəsrimdə oturmuşdum və gəlib-gedənə tamaşa edirdim. Nagahan bir dərviş gördüm ki, qara libas geyinib. Təəccüb elədim və öz aləmimdə düşündüm ki, aya, bu dərviş nəyə görə qara libas geyib və nə üçün qəmlidir?

O saat əmr elədim. Dərvişi mənim yanıma gətirdilər. Çox məhəbbət və nəvazişdən sonra onu məmnun və şad eləyib, qara paltar geyməyinin səbəbini soruşdum. Dərviş kədərlənib, qaşqabağını salladı və dedi:

– Ey padşah, mən razıyam ki, məni parça-parça doğrayıb, qətlə yetirələr, amma bu mətləbi məndən soruşmayalar. Məni odda yandırsanız da, bu sirri deyə bilmərəm.

Mən dərvişi çox nemət və məhəbbətlə məmnun etdim. Nəhayət, dərvişi razı saldım. Nazı-nemətə yetişən dərviş belə ərz elədi:

– İndi ki, padşah mənim qara paltar geyməyimin səbəbini öyrənməyə maraq göstərir, mən onu bəyan eylərəm.

Dərviş dedi:

– Ey padşah, sizdən gizli qalmasın ki, Çin məmləkətində bir abad şəhər var. Şəhərin adı Qarageyimlilərdi. Şəhər əhalinin hamısı böyükdən-kiçiyə kimi varlı və kasıb başdan-ayağa qara paltar geyirlər. Qəriblərdən o şəhərə daxil olan hər kəs də qara paltar geyməlidir. Ora kim xoşhal və şadiman gedərsə, qəmgin və məhzun qayıdar.

Dərviş kəlamını bura çatdıranda dedi:

– Ey padşahım, mənim dilimdə daha taqət yoxdur ki, bundan artıq deyim, bu mənim boynum, oda qılınc, istəsəniz, öldürün, istəsəniz, azad eləyin.

Başımı yuxarı qaldırıb dedim:

– Ey dərviş, əgər bu mətləbi mənə bəyan eləsən, dövlətimi səninlə yarı bölərəm və səni özümə vəliəhd elərəm. İnan ki, yalan vəd vermirəm.

Dərviş bütün xahişlərimdən sonra üzünü mənə tutub ərz elədi:

– Ey padşah, mənim bu dərvişliyim sənin səltənətindən yaxşıdır və mənim qara geyməyim bir böyük nemətdir. Mən əkin dövlətinə və padşahlığına qibtə etmərəm. Bundan artıq heç nə deyə bilmərəm. Bu mətləbdən keç!

Dərviş bu cavabı verəndən sonra otaqdan çıxdı.

Elə hey fikirləşdim, nə tədbir gördüm ki, bu sirri öyrənim? Başımı qaldırıb baxanda gördüm ki, dərviş yoxdur. Bir neçə nəfər göndərdim, lakin onu tapa bilmədilər. Bu hadisədən bir neçə gün keçdi, dərvişdən bir xəbər olmadıqda elə bir vəziyyətə düşdüm ki, az qaldım divanə olam. Onu çox axtardım, dünyagörmüş vəzirlərdən o şəhərin adını soruşdum, ondan bir kəs nişan verə bilmədi. Nəhayət, taxt-tacımı buraxmaqdan başqa bir çarə tapmadım. O sirri öyrənməyincə taxt-tacıma qayıtmayacağıma söz verdim. Libasımı dəyişib, bir neçə nəfərlə ehtiyacım qədər cavahirat götürüb şəhərdən çıxdım və dərvişdən eşitdiyim tərəfə yola düşdüm. Hər kimdən o şəhərin adını soruşurdumsa, nişan verən olmurdu. Deyirdilər, bu adda şəhər eşitməmişik. Bu səfərin zəhmətlərindən gah peşman, gah da razı və məmnun idim. Bilmirdim ki, işin axırı necə olacaqdır. Nəhayət, min əzab-əziyyətlə Çin məmləkətinə yetişdim. Özümü camaata böyük bir tacir kimi qələmə verdim. Çin torpağında kimdən “o şəhərin” yerini soruşurdumsa, ya “bilmirik”, ya da “filan yerdədir” kimi yarımçıq cavablar alırdım. Lakin bu xəbərdən də xoşhal olur, tam bir şövq ilə yoluma davam edirdim. Bu yolla altı ay ərzində bütün vilayətləri gəzdim. Nəhayət, həmin şəhəri tapdım. Şəhərə daxil olub gördüm ki, dərvişin dediyi kimi, şəhər abad və zinətlidir. Lakin buranın bütün camaatı qara paltar geymişdi. Şəhərin hər tərəfini dolandım, tamaşa elədim, nəhayət, bir yaxşı karvansara tapdım. Şeylərimizi karvansaraya qoyub, xidmətçi və nökərlərim ilə istirahətə məşğul olduq.

