Kitabı oxu: «General Polad Həşimov xatirələrdə»

GENERAL

POLAD HƏŞİMOV

XATİRƏLƏRDƏ

“Xatirə ədəbiyyatı” silsiləsinin 52-ci kitabı

General Polad Həşimovun anası Səmayə xanımla telefonla danışdım, ona başsağlığı verdim, Allahdan səbir dilədim. Onu əmin etdim ki, oğlunun, bizim qəhrəmanımızın qanı yerdə qalmayıb, onun qisası alındı və bundan sonra da alınacaqdır. Belə analara eşq olsun ki, xalqımız, dövlətimiz üçün bu cür övladlar, igidlər yetişdirib.

General Polad Həşimov orduda çox böyük hörmətə malik olan bir insan idi. Aprel döyüşlərində öz rəşadətini göstərib. Mənim tərəfimdən iki dəfə yüksək dövlət ordeni ilə təltif edilmiş, ona general rütbəsi verilmişdir. Polkovnik İlqar Mirzəyevin oğlu Elvinlə söhbət zamanı atasının qəhrəmanlığı haqqında danışdım. Dedim ki, o, atasına oxşamalıdır, bizim bütün gənclərimiz qəhrəmanlarımıza oxşamalıdırlar. Onların həyatı, torpaq, Vətən uğrunda göstərdikləri şücaət, qəhrəmanlıq hər bir gənc üçün nümunə olmalıdır.

Biz fəxr edirik ki, Azərbaycan xalqı, Azərbaycan torpağı belə övladlar yetişdirib. Onların ailə üzvlərinə, yaxınlarına bir daha başsağlığı verirəm. Eyni zamanda, son günlər ərzində həlak olmuş bütün insanların yaxınlarına, qohumlarına başsağlığı verirəm. Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin, Allah yaralı hərbçilərimizə şəfa versin!

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev

HƏYAT QƏDƏR DƏYƏRLİ ÖLÜM

ön söz əvəzi

Filosof şair Hüseyn Cavidin “Həyat var ki, ölüm qədər kədərli, Ölüm var ki, həyatdan da dəyərli” misraları sanki beynimə həkk olunub. Dəfələrlə oxuduğuma, səsləndirdiyimə baxmayaraq, məndən içəridə olan mən bu fəlsəfi mənalara pafosdan kənar və gerçəklik kimi baxmırıdı. Düşünürdüm ki, axı bu necə ola bilər: sadəcə nəzəriyyədir, ya da ilk səslənişdə xoşa gələn aforizm. Lakin bu günlərdə yaşadığımız böyük bir acı mənə bunu təcrübədə göstərdi. Bir insan dünyasını dəyişir və bir millətin ruhu oyanır, dirçəlir, varlığını sübut edən gücə qovuşur. Bu cür ölüm çox həyatdan dəyərli və işıqlıdır. Bəli, ağır fikirdir, kiminsə ölümünə “dəyərli” demək. Amma bir insan milləti, dövləti üçün şəhid olursa və bu ölümün nələrə qadir olduğunu gözlərinlə görürsənsə, o zaman yüksək ideallarla yaşayan Hüseyn Cavidin nə demək istədiyinin fərqinə varırsan. Məgər bu ölüm satqınların, xainlərin həyatından çox-çox dəyərli, çox-çox ucada deyilmi!? Şəhid General Polad Həşimov 45 illik həyatı boyu yaşamında nə qədər səssiz, sakit və faydalı olmuşdusa, xainləri qorxudan bu ölüm daha uca oldu.

General Polad Həşimov… Artıq bu ad bizim üçün əfsanədir, dillər əzbəridir. Son 30 ildə Azərbaycan milli ruhunu özünə qaytaran bir zirvədir. Birinci Qarabağ Müharibəsindəki miskin məğlubiyyətimiz bizə çox pis təsir edib. Biz nə qədər gurlasaq da, özümüzdən danışsaq da, yadımıza Xocalıda, Qaradağda vətəndaşlarımızın başına gətirilənlər düşəndə əzilmişlik psixologiyası qara çiskin kimi üstmüzə çökür və susuruq. Lakin bu 30 ildə Generalın şəhid olması üçüncü hadisə oldu ki, bizə bizi anlatdı, kim olduğumuzu sübut etdi. Biri Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun şücaəti, biri Aprel döyüşləri, biri də iyul ayında Generalmızın şəhid olması. Mübariz İbrahimov düşmənin içərilərinə girərək partizanlıq etdi, təkbaşına qisas aldı, Aprel döyüşlərindəsə ordumuz ərazilərimizi geri qaytardı. Lakin İyul hadisələri – əsgərlərimizin, mayorumuzun, palkovnikimizin, Generalımızın şəhid olması bizə başqa mətləbləri andırdı. Bir millət olaraq özümüzə inamımız artdı, əmin olduq ki, ən yüksək çinli məmur belə, Vətən üçün yaşayır, döyüşür, canını fəda edə bilir. Generalın ön cəbhədə əsgərləri ilə döyüşüb şəhid olması, bu millətin içindəki səsi ucaltdı. O səs ki qısa zamanda dünyaya yayıldı, 50 milyonluq Azərbaycan xalqını dövlətinin ətrafında birləşdirdi.

14 iyul 2020-ci il… Sanki 1990-cı il idi… Əsrlərdir azadlığımızı zəbt edən ruslara, Sovet İmperiyasına qarşı azadlıq savaşına qalxmışdıq. 10 minlərlə insanın heç bir təşkilatçı olmadan, qisas hissi ilə birləşməsi, “Ali baş komandan, əmr et, Qarabağa gedək!” şüarları dünyaya bir daha sübut etdi ki, bu qisası yerdə qoymayacağıq!

Bundan sonra bizim də borcumuz cənab Generalı xatirələrdə yaşatmaq, gələcək nəsillərə öyrətməkdir. Çünki Generalımız Polad Həşimov şəhid olan kimi, onun haqqında o qədər statuslar yazıldı, o qədər xatirələr danışıldı ki, biz sadəcə bir hərbçi, bir general itirdiyimizin yox, bir qayğıkeş ata, bir mərhəmətli müəllim, bir şəxsiyyət, bir İNSAN itirdiyimizi anladıq.

Bir-neçə ildir ki, tanınmış şəxslər, ictimai-siyasi xadimlərin həyatı ilə bağlı “Xatirə ədəbiyyatı” adı altında silsilə kitablar nəşr edirik. İyul hadisələrini özündə cəmləşdirən, şəhidlərimizin xatirələrini əbədiləşdirmək məqsədi ilə bu kitabı nəşr edib oxuculara hədiyyə etmək istədik. Ürəyimdən keçən arzumu yazandan sonra, onlarla insan bu işdə yardım etməyə, dəstək verməyə hazır olduqlarını bildirdilər. Bu, sadəcə könül işi idi, hər kəs könüllü, ürəklə yardım etmək niyyətini bildirdi. Fikrimizi məktub vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinə də bildirdik və lazımi dəstəyi aldıq.

Generalımızın ailəsi, dostları, silahdaşları, əsgərlərinin xatirələri, düşüncələri yer olan bu kitab, ümid edirəm ki, gənclərə töhfəmiz olar. Bəzilərinin hazır xatirlərini, bəzilərini isə müsahibə farmatında hazırladıq. Mənim üçün ən çətin görüş – Generalın 11-ci sinifdə oxuyan qızı ilə söhbətimiz oldu. Çünki uşaqla necə və nədən söhbət edəcəyimizi planlaşdıra bilmirdim. Amma ayaqüstü söhbətimizdə sanki bu gənc mənə dərs verdi. “Niyə belə həyəcanlısan, niyə narahatsan!” deyirdi hər cümləsində, o qədər mətin, o qədər güclü, o qədər sərbəst, o qədər müdrik duruşu vardı ki… Söhbətimizin hər anında ürəyimdə “Atasının balasıdır” deyirdim.

Və budur, artıq dediyimiz kimi, kitab hazırdır və sizin əlinizdədir. Oxuduqca qürur göz yaşlarınız sizi böyüdəcək, böyüdükcə özünüzü, kimliyinizi tanıyacaqsınız.

Kitabın ərsəyə gəlməsində dəstəyi olan hər kəsə minnətdarlığımı bildirir, gücümüzə güc qatdıqları üçün hamısını bağrıma basıram!

Kitabı tərtib edən və layihə rəhbəri:

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şəmil Sadiq

POLAD HƏŞİMOV

XATİRƏLƏRDƏ

Həşimov Polad İsrayıl oğlu

Həşimov Polad İsrayıl oğlu 1975-ci il yanvar ayının 2-də Qəbələ rayonunun Vəndam kəndində anadan olub.

1992-ci ildə Bakı Ali Ümumqoşun Komandanlıq məktəbinə daxil olub və 1995-ci ildə həmin məktəbi motoatıcı ixtisası üzrə bitirib.

1995-2017-ci illər ərzində motoatıcı taqım komandiri vəzifəsindən hərbi hissənin komandiri vəzifəsinədək yüksəlib.

2014-cü ilin iyul ayında Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasına daxil olub.

2017-ci ilin aprel ayından Şəhid olduğu günədək hərbi birlik komandirinin birinci müavini – qərargah rəisi vəzifəsində xidmət edib.

Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasının qiyabi dinləyicisi olub, Hərbi idarəetmə ixtisaslaşması üzrə magistr elmi-ixtisas dərəcəsi alıb.

Xidmət etdiyi dövrdə bir çox mükafatlara və təltiflərə layiq görülüb. Xidməti vəzifələrini layiqincə yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24.06.2003-cü il tarixli əmri ilə “Hərbi xidmətlərə görə”, 25.06.2009-cu il tarixli əmri ilə “Vətən uğrunda” medalları, 24.06.2014-cü il tarixli əmri ilə 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə”, 19.04.2016-cı il tarixli əmri ilə 2-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordenləri ilə təltif olunub.

Polad Həşimov həmçinin, Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin müvafiq əmrləri ilə “Qüsursuz xidmətə görə” 3-cü dərəcəli medal, “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi” (1991-2001) yubiley medalı, “Qüsursuz xidmətə görə” 2-ci dərəcəli medal, “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi” (1918-2008) yubiley medalı, “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi” (1918-2013) yubiley medalı, “Qüsursuz xidmətə görə” 1-ci dərəcəli medal, “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri Veteranı” medalı, “Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi” (1918-2018) Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı, “Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə” 3-cü dərəcəli medal ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamı ilə Həşimov Polad İsrayıl oğluna “general-mayor” hərbi rütbəsi verilib.

2020-ci ilin iyul ayının 14-ü Tovuz istiqamətində gedən döyüşlər vaxtı qəhrəmancasına şəhid olub.

Ailəli olub, 3 övladı var.

Xidməti Xasiyyətnamə

“Verilir, 02.01.1975-ci ildə Qəbələ rayonu Vəndam kəndində anadan olmuş, azərbaycanlı, evli, ali hərbi təhsilli, 01.08.1992-ci il tarixdən Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətdə olan Həşimov Polad İsrayıl oğluna.

P.Həşimov xidmət etdiyi müddət ərzində özünü nizam-intizamlı, bacarıqlı, təcrübəli, savadlı, işgüzar və tələbkar bir zabit kimi göstərib. O, hərbi hissə komandirinin müavini kimi şəxsi heyətin döyüş və ictimai-siyasi hazırlığı, tərbiyəsi, hərbi intizamı və mənəvi vəziyyəti, daxili qayda-qanuna riayət edilməsi, silahların, döyüş texnikalarının qorunub saxlanması və döyüş tapşırıqlarının müvəffəqiyyətlə yerinə yetirilməsi üçün əlindən gələni əsirgəməyib. Verilən bütün əmr və tapşırıqları dəqiq və vaxtında yerinə yetirib, mühüm əhəmiyyət kəsb edən tapşırıqları nəzərə alaraq hərbi hissələrin döyüş qabiliyyətinin yüksədilməsi üçün öyrətmə prosesinin məqsədyönlüyünə nail olmasını təşkil edib. Zabit və gizirlərlə məşğələlərin keçirilməsini təşkil edib. İşgüzar, bacarıqlı və savadlı bir zabit kimi öz vəzifəsinin öhdəsindən gəlib. İşinə məsuliyyətlə yanaşıb, daim öz üzərində çalışıb. Tabeliyində olanlara qarşı tələbkar, eyni zamanda qayğıkeş olub.

Həşimov Polad İsrayıl oğlu 1-5 aprel 2016-cı il tarixlərdə Talış istiqamətində gedən döyüş əməliyyatlarında tabeliyinə verilmiş bölmələrin yüksək hərbi peşəkarlıqla idarə olunmasını təşkil edərək, düşmənin mövqelərinə sarsıdıcı zərbə vurmuş, Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi üçün fədakarlıq və igidlik göstərmiş və nəticədə düşmənin əsas müdafiə mövqelərinin ələ keçirilməsinə nail olmuşdur. Bununla da o, vəzifə borcunu ləyaqətlə və vicdanla yerinə yetirmişdir.

Hərbi libası sevib, onu tələblərə uyğun daşıyıb, xidmətə münasibəti müsbət olub, təşəbbüskar və vətənpərvər olub.

Fiziki cəhətdən sağlam, mənəvi cəhətdən saf olub.

Dövlət sirrini qorumağı bacarıb.”

“HƏM ANAM, HƏM ATAMSAN”

Səmayə Həşimova

Polad Həşimovun anası

– Bir ana olaraq Poladın uşaqlığını necə xatırlayırsınız?

– Polad doğulanda çox fikirləşdik ki, adını nə qoyaq. Axırda babası dedi ki, onun adını Polad qoyuram. Altı aylıq olanda biz Poladı da götürüb gəldik Sumqayıta. Burada mən işə gedirdim, buna görə onu bağçaya qoymuşdum. Bir gün işdən gələndə Poladın bağça müəllimi dedi ki, razılıq verirsinizsə, şəkil çəkdirəcəyik: uşaqların qabağına oyuncaqlar qoyulacaq, kim hansını seçsə, onunla şəkil çəkdirəcək. Mən də razılaşdım. Sonra gəlib dedilər ki, Polad əlinə oyuncaq silah aldı, şəklini silahla çəkdik. Müəllimi dedi ki, siz görəcəksiz, bu ona gələcəkdə də təsir edəcək. Özüm də bunu hiss edirdim: biz mağazaya gedəndə Polad həmişə silah oyuncaqların üstünə qaçırdı.

Bayaq onun bağça müəllimi gəlmişdi bura. Poladın həmin şəklini görüb dedi ki: “Polad necə də dəcəl uşaq idi?! Onu həyətə düşürəndə bir yerdə dayanmırdı, ora-bura qaçırdı, çox hərəkətli idi”.

Amma dəcəllikləri şirin dəcəlliklər idi. İnsana xoş gəlirdi. Lap körpəliyində, hələ bizim kənddə bir adət vardı – körpəni bələyirdik, sarıyırdıq. Ayaqlarını sarğının altında saxlamaq mümkün olmurdu. Bələyirdim, sonra gəlib görürdüm ki, ayaqları ilə çəkib çıxarıb. Çox maraqlı, insana xoş gələn dəcəllikləri var idi onun.

– Kaprizləri nə idi?

– Bayağı hərəkətləri sevmirdi, toyda oynamağı xoşlamırdı. Hətta öz toyunda belə, qolunu qaldırıb oynamadı.

Məsələn, işləyən vaxtlarında evə gəlirdi. Hər dəfə qapıdan çıxanda arxasınca bir stəkan su atırdım. Deyirdi ki, ana, sən köhnə adətlərlə məşğul olursan… Bu sözləri ciddi şəkildə deyib, gedirdi. İki pillə düşdükdən sonra geri dönüb soruşurdu: “Küsmədin ki?” Deyirdim: “Yox, küsmədim”. Gəlirdi, boynumun arxasından əlini qoyurdu və deyirdi: “Sən küsməzsən, sən mənim həm anam, həm atamsan”. Düzdür, bu sözləri böyüyəndən sonra deyirdi, ancaq uşaq vaxtı… Nə deyim sənə, ay Polad?!

– Onun əsgərlərə hədsiz qayğı göstərməsi artıq əfsanəyə çevrilib. Sizcə, Poladın belə olmasının səbəbi nə idi?

– Deyirdi, ana, sən məni istəyirsən? Deyirdim, hə, dünyalar qədər. O da deyirdi ki, ora gələn əsgərlərin də valideynləri onları o qədər istəyir, bizə arxayın olub göndərirlər. Əsgərlərinə bir şey olanda, hansısa xəstələnəndə Polad özünü pis hiss edirdi. Evə gələndə qohumlarımız haqqında soruşurdu. Kiminsə kasıb olduğunu eşitməsi ona qəribə təsir edirdi.

Bir dəfə mən Daşkəsəndə olanda onun əsgərləri qışa tədarük üçün odun kəsirdilər. Mən onlara çay vermək istəyirdim, bilirdim ki, əslində, qaydalara görə, belə şey etmək olmaz. Yenə də çay süzüb gətirdim, əsgərlərə verdim. Onların başında duran adama tapşırdım ki, mənim çay verməyimi heç kimə deməsin, bilməsinlər. O da gedib Polada demişdi ki, anan da elə özün kimidir, əsgərlərə qayğı göstərir, ürəyi yanır.

– Hansı yeməkləri sevirdi?

– Dovğanı, yarpaq dolmasını və aşı (plov). Bizim tərəflərdə aşı xüsusi üsulla bişirirlər – şabalıdı-filan çox olur. Polad onu hədsiz sevirdi. Hətta ad da qoymuşdu – “Ana aşı” deyirdi ona.

– Uşaq vaxtı məktəbdən çox şikayət etmirdilər?

– Yox… Oxumağından heç vaxt şikayət eşitməmişəm. Valideyn iclaslarına gedəndə müəllimləri deyirdi ki, niyə gəlmisən? Deyirdim, “Valideyn iclası üçün gəlmişəm”. Deyirdilər, “Bizə lazım olan valideynləri tapıb gətirə bilmirik bura. Sizin gəlməyinizə ehtiyac yoxdur. Polad elə şagirddir ki, ürəyimizdə yer olsa, açıb qoyarıq içinə”. Belə oxuyub Polad.

Bütün sinif yoldaşları həmişə onun başına toplaşardı. Riyaziyyatdan misalları gözüyumulu həll edərdi. İngilis dilini o qədər yaxşı bilirdi ki, bəlkə, indi də ingilis dilindən dərs keçənlər onun kimi danışa bilmirlər. Dərs oxumağına, savadına söz ola bilməzdi. Onun dərsindən heç vaxt şikayət eşitməmişəm.

– Hər yay tətilində rayona gedirdilər?

– Bəli, hər yay, may ayının 31-i mütləq rayona gedirdilər.

– Eşitdiyimə görə, babalarından çox ciddi tərbiyə almışdılar…

– Elədir, babalarından çox ciddi tərbiyə alıblar. Babaları köhnə müharibə veteranı olub. Uşaqlar gedirdi rayona, bir həftə sonra ataları gedirdi yanlarına, o biri həftə mən gedirdim. Hər ikimiz işləyirdik deyə, bir həftə o gedirdi, bir həftə mən. Sonra bir ay məzuniyyət götürürdüm, gedib yanlarında qalırdım, sentyabrda gəlirdik.

– Ailədə ən çox kimə bağlı olub? Qardaşından, bacısından hansı ilə ən çox əlaqə yaradıb, danışıb?

– O, uşaqların hamısı ilə əlaqə yaradırdı. Amma ən çox bacısı Kəmalə ilə söhbət edirdi. Həmişə birinci mənə zəng edir, sonra bacısıyla danışırdı.

– Poladda hərbi sahəyə maraq haradan yarandı?

– O, orta məktəbdə yaxşı oxuduğu üçün hüquqşünas olmasını arzulayırdım. 1992-ci il idi. Müharibənin çətin vaxtları… Bir gün Polad gəldi ki, fikrimi dəyişdim, hərbçi olacağam. Çünki Habil müəllim (tarix müəllimi) deyir, kişi o adama deyərəm ki, hərbçi olsun. Mən hərbi məktəbə gedəcəyəm. Dedim ki, sənin üçün bu qədər əziyyət çəkmişik, yaxşı oxuyursan. İcazə vermirəm. Cavabında qayıtdı ki, atama demişəm, o da icazə verib: “Mən hərbçi olacağam”. Sonra dedi ki, əgər hərbi məktəbə daxil ola bilməsəm, sənin istədiyin yerə imtahan verəcəyəm. O da gedən kimi, yaxşı oxuyan uşaq olduğu üçün qəbul olundu.

– Maraqlı tərəfi odur ki, əsgərləri, yoldaşları, dostları onun hərbi səriştəsindən, bacarığından daha çox onun insanlığından danışırlar. Hətta bir əsgəri danışırdı, mən elə bir səhv etmişdim ki, bu səhvimə görə məni ağır cəza gözləyirdi. Amma o adam üstümə qışqırmaqla, başa salmaqla səhvimi bağışladı.

Onun rüşvətə maraq göstərməməsi, bu qədər ədalətli olması ilə bağlı deyilir ki, bu cür generalın yetişməsində Türkiyənin böyük rolu var. Bəs siz necə baxırsınız bu məsələyə? Bir insan olaraq aldığı bir neçə illik təhsil nə qədər təsir edə bilərdi, yoxsa ailənin əmanətləridir bu?

– O, üç dəfə Türkiyəyə kursa gedib. Hətta bir dəfə toyuna az qalırdı, gününü də danışmışdıq. O dedi ki, nə toy?! Mən gedirəm Türkiyəyə iki aylıq kursa. Getdi, kursunu keçib gəldi, sonra toyunu elədik. O, hərbçiliyi hər şeydən üstün tuturdu.

Bir də babasının söhbətlərindən həvəs yaranmışdı. Polad 9-10-cu siniflərdə oxuyanda kəndə – babasının yanına gedərkən, ona deyirdi ki, sən müharibə veteranı olmusan, müharibədə nə etmisən? Babası deyirdi, düşmən öldürmüşəm, vuruşmuşam. Deyirdi ki, necə vuruşmusan? Babası deyirdi, Berlinə qədər vuruşa-vuruşa getmişəm. Deyirdi, baba, necə sürünürdün? Babası uzanırdı yerə, əllərini, ayaqlarını yerə qoyub göstərərək deyirdi ki, bu formada sürünmüşəm, ölülərin üstündən sürünərək Berlinə getmişik. Bax, bu cür söhbətlər ona həmişə güclü təsir edirdi.

Bir dəfə mən etirazımı bildirdim ki, oğul, bəsdir daha. Sən də yorulmusan, mən də yolunu gözləməkdən yorulmuşam, işdən çıx. Bir hadisə olanda gözlərim qapıda qalır. Ürəyim rahat olmur, bu xəstəlikləri buna görə tapdım mən. O, Murovda olanda deyirdim ki, Polad indi soyuqda saman üstündə yatıb, mən burada isti yorğanda necə yata bilərəm?! İndi mənim üçün bunları danışmaq, bu dərdə dözmək çox çətindir.

– Dünən onun bir əsgəri ilə danışırdım. Soruşdum ki, onunla bir şəklin varmı? Dedi, sən nə danışırsan?! Biz ona yaxın düşə bilməzdik. Biz ona Allah kimi baxırdıq. Həmişə onun pəncərəsinə boylanırdıq ki, ordan keçəndə görə bilək.

– Qonşumuzun oğlu Poladın komandir olduğu yerə – Murova düşmüşdü. Oğlan sonradan danışırdı ki, bizi düzmüşdülər sıraya, paltarımıza, səliqəmizə baxırdılar. Mən Poladı görəndə ürəklənib ona söz demək istədim. Üzümə elə sərt baxdı, səsimi də çıxarmadım. Sonra məni otağına çağırdı. Getdim, içəri girib salam verdim. Dedi ki, çıx çölə. Çıxdım, yenə qayıdıb girdim. Bu səfər üzümə baxıb daha sərt dedi ki, sənə deyirəm, çıx çölə. Çıxdım çölə. Nə olduğunu anlamırdım. Qapıdakı əsgər mənə dedi ki, içəri girərkən papağını çıxar, əsgər salamı ver. Mən də elə etdim. Yalnız bundan sonra Polad salamımı alıb oturmağımı söylədi. Yəni işinə bu qədər ciddi yanaşırdı. Hətta öz övladlarına qarşı da elə idi. Bəzən deyirdim ki, elə etmə, onlar sənin əsgərlərin deyillər. Deyirdi ki, onlar əsgər ruhunda böyüməlidirlər.

– Arzuları nə idi?

– O haqda nəsə dediyini xatırlamıram.

– Uşaqlarını öz yolunun davamçısı kimi görmək istəyirdimi?

– İstəyirdi ki, uşaqları da özü kimi oxusun. Böyük qızı çox yaxşı oxuyur, o biri oğlunun da qiymətləri yaxşıdır. Polad hər dəfə gələndə mənə şikayət edirdi ki, balaca oğlum tənbəldir, oxumur… Hər dəfə uşaqlarının oxuması üçün hər şey alırdı. Əlindən gələn hər şeyi edirdi ki, uşaqları yaxşı oxusun.

– Son dəfə onunla nə vaxt danışmışdınız?

– İyulun 10-u. 10-da danışmışdım, 11-də danışmadıq. Ürəyimə gəldi ki, yəqin, nəsə işi var, çünki hər gün danışırdıq. 12-i eşitdim ki, Tovuzda atışma olub. Öz-özümə düşündüm, yüz faiz nəsə baş verib. Ayın 14-ü vəziyyətim lap pisləşdi, ürəyim sıxıldı, dayana bilmədim. Sonra onun qara xəbəri gəldi… Mayın əvvəlindən ona demişdilər ki, səni Bakıya gətirəcəyik. O da hazırlaşmışdı. Vaxtı uzatdılar, gələ bilmədi.

– Çox üzr istəyirəm, bir az çətin sual olacaq. Övladınızın şəhid olaraq vəfat etməsi sizin acınızı az da olsa, yüngülləşdirirmi?

– Mən onun ölümü ilə hələ də barışa bilmirəm, hələ də inana bilmirəm ki, Polad artıq yoxdur. İstənilən halda övladın ölümü ana üçün böyük dərddir, bəladır. Şəhid analarının dərdini ancaq şəhidi olanlar bilər, o anaların nə hiss etdiyini başqa heç kim bilməz. Şəhid balam!

Söhbətləşdi: Şəmil Sadiq, Səbuhi Şahmursoy

“GÖR, NƏ DEYİRƏM…”

Kəmalə Həşimova

Polad Həşimovun bacısı

– Polad necə qardaş olub?

– Poladla biz on yeddi il birlikdə yaşamışıq. Hər ikimiz hiperaktiv uşaqlar idik. Mən yaşca ondan iki yaş böyük olmuşam. Davamız, söhbətimiz – hər şeyimiz onunla birlikdə olub. Poladla mənim söhbətim yaxşı tuturdu. Böyük bacımla qardaşım sakit idilər, bizsə yox. O, inadcıl uşaqdı, amma ürəyi yumşaq idi. Onunla şahmat oynayırdım: uduzanda çox əsəbiləşir, fiqurları dağıdırdı. Sonra dağıtdığı fiqurları səbirlə toplayır, bir azdan yenə gəlirdi ki, gəl, oynayaq. Bir də çox yaxşı nərd oynayardı. Ard-arda uduzanda kefi pozulur, nərdi qultuğuna vurub həyətə düşürdü ki, başqa adamlarla oynasın, onları udsun. Uduzmağı sevməzdi, gərək mütləq qalib olaydı. O, kinli deyildi, ürəyinin təmizliyindən həmişə əziyyət çəkirdi.

– Polad bəy hansı kitabları oxuyardı?

– Müxtəlif cür kitabları oxuyurdu. Riyaziyyatı yaxşı bilirdi, hətta Sumqayıtda olimpiadada ikinci yeri tutmuşdu. İngilis dilini də yaxşı bilirdi. Bədii kitabları xüsusi zövqlə oxuyurdu. Evimizdə çoxlu kitab vardı: onları oxuyub bitirəndən sonra, yaxınlığımızda yerləşən kitabxanaya gedir, ordan kitablar alıb gətirirdi. Xatırlayıram ki, Rafaello Covanyolinin “Spartak” kitabını oxuyub bitirəndən sonra haqqında həvəslə danışırdı. Tarixi roman oxumağı sevirdi. O hər şeyə vaxt tapırdı: həyətə düşüb futbol oynayırdı, karateyə gedirdi və s.

– Qısqanclıq mövzusunda necə idi?

– Qəti qısqanc deyildi. O çox namuslu oğlan idi: özündə heç bir pis niyyət olmadığı üçün, hamını özü kimi bilirdi. Hətta bizim evə mənim rəfiqələrim gələndə o, evdən çıxıb gedərdi ki, biz rahat oturaq. Polad hər şeyin yaxşısını sevirdi – yeməyin də, geyimin də. Bir gün işdən evə gələndə mənim əynimdəki paltar onun xoşuna gəlməmişdi. Mənə dedi ki, gedək, sənə paltar alaq. Dedim, paltarım var, sadəcə bu, ev paltarıdır deyə belədir. O, qəşəng, səliqəli görünməyə önəm verirdi. Rəqs etməyi sevmirdi. Artıq-əskik hərəkətlərlə də arası yox idi. Polad çox yumşaqqəlbli adam idi və bundan çoxları istifadə edirdi. O, insanlara güvənirdi, amma bilirsiniz ki, adamın sinirlərinin də bir həddi var: Polad o həddə çatanda sakitcə çıxıb-gedirdi.

– Məktublaşırdınızmı?

– Yox, bir-birimizə məktub yazmamışıq. Gənclikdə birlikdə yazı yazardıq, sonra bir-birimizin yazısını müqayisə edərdik ki, görək, kim yaxşı yazıb. Onun yazısı həmişə səliqəli alınırdı – qəşəng yazırdı.

– Məktəb vaxtına aid xatirə dəftəri varmı?

– Özünə aid yox idi, amma bəlkə də, qız sinif yoldaşlarında qalmış olar. O, fotoaparatla şəkil çəkməyi xoşlayırdı. Kəndə gedəndə babama kömək edərdi, odun doğrayardı, hər kəsə kömək edərdi.

– Evlənmə prosesindən bəhs edin, zəhmət olmasa.

– Poladın 28 yaşı olanda atam xəstəydi. Hər kəs Poladı evləndirməli olduğumuzu deyirdi. Anam onunla danışdı ki, bəlkə, istədiyi ola. Polad onda da zarafatından qalmadı: “Dağın başında qız var ki, istədiyim də olsun?” Anam dedi ki, sənə qız tapaq, o da dedi, özünüz bilərsiniz. Anam kənddən qız tapdı, mən də gedib gördüm, sonra da Poladı aparıb görüşdürdük. Yəni çox uzun müddətli tanışlıq olmadı: bir dəfə görüşdülər, sonra toy oldu. 2003-cü ilin 6 sentyabrında evləndilər.

– Uşaqları ilə münasibəti necə idi?

– Uşaqlarını çox istəyirdi. Ümumiyyətlə, uşaqları çox sevirdi. Bacımın qızı balaca olanda onu başının üstündə gəzdirirdi. Uşaqlara qarşı çox həssas idi, amma ərköyünləşdirməzdi.

– Sizə qarşı işlətdiyi ən sevdiyi söz hansı idi?

– Maraqlıdır, mənə həmişə müraciət edəndə deyərdi ki, “gör, nə deyirəm”, yəni adımla nadirən müraciət edərdi, elə “gör, nə deyirəm”lə işi yola verərdi.

– Sizin ixtisasınız nə olub?

– Mən BDU-da meteorologiya ixtisasını bitirmişəm.

– Poladla bağlı elə bir xatirə varmı ki, yadınıza düşəndə istər-istəməz gülümsəyəsiniz?

– Deməli, mən məktəbə gedəndə iki qardaşım uşaq bağçasına gedirdi. Anam işdə olurdu deyə onları bağçadan mən götürürdüm. Bir gün gedəndə gördüm ki, Poladla İlham əl-ələ verib gəlirlər. Əyin-başları da səliqəsiz. Dedim, hara gedirsiz? Polad da dedi ki, mən bağçadan qaçmışam, ora getmək istəmirəm. İlhamı orada tək qoymasın deyə, onu da özüylə qaçırmışdı. Hər dəfə bu hadisə yadıma düşəndə gülümsəyirəm. Polad uşaqlıqda da cəsur olub.

Bizim uşaq vaxtı dəcəlliklərimiz çox olub. Bir dəfə Poladla mən dalaşanda o, əlindəki topu mənə atarkən mətbəxin qapısına dəydi və aynası sındı. Biz qorxub susduq, dava etməyimiz yadımızdan çıxdı. Sonra Polad balaca əllərilə o şüşələri təmizləməyə başladı. Anamızdan qorxduğumuz üçün bu haqda heç nə demədik. Polad şüşələri elə təmiz yığmışdı ki, anam pəncərədə şüşə olmadığını fərq etməmişdi. Yalnız bir ay sonra şüşələri siləndə bilmişdi.

Yadımdadır onun bir adəti vardı – dırnaqlarını yeyirdi. Atam da bunun qarşısını almaq üçün onun barmaqlarına “brilyant suyu” maddəsi sürtmüşdü. O da buna məhəl qoymadan barmaqlarını yeməyə davam edirdi.

– Sirlərini ən çox kimə danışırdı?

– Sirlərini ən çox mənimlə bölüşürdü. Çox yaxın idik, mənimlə dərdləşərdi. Amma hərbi sirri heç kimə deməzdi. Bilirdim ki, onun işi çox ağırdır, amma bu haqda bir kəlmə də şikayət etməzdi.

– Bəs həyatdan şikayətləri vardımı?

– Yox, qətiyyən şikayət etməzdi. Həyatdan zövq alırdı. O qədər əziyyətin qabağında yenə öz qaydaları ilə yaşamağı bacarırdı.

Yadıma gəlir ki, uşaq vaxtı çox qaçırdı: məktəbdə bu sinifdən o biri sinfə də qaçaraq gedirdi. Buna görə, həmişə paltarı dağınıq olurdu, köynəyi şalvarından çıxıb tökülürdü. Bəzən onun paltarlarını müəllimləri düzəldirdi. O, yaxşı oxuduğu üçün müəllimləri tərəfindən sevilirdi, dəcəlliklərinə göz yumurdular. Onun ruhunda azadlıq vardı, haqsız qərarlara tabe olmağı sevmirdi.

– Bir bacı olaraq Poladın yoxluğu sizə necə təsir edir??

– Çox ağır… İndi xatirələri gülümsəyərək danışıram, çünki xatirələrdə Polad mənimlədir, amma hər gecə yatarkən düşünəndə ki o artıq yoxdur, beynim sanki cərəyan keçirir, elə bilirəm, haradadırsa, indi yenə gələcək. Onsuz da gec-gec gəlirdi, telefonla danışırdıq. İndi onun haqqında keçmiş zamanda danışmaq çox ağırdır. Yadıma düşəndə ki onu bir də heç vaxt görməyəcəm… Çox ağırdır… Bilmirəm…

– O, söhbətlərində bu mövzuda nəsə danışırdımı?

– Danışırdı. “Şəhid olacam” demirdi, amma biz ona “Ehtiyatlı ol” deyəndə, “Vətən uğrunda o ölməsin, bu ölməsin, bəs kim ölsün?” kimi ifadələr işlədirdi. Sizə tam səmimi deyirəm: onun ölümü ilə bu vətən, bu ordu çox şey itirdi. Polad general vəzifəsinə öz əməyi ilə, öz əziyyəti ilə gəlmişdi. Çox təəssüf…

– Siz onu heç yuxuda görürsünüzmü?

– Yox, hələ görməmişəm. O gün bacım görüb yuxuda. Mən onun yoxluğu ilə barışa bilmirəm. Belə insanları itirmək adama təsir edir. Çox arzuları vardı, hamısı yarımçıq qaldı. Sanki bir ulduz söndü. İnanın, qardaşım olduğu üçün demirəm: Polad adi adam deyildi – seçilmiş insan idi.

– Polad Həşimov bizim üçün bir qəhrəmandır, generaldır. Amma siz bacısısınız, o sizin canınızın bir parçasıdır. Onun şəhidlik zirvəsinə ucalması acınızı az da olsa, azaldırmı?

– Bu, şərəfli ölümdür. Vətənpərvər hərbçilər xidmətə gedəndə kəfənini boynuna alıb gedirlər. Amma şəhid olsa da, qardaş itirmək bacı üçün həmişə ağırdır. Hərdən düşünürəm ki, onun pis hərəkətini yadıma salım, bəlkə, yanğım sönə, bir az sakitləşəm… Amma yadıma düşmür, Poladla bağlı pis heç nə xatırlaya bilmirəm.

Söhbətləşdi: Şəmil Sadiq, Səbuhi Şahmursoy

“SEVİRDİ ÇƏTİNLİYİ”

İlham Həşimov

Polad Həşimovun qardaşı

– Ananızın da təsdiq etdiyinə görə, Poladın tərbiyəsində babasının böyük rolu olub. Bir az o mühitdən danışaq.

– Əvvəlcə onu deyim ki, Qəbələnin Vəndam kəndində 33 hektarlıq qəbiristanlıq vardı: oradakıların hamısı qocalıb ölənlər deyildi – xəstəliklərdən, duz çatışmazlığından vəfat edənlər, döyüşdə ölənlər də vardı. Bir də bizim kəndin girəcəyində “Girvə düzü” deyilən yer var, vaxtilə – XX əsrin əvvəllərində ora döyüş meydanı olub. Biz uşaq vaxtı oynayaraq gedib oralara çıxırdıq. Orada “Xan yolu” deyilən yol da var, ümumiyyətlə, oraların hamısı tarixi yerlərdir. Bu kimi yerləri babamın təqdimatında tanımışıq. O tarixçələr uşaq beynimizə güclü təsir edirdi. Biz, demək olar ki, oraların tarixi söhbətlərilə böyümüşük. Mikayıl babam ustaydı, “Quran” oxuyurdu, 1941-1945-ci illər müharibəsinin iştirakçısıydı: o bizim üçün məktəb olub. Babam təhsilsiz olub, amma iki dil bilirdi – rus və ərəb dillərini. Vaxtilə molla təhsili almışdı.

Haqlısınız, bizim tərbiyəmizdə babamızın böyük rolu olub. Biz həmişə rayona, kəndə sevinə-sevinə getmişik. Babam bizə həm ata, həm baba olub. Onun yanında özümüzü arxayın hiss etmişik. Bizə müharibə xatirələrini danışardı. Bu yaxınlarda babamın sandığına baxırdım, oradan onun müharibədə yaralanmasına dair arayış tapdım. Ümumiyyətlə, onun vaxtilə danışdıqlarının sübutuna zaman-zaman rast gəlmişəm. Həmişə deyirdi ki, bizə heç kim ağa olmayıb, biz də heç kimin qulu olmamışıq. Atam da həmişə bunu bizə misal göstərirdi.

– Atanızgil neçə qardaşdır?

– Atamgil üç qardaş olub, bir ögey qardaşları da var. Həmin əmimin iki oğlu Qarabağda müharibədə olub, əmim özü də cəbhə bölgəsində “Təcili yardım” maşını sürüb. O uşaq da babamızın tərbiyəsi ilə böyüyüb.

– Həmişə ata babanızdan danışırsınız, bəs ana babanız yadınızda qalıbmı?

– Mən ana babamı görməmişəm. Deyəsən, bacılarım görüb. Anamızın anasını görmüşəm, amma atasını yox.

– Qısa şəcərənizi bilməmiş olmazsınız…

– Atamızın adı İsrayıl, onun atası Mikayıl, onun atası Qurban, onun da atası Həşim olub.

– Mikayıl babanızla bağlı başqa nə xatırlayırsınız?

– Babam həmişə bizə ovdan danışırdı. Onun silahı vardı, həmişə kənardan durub ona baxırdıq. Bir gün mən o silahı əlimə alanda babam əsəbiləşdi və mənə izah etdi ki, heç vaxt silahı yoldaşına doğrultma, içinin boş olduğunu bilsən də. Ov haqqında söhbət edərkən ovun halallığından danışırdı, deyirdi: “Meşədəki heyvanı Allah yaradıb ki, biz ac qalmayaq. Amma onu ovlayıb satışa çıxarmaq haramdır. Aclıq vaxtı biz növbəylə ova gedirdik. Ovdan gətirdiklərimizi qonşularla paylaşardıq”.

– Uşaq bağçasına Poladla getdiyiniz illəri xatırlayırsınızmı?

– 1980-ci illərin əvvəlləri… Bizim aramızda iki yaş fərqi var, bağçaya da bir yerdə getmişik, eyni məktəbdə oxumuşuq. Onun doğum yeri Qəbələdir. Sonra ailəmiz Sumqayıta köçüb, mən Sumqayıtda doğulmuşam.

– Sumqayıtda neçə nömrəli məktəbdə oxumusunuz?

– 1982-ci ildə məktəbə gedib Polad. Əvvəllər bizim yaşadığımız qəsəbədə məktəb yox idi. Sonra buraya köçmüşük və 77 nömrəli məktəbdə oxumuşuq. Bu mikrorayonda cəmi bir bağça var idi. Sonra onuncu mikrorayonda yerləşən 28 nömrəli məktəbdə birinci sinfə getmişik. Polad orada dörd il oxuyub, mən üç il oxumuşam. Sonra bizim mikrorayonda 33 nömrəli məktəb tikilib. Köçüb gəlmişik bura, üçümüz də. Böyük bacım buraxılış sinfi olduğu üçün o məktəbdə qaldı, biz üçümüz bura gəldik. Sonra 33 nömrəli məktəb işləyə-işləyə 34 nömrəli məktəb tikildi və sıxlıq olmasın deyə, uşaqların yarısını ora köçürdülər. Beləliklə, biz xeyli məktəb dəyişmişik.

– Məktəbə bir yerdə gedib-gəlirdiniz, yoxsa valideynləriniz aparıb-gətirirdi?

– Birlikdə gedib-gəlirdik. Poladın birinci sinfə getməyi yadıma gəlmir, çünki onda mən bağçaya gedirdim.

– Mən üç bilirdim, deməli, dörd uşaqsınız?

– Hə, dörd uşağıq. Böyüklər bacılarımdır, sonra biz – iki qardaş. O vaxt indiki kimi deyildi, biz birinci sinfə gedəndə bir neçə dəfə aparırdılar məktəbə, yolu tanıyırdıq, özümüz gedib-gəlirdik. Sonra növbə dəyişikliyi olurdu, bəzən o gedəndə mən gəlirdim, mən gedəndə o gəlirdi. Kimin ağlına gələrdi ki, o, bu boyda tarix qoyub gedəcək…

– “Polad Həşimovun uşaqlığı” deyəndə… Onu uşaq kimi necə yadınızda saxlamısınız, necə xatırlayırsınız?

– Uşaq vaxtı əyləncələri çox idi. Ovaxtkı uşaqların əksəriyyəti yaradıcı olurdu. Özlərinə “samokat” düzəldirdilər. İndikilərə desən, belə bir şey düzəlt, durub baxa-baxa qalacaqlar. Poladın da özünə düzəltdiyi belə şeyləri çox olurdu.

– O zaman Poladın ən sevimli əşyası nə idi?

– O vaxt oğlan uşaqlarının əsas oyuncağı silah olardı. Onun da silaha marağı güclü idi. Sonra çox şeyə həvəsi, marağı olub. Məsələn, mən idmana getməmişəm, amma o gedib. Yüngül atletikaya gedib, qaçışa gedib, fotoya, foto çəkməyə marağı olub. Çox peşəni seçdi, dəyişdi… Yaradıcılığa marağı vardı. O zamanlar yaradıcılıq mərkəzləri olurdu, Polad da onlara qoşulurdu. Hamısını seçdi, sınadı, sonda hərbçi oldu.

– Ali təhsilini də hərb üzrə alıb?

– Hə, ali hərbi təhsili vardı.

– Yeri gəlmişkən soruşum: atanızın ixtisası nə idi?

– Atam metallurgiya mühəndisi olub.

– Poladın dava-dalaşla arası necə idi?

– O zamanlar dava etməyən adam az olurdu… Bu, onun hərbi məktəbdə oxuyan vaxtlarıdır, kursantdır (şəkilləri göstərir). Onlar döyüş bölgəsinə gedib-gəlirdilər. O dövrdə altdan qalın köynək geyinməyə icazə verilmirdi, bunlar geyinirdi, bığ saxlamağa qoymurdular, bunlar saxlayırdı.

– Sərbəstliyə meyilli adam olub, deyəsən?

– Sərbəst qərar verən adam idi. Düzgün bildiyini edərdi.

– Şəkil çəkdirməklə arası necə idi?

– Ən çox özü şəkil çəkməyi sevirdi.

– Yaradıcılığı olan insan istedadını harda olur-olsun, istifadə edir.

– Bildiyin şey heç vaxt sənə ziyan etməz, nə vaxtsa köməyinə çata bilər. Başın içində olan şey adama yük olmur.

– O vaxtlar Sumqayıt mühiti bir az qarışıq idi…

– Naxələflərlə birlikdə böyümüşük, ruslarla, azsaylı millətlərlə qonşu olmuşuq. Düzdür, o vaxtlar mehribanlıq idi, amma Allah onların üzünü qara eləsin. Bizi heç kimə qarşı düşmən kimi böyütməyiblər. O vaxt bizim binada 70 ailə vardı, üç şəhid vermişdilər. 1990-cı illər müharibəsində döyüşən uşaqlar çox olub.

– Aranızda olan maraqlı hadisələrdən danışın, lap aranızdakı davadan da danışa bilərsiniz.

– Mən sonbeşik olmuşam, sonbeşiklərə həmişə güzəştlər olur. Amma bir şey də var ki, nəsə xəta edən vaxtlarımızda onu valideynlərim danlayanda mən artıq öz payımı alırdım. Bəzən olurdu ki, o məni qoruyurdu. Mənim də səhvlərim olurdu. Biz valideyn tərəfindən çox şiddət görməmişik. Bu özünü onun əsgərlərə qarşı münasibətində də göstərib.

Bizim aramızda iki yaş fərq olub deyə, bağçada ayrı qruplarda otururduq. Bir dəfə bağçada həyətə çıxanda günorta vaxtı Polad məni götürüb qaçırmışdı. Düzdür, qaçdığımız yer evimiz idi, amma o vaxt bağça evimizdən çox uzaqda yerləşirdi. O zaman valideynlərimizin hər ikisi işdə idi və biz gəlib evə girə bilməmiş, həyətdə gözləməli olmuşduq. Uşaq vaxtı bütün həyətin uşaqları yığışıb icazəsiz dənizə gedirdik.

– Üzməklə arası necə idi?

– Üzməyi bizə atamız öyrədib. Özü dənizə girə bilmirdi, mədəsi xəstə idi, amma bizə üzməyi öyrədirdi. Bizim kənddə çay vardı. Uşaqlar özləri göl düzəltmişdilər. O, 17 yaşından sonra nə kəndə, nə də bura çox gəlib. Məktəb dövründə də 28 nömrəli məktəbdə qaçış, yüngül atletikaya gedib. O vaxtlar məktəbin özündə təşkil edirdilər… futbol kursları vardı. Polad da getmişdi ora. Sonra məktəbdə yaradıcılıq kursuna gedəndə üç nəfər, bir də müəllimləri dəzgah düzəltmişdilər. Buna görə onlara qulaqlıq hədiyyə etmişdilər. O qulaqlıq hələ də durur.

– Atanızla necə, dost münasibəti vardımı?

– Atam öz atasıyla necə olubsa, bizlə də elə münasibətdə olub. Yəni bizimlə həmişə yaxşı davranıb.

– Atanız nəvaxt rəhmətə gedib?

– 2005-ci ildə. O vaxtlar onunla əlaqə yaratmaq çox çətin idi, hərbi xətt vasitəsilə Polada atasının rəhmətə getdiyini xəbər vermişdik. Gözləmişik, o gəlib, sonra atamızı aparıb rayonda dəfn etmişik.

– Nəsildə Poladdan başqa hərbçi varmı?

– Hərbçi əmimoğlu olub, xidmətə yeni başlayanda rəhmətə gedib. Başqa əmim oğlanları da olub. Onlar bir az ögey idilər. Onları babam saxlayıb, böyüdüb, özününkülərdən qabaq onları düşünüb həmişə. Babam bizi milli əxlaqla böyüdüb. Həmişə bizə deyərdi ki, haqqınızı heç kimə yedirtməyin, heç kimin də haqqını yeməyin. Mən bunu Poladın xidmətində görmüşəm. O da haqqını yedirtməyib və heç vaxt heç kimin haqqını yeməyib.

– Hərbçi olmaq öz istəyi idi, yoxsa?

– Özü istədi. O dövrdə əvvəl hərbçiliyə sənəd verilirdi, sonra başqa ixtisaslara. Polad da lap əvvəldən sənədlərini hazırlayıb qoymuşdu ki, hərbiyə verəcəm. Savadı da imkan verirdi ki, istədiyi məktəbə girsin. Tarix, fizika, kimya ilə maraqlanırdı.

– Oxuduğu kitablardan yadınızda qalıbmı?

– Polad tarixi çox sevirdi. Yadımdadır ki, Ziya Bünyadovun kitabını almışdı. Çox kitab oxuyurdu, oxumaqda həvəsdən düşmürdü. “Xəmsə”ni oxuduğunu xatırlayıram, “Quran”ı da azərbaycanca oxumuşdu.

– Belə görürəm ki, Poladın mal-dövlətə, pula, rahatlığa heç vaxt marağı olmayıb…

– Onda belə bir xüsusiyyət vardı, çətinliyi görürdü, amma rahatlıq yaratmağa can atmırdı. Elə bil, sevirdi çətinliyi.

– Azərbaycanda yaşadığımız üçün bilirik də, nəsə bir işimiz olanda qohum-qardaş, dost-tanış axtarırıq. Bəs sizdə olubmu ki, kim üçünsə ona ağız açmısınız? Bu zaman onun reaksiyası, ifadə tərzi necə olub?

– Bir dəfə istəmişəm, onda da peşman olmuşam. Bir sinif yoldaşım vardı, ondan ötrü Poladın yanına getmişdim. O uşağın məktəb vaxtından qulağında eşitməklə bağlı problem vardı. Əsgər yoldaşları onu ələ salırdılar, inanmırdılar ki, həqiqətən, elədir, elə bilirdilər, bunu qəsdən edir. Ondan ötrü vəziyyəti izah etmək üçün onun yanına getdim. Polad həmişə belə əsgərlərə xüsusi diqqət ayırırdı. Mən bəzən öz-özümə deyirdim ki, bu necə yorulmur orda. Bu insan əsgərlərlə birgə səngərdə yatıb, qar suyu əridib içib… Polad həmin uşağı özü ilə briqadaya gətirmişdi ki, yuxarıda ona çətin olmasın. Polad orada hər zaman əsgərlərinə diqqət ayırırdı, hər kəsə eyni münasibət göstərməyə çalışırdı. Bunu mənə də xatırlatdı.

– Söhbət yayıldı ki, belə bir generalın yetişməsi Türkiyə təhsilinin nəticəsidir. Mən bununla razı deyiləm, məncə, bu, ailəylə bağlı şeydir. Siz buna necə baxırsınız?

– Əvvəlcə tərbiyə ailədən gəlir, bundan əlavə, o, çox şeylə maraqlanırdı. Polad Türkiyəyə gedənə qədər burada təhsil alıb, burada müharibə görmüşdü. Birinci dəfə Ağdam istiqamətində gedən döyüşlərdə yoldaşlarından biri şəhid olmuşdu.

O, Türkiyəyə kursa gedib, gələndən sonra oranı çox tərifləyirdi. Polad hər dəfə ora gedəndə gördüyü yeniliklərlə maraqlanır, bizə çoxlu, müxtəlif qalın kitablar göndərirdi ki, bunları kopyalayıb saxlayın. Müxtəlif ixtisaslar üzrə kurslara gedirdi. O, üç ay Türkiyədə oxudu, qayıdanda leytenant oldu. Həmin dövrdə hamı gedə bilməmişdi, zabit çatışmazlığı ucbatından qayıtmışdılar. Polad Türkiyədə oxuduğu müddətdə paralel olaraq buradakı hərbi məktəbdə keçilən kitabları da alır, surətini çıxartdırıb özü üçün saxlayırdı. Bəlkə də, o, əsgərə sevgini Türkiyə təhsilindən götürüb, amma silah işlətməklə bağlı bacarıqlarını buranın təhsilindən götürüb. Bundan başqa, rus hərbi sisteminə də bələd idi. Hər dəfə Türkiyədən gələndə buradakı vəziyyəti görəndə çox əsəbiləşirdi. İstəyirdi ki, orada gördüyü yaxşı şeylər burada da olsun. Hər dəfə gələndə maaşı imkan verdiyi qədər əsgərlər üçün diş məcunu, fırça alardı. O, Türkiyənin döyüş bölgələri ilə də maraqlanırdı.

– Bəs orduda döyüş ərəfələrində necə, bir şeylər danışırdımı sizə?

– Döyüşdən danışan deyildi, hərbi sirr necə qorunmalıdısa, o da elə edirdi – danışmazdı. Daşkəsəndə bir post almışdı, yoldaşları bilirlər. Azərbaycanın istehsal etdiyi silah yeni çıxan vaxtlar idi. Polad bunu götürüb çıxıb yuxarı, sınaqdan keçirmək üçün düşmənin mövqeyinə atıb. Deyirdi ki, çox yaxşı silahdır, gücü çoxdur. Sonralar bu işdən ötrü onu çox incitdilər, çox başı ağrıdı buna görə. Amma yenə də geri çəkilmədi, düzgün bildiyi şeyi etdi. Sadəcə, ona dəstək lazım idi. Amma o, heç vaxt mənə deməyib ki, erməni vurmuşam, öldürmüşəm. Babam da o vaxt bizə çox şey danışardı müharibədən, o da belə şeyləri dilinə gətirməzdi: “kimisə vurdum, başını kəsdim, filan” – belə şeylərlə fəxr etməzdi. İnsani hissləri vardı.

– Həyatdan necə, razı idi, yoxsa narazı?

– Yox, çox ümidli idi, heç vaxt narazılıq etməzdi. Öz işini çox sevirdi. Düzdür, deyirdik, “bəsdir, sənin yoldaşların təqaüdə çıxıb, sən də çıx”. Amma işinə vurğun idi, bundan yorulmurdu. O, ailədən tez ayrıldı, on yeddi yaşından getdi hərbə. Arada deyirdi, yorulmuşam, bezmişəm, amma bezmirdi. İşini sevirdi, uğurları da olurdu, uğursuzluqları da. Polad hər şeyi Azərbaycanın mənafeyinə görə edirdi, onun üçün rütbənin əhəmiyyəti yox idi. Rütbəsinin qalxan vaxtı da olub, aşağı salınan vaxtı da. Polad bunların heç birinə fikir vermirdi. Özü qərar verəndə ki, düzgün edirəm, deməli, o işi etməli idi. Özünü təhlükəyə atırdı, amma yoldaşlarını da fikirləşirdi. Dostları çoxdu, heç kimin xətrinə dəyməzdi. Arxasından iş görənlər də vardı. Bəzən özünə deyirdim ki, bu adam belədir, deyirdi, bilirəm, xəbərim var. O, yola verməyi bacarırdı, mənsə yox. Ona görə, Poladı mülayim kimi tanıyırlar, mənisə sərt xarakterli. Amma Polad da ağıllı adam idi, arxasından iş görənləri bilirdi, onlarla münasibətini buna görə qururdu.

– Məlum xəbəri ilk eşidəndə hansı hissləri keçirdiniz?

– Polad Bakıya gəlməli idi. Beş ay idi ki, onu görmürdük. Həmişə telefonla o bizə zəng edirdi, biz ona zəng edə bilmirdik, çünki telefonunu bağlı saxlayırdı. Axırıncı dəfə biz danışanda ayın 12-si idi. Soruşdum ki, necəsən, dedi, gələsiyəm Bakıya. Ayın 14-ü səhər tezdən telefonuma gələn zənglərə baxdım, gördüm ki, hər deyəndə mənə zəng edən adamlar deyillər. O anda insan hisslərini sözlə ifadə etmək olmur, sanki bir boşluq doldu içimə…

Söhbətləşdi: Şəmil Sadiq, Səbuhi Şahmursoy

“ATAMIN PORTRETİNİ ÇƏKMƏYƏ ƏLİM GƏLMİR…”

Aybəniz Həşimova

Polad Həşimovun qızı

– Aybəniz, neçənci sinifdə oxuyursan?

– 11-ci sinifdə.

– Sənə Aybəniz adını kim qoyub?

– Babam, atamın atası.

– Gələcək planın nədir, hansı ixtisası seçmisən?

– Həkim olmaq istəyirəm, məni ağ xalatda görmək atamın ən böyük arzusu idi. Özümün də marağım var.

– Həkimliyin hansı sahəsi haqda düşünürsən?

– Ümumi terapiya – can həkimi…

– Niyə can həkimi?

– O sahəyə güclü marağım var. İnsan anatomiyası maraq sahəmdir, o da bu sahəylə üst-üstə düşür.

– Həkimliyə maraq hardan yarandı?

– İki xalam həkimdir, belə mühitdə böyümüşəm. Həm də biologiya, kimya, fizika fənlərini çox sevirəm.

– Tibb sahəsi – həkimlik çox çətindir. Tibbə hansısa yenilik gətirə bilmək barədə düşünmüsənmi?

– Bəzi xəstəliklərin müalicəsini tibbə qazandırmaq istəyərdim. Düzdür, mənim sahəmə aid olmasa da, şəkər, parkinson və s. kimi xəstəliklərin köklü müalicəsini tapmaq istəyərdim.

– Başqa yaradıcılıq qabiliyyətin varmı?

– Mən incəsənəti çox sevirəm, rəsm çəkməyi xoşlayıram.

– Atanız da şəkil çəkməyi sevərdi…

– Bəli. O, fotoaparatla şəkillər çəkərdi. Bir neçə dəfə onun təbiət şəkilləri çəkdiyini görmüşəm.

– Onun yaxşı əl yazısı vardı. Atanla məktublaşırdınmı?

– Mən ona heç vaxt məktub yazmamışam, telefonla əlaqə saxlayırdıq.

– Hərbçi qızı olmağın çətinlikləri nələrdir?

– Hərbçi qızları daha çox analarına bağlı olur, məncə. Düzdür, atalarına da sevirlər, amma onu gec-gec gördükləri üçün bütün qayğılarını anaları çəkir.

– Sənin atan indi bizim hamımızın atası olub. İndiyə qədər bircə sən tanıyırdın, bir də qohumlarınız. İndisə bütün gənclər, xalqımız tanıyır. Bu, necə hissdir?

– Atasız qaldığımız üçün üzülürük, bir yandan da fəxr edirik. Yaxşı insanlar dünyadan köçəndə adam özünü haqsızlığa düçar olmuş kimi hiss edir. Belə bir şey çox insana nəsib olmur. İnsanlar yanımızdadır, bizə dəstək verirlər, mən fəxr hissi yaşayıram.

– Atan səni necə çağırırdı?

– “Qara qız” deyə çağırırdı, bəzən də “Qaraca qız” deyərdi.

– Bəs sən atana nə deyərdin?

– Bizdə bir az ciddiyyət vardı. Elə də yaxın olmamışıq. Amma qardaşlarım ona “Babalıq” deyərdi.

– Atanın qardaşlarına daha çox yaxın olması səni qısqandırırdımı?

– Mən ibtidai sinifdə oxuyanda bir aralar elə bilirdim ki, atam qardaşlarımı məndən çox sevir. Qısqanırdım, onun gözünə xoş görünmək istəyirdim, daha çox dərs oxuyurdum, ona çay süzürdüm.

– Bir az böyüdükdən sonra səninlə söhbətlər edirdimi?

– Universitet seçimi haqqında danışmışdıq… Bir də mən tarixi romanlar oxuyurdum və sonra atamla həmin kitabları müzakirə edirdik. Atam həmişə deyirdi ki, kitab oxumaq lazımdır. Kitab oxuduqca insan özü hər şeyi öyrənə bilir. Kitab oxumaqla insanın nitqi də inkişaf edir və fikrini daha aydın çatdıra bilir.

– Hansı kitabları oxumusan?

– Lev Tolstoyun “Hacı Murad”, Fərman Kərimzadənin “Çaldıran döyüşü”, “Xudafərin körpüsü”, Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin “İki od arasında”… Bundan başqa da xeyli kitab.

– Adətən, tibbə, texniki elm sahələrinə yönələnlərin humanitar elmlərlə arası olmur, sən necə fikirləşirsən?

– Atam bizi buna uyğunlaşdırıb. Biz görürdük ki, o, əlində kitab tutub oxuyur, bizdə də maraq yaranırdı. Anam deyirdi ki, o bununla sizə göstərmək istəyir ki, baxın, mən oxuyuram, siz də oxuyun.

– Axırınıcı görüşünüz nə vaxt olub?

– Axırıncı dəfə bizi Qəbələyə yola saldı, əşyalarımızı yığmağa kömək etdi, bizi maşına oturtdu və “Sağ ol, qızım” – deyib getdi… İşə tələsirdi. Mən həmin gün çox kövrəlmişdim, maşında ağladım, amma o bunu görmədi.

– Uşaq vaxtı xatirələrindən nə yadında qalıb?

– Atamla biz Sumqayıtda parklara, dənizə gedirdik, hətta atam maaşını almağa da mənimlə gedərdi, dostlarıyla görüşə də məni apararadı. Çox xoşuma gəlirdi onunla gəzmək, biz sanki bir-birimizə uyğun idik.

– Atan boylu-buxunlu, enlikürək idmançı bir insan olub, amma deyəsən, sən idmanla məşğul olmursan?

– Atama deyirdim ki, sənin boyun 1,80 sm.-dir, mənimki isə 1,62 sm. Niyə mən qısayam? Deyirdi ki, uzanacaqsan, qızım.

– Tibbə getməyi planlaşdırırsan: yerli, yoxsa xarici universitetləri seçəcəksən?

– İlk dörd il burada oxuyacam, sonra xaricə gedəcəm, bəlkə, Türkiyəyə getdim.

– Fizikanı niyə sevirsən?

– Riyaziyyata yaxın olduğu üçün.

– Doğum günündə atan sənə nə hədiyyə alırdı, yadında qalanı varmı?

– Ən son 16-cı ad günümdə atam təlimdə idi, ad günümə gecikmişdi. Dağdan sünbül yığıb gətirmişdi. Bu mənim üçün çox dəyərli idi, mənəvi dəyəri çox böyükdü.

– Heç olubmu, sizin ad günlərinizdə atanız işdə olub və gələ bilməyib. O anda nə hisslər yaşamısan?

– Uşaq yaşlarımda inciyirdim, amma böyüdükcə anladım ki, atamın boynunda çox böyük məsuliyyət var, o, vətən üçün çalışır. O bizim burada rahat yaşamağımız üçün oradadır. Mən anladım ki, bu onun bizə qarşı laqeydliyi yox, vətənə qarşı sevgisindən irəli gəlir.

– Hərbçi geyimində olan Polad Həşimovla geyimi çıxarandan sonrakı Polad arasında fərq vardımı?

– Uçurum qədər fərq vardı. Hərbçi geyimli atam ciddi, zəhmli idi. Geyimi çıxarandan sonra zarafatcıl və səmimi olurdu.

– Sənin çiyninə çox ağır bir yük düşür: artıq indidən sonra sənin hər bir hərəkətin göz önündə olacaq və nə etsən, deyəcəklər ki, bu, Polad Həşimovun qızıdır. Bunun fərqinə vara bilirsənmi?

– Atam həmişə bizə fikir verirdi: necə hərəkət etməyimizə, necə danışmağımıza, geyimimizə, əlimizdə telefon, yoxsa kitab saxlamağımıza. Atam fiziki cəhətdən yanımızda olmasa da, mənəvi cəhətdən yanımızdadır. İndi özü olmasa da, qoyduğu qaydalar olduğu kimi qalır və mən həmişə bu qaydalara əməl edəcəyəm.

– Qarşıda səni tələbəlik illəri gözləyir… Bir tərəfdən də, sənin rəssamlığa meylin var. Bəs bu sahəni hobbi olaraq davam etdirmək istəyirsənmi?

– Anamla atam demişdi ki, sənin üçün atelye açarıq, orada rahat məşğul olarsan. Əlbəttə, Allahın verdiyi qabiliyyətin üstündən xətt çəkmək olmaz.

– Atanın portretini çəkmisənmi?

– Xeyr… Atamın portretini çəkməyə əlim gəlmir. Amma bir gün mütləq çəkəcəyəm!

– Bu hadisələrdən sonra Azərbaycan xalqına, millətimizə münasibətin nə dərəcədə dəyişdi?

– Mən birdən-birə bu qədər gəncin ayağa qalxdığını, coşduğunu görəndə fəxr hissi yaşadım. Bildim ki, bu gənclər mənim zənn etdiyim kimi, əlində telefon oturan gənclər deyilmiş – onların da saf vətənpərvərlik hissləri var imiş. İstəyərdim ki, bu ruh ölməsin, davam etdirsinlər: axı biz Koroğlunun, Xətainin, Nadir şahın qanını daşıyırıq.

Söhbətləşdi: Şəmil Sadiq

ƏSRİMİZİN POLADI: ŞƏHİD GENERALI TANIMAQ

Cavid Qədir

jurnalist, yazıçı

Uşaqkən ən ümdə arzumuz böyümək olur. Amma yaşa dolduqca kontekst dəyişir. Böyümək yox, böyük adam olmaq istəyirik. Bunun üçün təkcə yaşın üstə yaş gəlməsi yox, şəxsiyyətimizi kərpic-kərpic tikmək, ilmə-ilmə toxumaq lazımdır. Böyümək fiziki, bizdən asılı olmayan prosesdirsə, böyük adam olmaq birbaşa bizdən, bir qədər də düşdüyümüz mühitdən, ətrafımızdakı adamlardan asılıdır. Böyük adamlar həmişə tarixdə qalırlar. Bəziləri həmişə ulduz kimi işıq saçır, qaranlıqda mayak olurlar. Bəzilərini də kəşf etmək lazım gəlir. Dərin qatlardakı almaz yatağı, qızıl mədəni təki. Külün altındakı köz kimi görünməsələr də, öz missiyalarını həyata keçirir, dünyamızın daha yaxşı, daha yaşanılan hala gəlməsi üçün əllərindən gələni əsirgəmirlər. Üstəlik, böyük adamlar təkcə elmlə məşğul olmayıblar, olmurlar. Böyük adamlardan biri Nizami Gəncəvidən sitat gətirək:

Kamil bir palançı olsa da insan,

Yaxşıdır yarımçıq papaqçılıqdan.

Aralarında hər peşədən, sənətdən adam var. Siyasətçi də, şair də, yazıçı da, bəstəkar da, memar da, neftçi də, mühəndis də, hətta hərbçi də.

Azərbaycanın hərb tarixi minilliklərlə ölçülür. Sanatürk, Atropatdan üzü bəri tariximiz böyük sərkərdələrin zəfərləri ilə yazılıb. Cavanşirimiz, Babəkimiz, Uzun Həsənimiz, Şah İsmayıl Xətaimiz hərəsi ayrılıqda bir tarix yazıb. Özlərindən sonra böyük bir irs qoyublar.

Günümüzdə müharibələrin konteksti, qaydaları dəyişsə də, qəhrəmanlar elə eyni cürdür. Fədakar, özünü yox, vətənini düşünən… Ən yeni tariximizdə bunu Aprel döyüşlərində qəhrəmanca həlak olan əfsanəvi kəşfiyyatçı, polkovnik-leytenant Raquf Orucovun şəxsində görmüşdük. Raquf Orucov da almaz yatağı kimiydi. Böyük kütlələr onu şəhidlik zirvəsinə ucalandan sonra tanıdı, sevdi. Ölümündən sonra nəhəngləşdi, zirvələşdi. Cəmi 4 il sonra elə onun döyüş yoldaşı general-mayor Polad Həşimov Aprel döyüşlərində yazdığı qəhrəmanlıq dastanına yaraşacaq sonluq diqtə etdi. 2020-ci ilin iyul ayının 13-dən 14-nə keçən gecə Tovuz döyüşlərində qəhrəmanca şəhid oldu.

Elə bir general düşünün ki, sağkən adına post olsun. 2016-cı ildə Talış kəndi istiqamətində azad etdiyi posta adı verilib – “Polad postu”. Adı kimi polad sərkərdəmiz həmin döyüşdə xəsarət də alıb. Hətta bu qəhrəmanlığa görə vaxtından əvvəl general rütbəsinə layiq görüldüyü deyilir. Polad Həşimov, həm də öz ölümüylə bütün streotipləri dağıtdı. “Qərargahda oturub əmr verən general”lardan olmadığını sübut etdi. Həmişə can atdığı ön xətdə, düşmənlə üzbəüzdə həlak oldu. Əsl qəhrəman kimi…

Polad Həşimov təkcə qəhrəman zabit kimi yox, əsl insan təki də xatırlanır. Əsgərləri, tabeliyində olanlarla ata kimi davranıb – yeri gələndə sərt, yeri gələndə həlim, qayğıkeş…

Hətta dövlət tərəfindən ona bağışlanan evi şəhid ailəsinə bağışladığı deyilir.

Bir general təsəvvür edin. Rütbəsini döyüşlərdə göstərdiyi rəşadətlə artıran. Evini yox, səngəri üstün tutan. Kirayədə yaşayan general…

Xidməti maşınını ancaq iş üçün istifadə edən, şəxsi qayğılarının ardınca metro ilə gedən general.

Kredit götürüb, maşınını satıb post düzəltdirən, kazarma tikdirən, öz cibindən əsgərlərinə bayram sovqatı aparan general.

“Yastığı Vətən daşı, yorğanı qar olan” general.

Əsgərlərindən arxada yox, irəlidə olan general.

Qərargahda oturub əmr vermək əvəzinə əsgərlərlə bir səfdə döyüşən, onlarla bir qan töküb can verən general.

O general ki, heç vaxt unutmayacağıq.

O general ki, heç vaxt yeri dolmayacaq.

O general ki, itkisi bizi həmişə yandıracaq.

O general ki, sağlığında tanımadığımıza görə həmişə peşmanlıq duyacağıq.

O general ki, qoruya bilməməyimizin yanğısını ürəyimizdə gəzdirəcəyik.

* * *

Polad Həşimov kiminlə münasibət qurub, kiminlə tanışlıq yaradıbsa, böyük göy cisimləri kiçikləri öz cazibə qüvvəsinə tabe edib peykinə çevirən kimi, onları öz təsirinə salıb.

Sinif yoldaşı Rövşən Məmmədov deyir ki, dostu, qardaşı, general Polad Həşimov haqqında danışmaq həm məsuliyyətli, həm şərəfli, həm də çətindir: “Onunla sözün həqiqi mənasında qürur duyuram, sağlığında da qürur duyurdum, ömrümün sonuna qədər də qürur duyacağam. Poladla 1988-ci ildə, 6-cı sinifdə oxuyanda tanış olmuşuq. Bir sinifdə oxuyurduq. 4 il bir parta arxasında oturmuşuq. 1992-ci ildə Sumqayıt şəhər 34 nömrəli məktəbdən məzun olduqdan sonra yollarımız ayrılsa da, imkan tapdıqca görüşürdük. Hər zaman səmimi münasibətimiz olub. O, xaraktercə yeri gələndə ciddi, yeri gələndə gülərüz, vətəninə, xalqına, dövlətçiliyə sadiq insan idi. Həmişə fikri səngərdə, əsgərlərin yanında olurdu. Deyirdi ki, səngər evim, sığınacağım, əsgərlər övladlarımdır. Vətənini canından çox sevirdi. Xalqına, millətinə bağlı insandı. Hər zaman inamla, qürurla deyirdi ki, tezlikə o torpaqlar yenidən bizim olacaq. Qısa zamanda düşmən tapdağından azad edəcəyik”.

Rövşən Məmmədov əmin olduğunu vurğulayıb ki, şəhid generalımız həmişə özünə layiq zirvədə olacaq.

Vəfa Məmmədova Polad Həşimovla 11 il bir sinifdə oxuyub: “Yuxarı siniflərdə dost olmuşuq. 10-11-ci sinifdə mən sinif nümayəndəsi, o da müavinim idi. Jurnalları birlikdə işləyirdik. Mən, rəfiqəm Vəfa, Hüseyn və Polad pəncərə tərəfdən arxadakı iki partada əyləşirdik. Mən Hüseynlə, Polad da Vəfayla. Aşağı siniflərdə Polad da, mən də ön partalarda əyləşərdik. Son siniflərdə isə hərdən söhbət edək deyə, arxada əyləşirdik, çünki qabaqda müəllim imkan vermirdi. Jurnalları yazanda sinifdə baş verən hadisələri müzakirə edirdik. Polad çox gözəl məsləhətçiydi, əla danışıq qabiliyyəti vardı. Bütün fənləri yaxşı oxuyurdu, xüsusilə, dəqiq elmləri çox sevərdi, əsasən də riyaziyyatı. Riyaziyyat dərslərində dərsin əvvəlindən sonunadək lövhədə olurdu. Bütün fənlərdən qiymətləri əlaydı. Həmişə bizə kömək edirdi. Hansısa misalı, məsələni başa düşməyəndə izah edirdi. Səbirlə izah etməyi xoşlayırdı. Köçürməyə verməyi yox, izah etməyi sevirdi. Mən də ona lazım olanda ingilis dilindən kömək edirdim. Elə özü də yaxşı oxuyurdu. Bütün sinif yoldaşlarıyla münasibəti gözəldi. Hamıyla mehriban, səmimi… Təbiətən sakit, ciddi insandı. Ondan bir az çəkinirdim. Nəsə xoşuna gəlməyəndə mənə deyirdi. Bütün müəllimlər onu çox istəyirdilər. Hamı onu qiymətləndirir, hörmət edirdi. Polad hüquqşünas olmaq istəyirdi. Sonra fikrini dəyişdi. O, hərbçi olmaq istədiyini deyəndə kədərləndim. Çünki həmin vaxtlar müharibə gedirdi. İstəmirdim ki, ona müharibədə nəsə olsun. İstədim, fikrindən daşındıram. Dedim, bəs, axı, sən hüquqşünas olmaq istəyirdin. Nə oldu?

Gözləri güldü:

– Hərbə o getməsin, bu getməsin, bəs kim getsin?

Dedim:

– Düz deyirsən. Mən səninlə fəxr edirəm.

Onu məktəbi bitirəndən sonra bircə dəfə gördüm. Rəfiqəm Vəfagildə ev telefonu vardı. Ora gedəndə hərdən Poladın evinə zəng vurub, onu soruşurduq. Adətən, evdə olmurdu. Anasından, bacısından necəliyini öyrənirdim. 3-cü kursda oxuyurduq. Dedi ki, sizin məktəbinizə gələcəyəm. Fonetika dərsiydi. Qapı açıqdı. Gördüm, qapının ağzında iki hərbçi var. Poladı tanıdım. Vəfaya dedim ki, bax, Polad gəlib bizi görməyə. Dərsdən sonra görüşüb söhbət etdik.

Poladın şəhid olduğunu oğlumdan eşitdim. Ayın 14-ü, ya da 13-ü axşam idi. Oğlum telefonda sosial şəbəkələrə baxırdı. Şəhid verdiyimizdən çox narahatdım, pis olmuşdum. Oğlum dedi ki, generalımız yaralanıb. Çox narahat oldum, kefim pozuldu. Amma onun Polad olduğu ağlıma da gəlmədi. Çünki general olduğunu bilmirdim. Soruşdum ki, başqa nə yazıblar? Dedi ki, başqa heç nə. Yazılıb ki, general Polad Həşimov yaralanıb. Kim olduğunu soruşdum. Bir də təkrar etdi. Onda başa düşdüm ki, bizim Poladdır. Televizora baxdım. Ancaq həmin vaxt bu barədə heç nə vermədilər. Səhv etmirəmsə, səhəri günü oğlum Poladın şəhid olduğunu dedi (kövrəlir)…

Mən Poladı sonuncu dəfə hardasa 25 il əvvəl görmüşdüm. İllər sonra onu televizorda, 45 yaşlı şəhid general kimi görəndə qəribə hisslər keçirdim. Daha böyük vəzifələrdə görmək istəyərdim, amma təəssüf… Adının əbədiləşdirilməsi çox yaxşı olardı. İstərdim, oxuduğu məktəbə, universitetə adı verilsin, həmin məktəbin qarşısında heykəli ucaldılsın, Bakıdakı küçələrdən biri adını daşısın…”

Daha bir sinif yoldaşı Mail Hümbətov deyir ki, Polad Həşimov çox tərbiyəli, aktiv, savadlı, öz üzərində çalışan, zəhmətkeş şagird olub: “Qiymətləri həmişə əla olurdu. Bütün fənlərdə aktiv idi. Xüsusən, dəqiq fənlərə üstünlük verirdi. Hamı da bilirdi ki, Polad hərbi sahəyə can atır. Sinif yoldaşları ilə çox yaxşı münasibəti vardı. Həmişə deyib-gülürdü, gülərüzdü. Qızlarla da rahat ünsiyyət qururdu, anlaşırdı. Xüsusi rəğbətlərini qazanmışdı. Dərsə gəlməyəndə darıxırdıq. Onun kimi gülərüz şagirdin hərbçi olacağını təxmin etmək çətindi. Amma yaxından tanıyanlar bilirdilər ki, məğrur, adı kimi polad iradəyə malik, vətənpərvər, doyüş əzmi olan insandır. Hərbçi olacağını həmişə qürurla deyirdi: “Mən general olum, siz də baxın”.

Məktəbi bitirəndən sonra bir-iki dəfə görüşmüşük. Ali məktəbə daxil olan gün təbrik edəndə “bildiyini elədin” dedim. Sumqayıta gələndə tanışlar zəng edirdilər ki, Polad gəlib, dur, gəl. Amma mən çox vaxt yarışlarda olduğumdan vaxt tapa bilmir, telefonla əlaqə saxlayırdım. Poladın göstərdiyi şücaəti öz dilindən eşitməzdik. Həmişə şahidi olanlar danışardılar. Hətta Aprel döyüşlərində etdiyi qəhrəmanlıqdan da bir kəlmə danışmayıb”.

Rütbəsini və adını vermək istəməyən döyüş yoldaşı generalla tanışlığını belə xatırlayır: “Şəhidimizlə 2005-ci ildə tanış olmuşam. O vaxt gənc leytenant idim, general Həşimov isə mayordu. N saylı hərbi hissəmiz ön xətdə yerləşirdi. Həmin hissəyə yeni təyin olunmuşdum. Polad Həşimov komandir müavini idi. Məni yanına çağırıb xidmətə necə başlayacağımla bağlı məsləhətlər verirdi. Deyirdi ki, xidmətə ön xətdə başladığıma görə çox sevinir. Hər gün hərbi biliklərimi yoxlamaq üçün silah və texnikaya aid müxtəlif suallar verir, mən də öz növbəmdə sevə-sevə cavablandırırdım. Daha sonra idman hazırlığımı yoxlayırdı. Heç yorulmaz, bezməzdi.

General haqqında hamı gözəl fikirdə idi. Məndən rütbəcə böyük zabitlər Həşimova komandirlikdən əlavə, xüsusi hörmət göstərirdilər. Çünki xidmətini ağır cəbhələrdə keçirmişdi. Bu isə hərbçilər arasında xüsusi nüfuz qazandıran xüsusiyyətdir.

Hərbçi peşəsini seçməyimin əsas səbəbi ailəmizdə bir neçə şəhidin olmasıdır. 1996-cı ildən başlayan hərbçi həyatımın məqsədi onların qısasını almaq idi. Bu peşədə hərənin öz idealı olur. Mənim də ideal seçimimdə Həşimovun tələbkar, səmimi, məsuliyyətli davranışı, hərbi libasa yaraşan komandir olması böyük rol oynayıb. Açığı, onun haqqında danışmaq mənimçün çox ağırdır (susur)…

Bir ildən sonra Polad Həşimovun vəzifəsi artırıldı və başqa hərbi hissəyə təyin edildi. Yollarımız hələlik ayrıldı. Sonrakı görüşümüz isə Aprel döyüşləri zamanı oldu.

Döyüşə girəcək əsgərlərə özü şəxsən təlimat verirdi. Generalımın döyüşə atılmaq istəyi heç zaman azalmır, əksinə artırdı. Elə bil, şəhid olmaq üçün fürsət gəzirdi. Nəhayət, istəyinə çatdı…”

Polad Həşimovun əsgəri olan Pərviz Sadıqov deyir ki, hərbi xidmət keçdiyi dövrdə Polad Həşimov briqada komandiri olub. “Həmin vaxt polkovnik-leytenant rütbəsində idi. Əsgərlər xətrini istəyirdilər, zabitlər ondan daha çox çəkinirdi, nəinki əsgərlər. Ailəli əsgərlərin problemləri ilə tez-tez maraqlanırdı. Hərbi hissə gediş-gəliş üçün rahat ərazidə olmadığına görə ailəsini görə bilməyən əsgərlərə şərait yaradırdı. Bir dəfə Qurban bayramında ona hədiyyə gətirilən 3 qurbanlıq qoyunu əsgərlər üçün kəsdirib yeməkxanada paylatdırmışdı. “Hədiyyədir” demişdi, amma bəlkə də, özü almışdı.