Səhərisi gün həmən karvansaradan çıxıb küçə və bazarları dolanırdım. Qürub vaxtına qədər şəhəri gəzməyimə baxmayaraq, məni maraqlandıran məsələ barədə heç bir şey öyrənə bilməyib, karvansaraya qayıtdım. Axırda belə bir qərara gəldim ki, özümə bir hücrə tapım, ticarət işi ilə məşğul olum, bəlkə bu yolla öz məqsədimə çata biləm. Səhəri bazara gedib yaxşı bir dükan kirayə elədim. Beləliklə ticarətlə məşğul oldum. Nə qədər axtardım, bir şey öyrənə bilmirdim. Beləliklə, hər gün məqsədimə yetişmək arzusu ilə hər yeri axtarır, hər kəsdən soruşur, axırda arzuma çatmamış karvansaraya çatırdım.

PADŞAHIN QƏSSABLA DOSTLUĞU

Altı aydan sonra, nəhayət, bir qəssabla dost oldum. Ona hər gün daha çox nəvaziş və məhəbbət göstərirdim. Qəssab da ağıllı və iş bilən bir adam idi. Məndən özünə qarşı bu qədər məhəbbət və nəvaziş gördükdə xəcalət çəkir və utanırdı. Beləcə dörd ay qəssabla ülfət və dostluq elədik. Hər gün ona nağd pul və başqa xərcliklər verirdim. Lakin ondan öz məqsədim barədə bir söz soruşmağa cəsarət edə bilmirdim. Qəssab mənim verdiyim nemətlər sayəsində dövlət sahibi oldu.

Bir gün öz mənzilimdə xəyalda idim ki, gördüm qəssab mənə tərəf gəlir. Öz-özümə dedim ki, qəssab bu vaxtlar gəlməzdi, nə hadisə üz veribdir ki, o, bu vaxt mənim yanıma gəlir? Qəssab mənim yanıma yetişəndə salam verdim. Qəssab mənim bu ehtiramımdan xəcalət çəkib, kamali-ədəblə dedi:

– Ağacan, məni həmişə xəcalətli edir və utandırırsız. Belə ki, mən sizin nemətlərinizdən sərvət və dövlət sahibi olmuşam. Sənin hörmətinin qarşısında heç bilmirəm necə təşəkkür eləyim, necə xidmət edim ki, sizə layiq olsun?

Mən onun cavabında dedim:

– Xeyr, ağacan, hələ mən dostluğa layiq bir iş görməmişəm, bu barədə hələ mənim qüsurum var.

Qəssab dedi:

– Əgər bu gecə zəhmət çəkib öz mübarək qədəminizlə bizə gəlsəniz, məni başıuca edərsiniz.

Elə ki qəssabdan bu sözü eşitdim, o qədər şad və məmnun oldum ki, əgər bütün dünyanı mənə versəydilər, bu qədər sevinməzdim. Öz aləmimdə düşündüm: “Əgər qəssabın evinə getsəm, söhbət əsnasında bu sirri ona sual verərəm. Bəlkə, o, mənim xahişimi rədd etməyib bir şey deyə”.

Qəssabla söhbətə məşğul olduq. Axşam oldu, mən dükanı bağlayıb ayağa durdum və qəssabla birlikdə onun evinə gəldik.

Qəssabın evi, həqiqətən, səfalı və yaxşı bir ev idi. Özünə görə neçə nəfər xidmətçisi və cariyəsi var idi. Onlar məni uzaqdan görən kimi kamali-ədəb ilə məni pişvaz elədilər. Bir uca nərdivanla yuxarı çıxıb bir geniş otağa çatdıq. Otaq cürbəcür nəqşlərlə bəzədilmişdi. Otağın ortasında bir gözəl taxt qoyulmuşdu. Qəssabın çox israr və xahişindən sonra gedib taxtın üstündə əyləşdim. Qəssab da əlləri sinəsində ədəblə mənim qənşərimdə dayandı. Mən onun əlindən tutub taxtın üstündə, öz yanımda əyləşdirdim. Xidmətçilər mənim başıma pərvanə kimi dolanır, qulluq edirdilər. Fikirləşirdim ki, bəlkə, qara paltarlılar barədə bir söz meydana gəldi. Bu arada aralığa yemək gətirdilər. Hamı yeməyə məşğul oldu. Yeyəndən sonra söhbətə başladıq. Fikirləşdim; görən qara paltarlılar haqqında soruşsam, o, mənə bir söz deyər, ya deməz. Bu fikirdə idim ki, gördüm qəssab verdiyim bütün hədiyyələri gətirib qarşımda yerə qoydu və dedi: