Kitabı oxu: «İşığın oyunu. Tanrını axtaran detektiv»

Meqqiyə həsr olunur – səbəbini özü, hər kəsdən yaxşı bilir

Xüsusi təşəkkürlər:

Dayanaya, Fredə, Syuziyə Cona, Denə, Rosa, ilk növbədə isə sənə Uolt… harada daldalanmağından asılı olmayaraq, qoca

 
İşıq Şousunun sehrinə düşüb
Su üzərində gəzə bilməyəcəyinə
Necə inanmışdın
Körpəm, nədən belə düşünmüşdün
 
 
Bu, sadəcə, İşığın Oyunudur
Gecə, səhərədək cadugərliyidir
Hər şey əla keçəcək…
 

İlkin qeyd

Oxucunun gördüyü kimi, hər bir fəsil iqtibasla başlayır. Bunlar müəllif tərəfindən yazılmış və "Hisslər məbədi" albomunda toplanmış mahnılardan götürülüb. Buraya "İşığın Oyunu" mahnısı da daxildir.

Albomu əldə etməyi arzulayır, amma onu yaxın musiqi mağazalarında tapa bilmirsinizsə, məlumat üçün naşirə müraciət edin.

Kitab, həmçinin, faktların harada bitib, xəyalların haradan başladığını anlayanlara ithaf olunur.

Daha çox isə bunu anlamayanlara…

"İşığın Oyunu" bədii əsərdir. Onun süjeti həyatla bir qədər uyuşmasa da, romanın əsasında gerçək yaşanmış təcrübə durur.

1

Mona-Liza qiyafəsində

Gözü yaşlı, Ceyms Dini dəfn edir

Daxilində tələf olmuş şeyi

Və onun mənasını tapmaq istəyir

O, elə bir qadın idi ki, ondan ötrü rahib belə düşünmədən nigahsızlıq əhdindən üz döndərərdi.

Əksər kişilər, Valeri Tireli bir dəfə görəndən sonra, artıq unutmurdular. Və ya, unuda bilmirdilər. Qara saçları maye oniks (damarlı əqiq) şəlaləsi kimi çiyinlərinə tökülürdü. Dolu dodaqları elə şirnikləndirici şəkildə bir-birinə dəyib-aralanırdı ki, öpüş üçün yaradıldıqlarına heç bir şübhə yeri qalmırdı. Vücudu… vücudu hansısa mötəbər muzeydə, sərgiyə qoyula bilərdi. O, mükəmməl idi.

Əlində bu qədər kozırların olmasına baxmayaraq, o, mən deyərdim ki, son dərəcə kədərli görünürdü. O, təbii ərzaqlar mağazasından aldığım xüsusi surroqat kofe təklifimi rədd edərək (yetərincə başa düşülən qərar idi), dərhal oturacağını tuncdan tökmək qərarına gəldiyim stulda oturdu.

– Mənim adım Valeri Tireldir, – o, ahəngdar, bir qədər boğuq səslə özünü təqdim etdi. Onun məğzini şəhər blyuzu – Herşvinin musiqisi, şəhər ucqarlarının blyuzu – əks etdirərdi.

– Beləliklə, miss Tirel…

– Missis. Sadəcə Valeri də deyə bilərsiz.

– Valeri. Mən sizə necə kömək edə bilərəm?

O, qəmli qonur gözlərini mənə tərəf qaldıraraq, dedi:

– Mən ümidimi itirmişəm, mister Sendz. Mən, sadəcə yaşamaq istəmirəm.

Mən ona, ölümünün necə böyük itki olacağını izah etməyə hazirlaşdım, ancaq Valerinin gorunuşündən hiss etdim ki, bunları dəfələrlə eşidib. O hər şeyi açıb-deməyə tələsdiyindən soruşdum:

– Hansı səbəbdən?

Valeri stulun arxasına söykəndi, çantasından filtrli "vinston" qutusunu götürdü, silkələyib bir siqaret çıxartdı və mənə təklif etdi. Mən imtina etdikdə, onu qızıl "dunhill" ilə yandıraraq, qutu ilə çaxmağı yerinə qoydu. Tüstünü dərindən sinəsinə çəkib buraxdı, amma hamısını yox. Sadəcə

– Mənim ərim ölüb, – dedi. Bir qədər susdu. – O yaxşı insan idi.

Mənə yönəlmiş gərgin baxışında səmimiyyət hiss olunurdu.

– Yəni, çox yaxşı insan idi. Mənə hər şey verir, əvəz istəmirdi.

O, bir anlıq o xəyalında rəqs etdi. Və mən onun kiminlə rəqs etdiyini sezdim. Sonra gerçəkliyə döndü.

– Heç vaxt.

– Sizin əriniz necə ölüb?

– Təyyarə qəzasında. Onun şəxsi təyyarəsi var idi.

Bu məni zərrə qədər də təəccübləndirmədi.

– Təyyarənin idarəetmə mexanizmində nəsə baş verib, və o… yerə düşüb.

– Dərdinizi bölürəm, – dedim.

Dərhal, robot kimi,

– Minnətdaram, – dedi. – O, mənə qarşı çox mehriban idi, mister Sendz…

– Mənə sadəcə Nik deyin.

– Nik. O, sözün əsl mənasında məni xəndəkdən çəkib çıxardı. Təxminən dörd il bundan əvvəl, mən küçə qızı idim.

Mənim isə evdə kamodun yuxarı gözündə xeyli pulum var – deyəsən çox gec ağlıma gəlib.

– Cəmi dörd il əvvəl mən küçələrdə özümü satırdım. Qordon məni tapdı. Bir dəfə gecə vaxtı, buradan çox da uzaq olmayan bir yerdə məni küçədən götürüb, evinə gətirdi və iki yüz dollar verdi ki, mən danışım…sadəcə özüm haqqında danışım. Heç bir sekssiz. Sadəcə mənim barəmdə soruşdu. Mənimlə artıq yüz il idi ki, heç kəs maraqlanmırdı. Hamı və hər kəs məndən sadəcə istifadə etmək istəyirdi, amma, Qordon… Qordon belə deyildi.

Təxminən iki ay, o məni həftədə iki dəfə öz evinə aparırdı. Mən artıq o günləri gözləməyə başlamışdım. Nəhayət ki, o məni onunla harasa getməyə dəvət etdi. Əsl görüş təyin etdi. Dedi ki, ödəmək fikri yoxdur, odur ki, mənim imtina etməyə tam hüququm var. Amma, mən ondan bərk yapışdım. Bilirəm nə barədə düşündünüz.

Bir qədər qeyri-müəyyən gümandır. Mən susdum. Axı o səhv də edə bilərdi.

– Əvvəllər mən yalnız Qordonun pulları – varlanmaq barədə fikirləşirdim, ancaq, sonra ona həqiqətən vuruldum. İki ay sonra biz evləndik. Və son dörd ili mən elə yaşadım ki, istənilən qadın mənə paxıllıq edərdi… Amma, o artıq yoxdur. –sanki fikrə getdi. – Və mən bunu heç cür anlaya bilmirəm.

– Bağışlayın?!

– Mən anlaya bilmirəm. Niyə məhz Qordon? Dünyada ondan yaxşı və mehriban insan yox idi. O, Tanrıya inanırdı. – O, dodaqlarının kənarları ilə gülümsədi, yenidən tüstünü sinəsinə alıb, havaya xəyali tüstü buludu buraxdı. – O, hətta mənə də Tanrıya inanmağı öyrətmişdi. Sanki hansısa… hansısa xüsusi qüvvəylə yaxın idi. Kimsə onu Tanrı adlandıra bilər. Məsələn, Qordon elə belə də adlandırırdı. Tanrı onun həyatının mərkəzində idi. Qordon sanki, Tanrının qulu idi – hər halda özü belə deyirdi. O, elə mülayim idi, yaxınlarının qayğısına elə qalırdı ki, – yalnız mənə deyil, ehtiyacı olanların hamısına kömək edirdi. Bəs niyə Tanrı, burada – dünyada bu qədər xeyir verən bir insanı apardı?

Mən cavab verməyə çətinlik çəkərək, təxmin etdim:

– Bəlkə də, Tanrı istəyib ki, Qordon onunla birlikdə səmada olsun.

Valeri məni nifrətlə süzdü, sanki mən nə isə nalayiq söz demişdim, amma, sonra nisbətən yumşaldı:

– Mən incimirəm, amma, bu cəfəngiyatı hər addımda eşidirəm. Lakin, Qordon həmişə canlı Tanrıdan danışırdı, tez-tez təkrar edirdi ki, Tanrı hər yerdədir və hər kəs üçün əlçatandır. Əgər bu doğrudursa, deməli Qordon onsuz da hər zaman Tanrıyla bir yerdə imiş. Başa düşürsüz, nəyi nəzərdə tuturam?

Bir qədər vicdansızlıq olsa da başımla təsdiqlədim.

– Bağışlayın ki, sizi tələsdirirəm missis Tirel…Valeri, siz məndən nə gözləyirsiz?

– Sizin "Sarı Səhifələr"dəki elanınız deyir ki, siz kimi istəsələr tapa bilirsiz.

– Ola bilsin, "kimi istəsələr" bir qədər şişirdilmişdir. Mərhum həyat yoldaşlarının izlənib tapılmasına gəldikdə isə, yəqin ki, ekstrasensə və ya mediuma müraciət etmək daha doğru olardı.

– Mənə bu lazım deyil.

– Bəs sizə nə lazımdır?

– Bu bir az gülməli görünə bilər.

– O zaman mən də güləcəm.

– Amma, sizi inandırıram ki, mən tamamilə ciddiyəm. Daha dəqiq desəm, ümidsiz vəziyyətdəyəm. – Növbəti qullabdan sonra, vurğu edə-edə dedi: – Mən istəyirəm ki, siz Tanrını tapasınız.

Az qala qəhqəhə çəkəcəkdim, amma haradansa oxumuş olduğum “psixi xəstəyə gülsən, o, qəzəblənə bilər” fikri yadıma düşdü:

– Siz istəyirsiniz ki, mən… istəyirsiz ki, mən… Tanrını tapım, – deyə, sanki, ətraflı düşünülmüş cavab verən kimi mızıldandım.

– Bilirəm, bu cəfəngiyat kimi səslənir, amma, açığı özünü öldürmək daha yaxşıdır, nəinki, həyatda onsuz yaşamaq… – mənə elə göründü ki, Valeri, qəfildən, bir az karıxdı. – Kimsə onu Tanrı, başqaları – Hüdudsuz Şüur adlandırır. Mənim üçün bu mərkəzdir, cəmlənmə duyğusudur. Başa düşürsünüz, nəyi nəzərdə tuturam?

Mən başımla təsdiq etdim.

– Qordon mənə Tanrı haqqında danışıb. – O, pəncərəyə baxaraq, bir qədər susdu. – Qordonsuz, özümü tamamilə ümidsiz hiss edirəm. Mənim həyatım zibil quyusu kimi idi, amma, mən Tanrı haqqında biləndən sonra o nağıla döndü. Ancaq, Qordon daha yoxdur və mən artıq yadırğamışam… Tanrını dərk etməyi. Yəqin, mən ona həmişə Qordonun gözləri ilə baxmışam. Qordon mənim ruhumun vasitəçisi idi. Amma, indi… indi mən bədbəxtəm. Elə bədbəxt ki, mənə kömək edəcək birini tapmasam, gözümü qırpmadan özümü öldürəcəm.

– Bəs niyə məhz məni seçdiniz? Axı telefon kitabçası detektiv adları ilə doludur.

– Siz bir neçə ay bundan əvvəl, mənim rəfiqələrimdən birinə yardım etmisiniz. O, dedi ki, siz ona şövqlü bir insan təsiri bağışlamısınız.

Etiraf edim ki, təbii ərzaq mağazalarında, meditasiya mərkəzlərində və dini ədəbiyyat dükanlarında detektivlərə o qədər də tez-tez rast gəlmək mümkün deyil. Mənim isə lazımi etibarım var imiş.

– Bəs, keşişlə necə, danışmaq istəyərdinizmi? Yersiz görünsə, ifadəmə görə məni bağışlayın, amma Tanrı onların peşəsidir.

– Qordon kilsəyə meylli adam deyildi. Onun Tanrı ilə bilavasitə əlaqəsi var idi. Əksər dinlər Tanrı ilə birbaşa əlaqəyə əngəl törətməkdə maraqlıdırlar.

– Başa düşürəm.

Burada başa düşülməməli nə var ki?

– Mən demək istəyirəm ki, əgər Tanrı hər yerdədirsə, o zaman çətinlik nədədir? Bura yəqin ki, hər gün həyatda olmayan yaxınlarını tapmaq istəyən insanlar gəlir. Tanrı haqqında hami eşidiblər. Hesab olunur ki, yer üzünün hər guşəsində onun elçiləri var. O, ona müraciət edən hər bir kəslə ünsiyyətə hazırdır. Eləsə, burada çətin nə var? Düşünürəm ki, sizə bundan daha asan iş tapşırılmayıb.

Səsimə arxayınlıq verməyə çalışaraq

– Açarlarımız həqiqətən də az deyil, – deyə sözə başladım. – Amma, bilmirəm…

Valeri səliqəsiz şəkildə çantasını açıb, oradan tapança çıxardı. Mən qeyri-iradi olaraq stolun arxasında gizləndim.

– Narahat olmayın, sizə atəş açmaq fikrində deyiləm.

Mən boynumun ardını yavaşca ovuşduraraq, üzümdən qorxu əlamətlərini qovmağa çalışdım.

– Mən sadəcə istədim ki, mənə inanasınız. Siz müraciət etdiyim birinci adam deyilsiniz. Mən keşişlərdən başlayıb, mediumlara keçmişdim, sonra, rəfiqəm sizi tövsiyə etdi. Siz mənim son ümidimsiniz, Nik. And içirəm ki, Tanrını tapmasam özümü öldürəcəm. Burda və indi yox, amma tezliklə. Mənim sadəcə, Tanrının olmadığı dünyada yaşamağa gücüm yetmir. Bundan əlavə, siz nə itirirsiniz ki? Mən haqqınızı ödəyəcəyəm.

Cavab verməmişdən əvvəl, xəyalımda onun sözlərini götür-qoy etdim. XX əsrin sonlarında Tanrını tapmaq elə də asan məsələ deyil. Əlbəttə, əvvəlcə bu, uşaq oyuncağı kimi asan görünür: Bütün radio və televiziya kanallarında, hər küncdə-bucaqda Tanrının adı ilə alver edirlər. Saxta tanrılardan da qıtlıq çəkmirik. Amma, mən özüm…də həqiqi mala hələ rast gəlməmişəm. Yaxşı, bu çoxdan olub. Bununla belə, Tanrını axtarmaq fikrində nəsə cəlbedici bir şey var idi.

Bundan başqa, Valeri haqlı idi: mən heç bir şey itirmirdim.

O, məni də maraqlandıran problemi araşdırmaq üçün pul təklif edirdi. Həm də anlayırdım ki, onun intihar təhdidləri zarafat deyil. Onun son ümidi olduğum halda işdən imtina edirəm, o da tapançanı gicgahına dirəyərək, evini güllədən dağılmış beyninin parçaları ilə bəzəyir – düşüncəsi ilə necə yaşaya bilərdim?

Nə qədər ağlasığmaz görünsə də, razılaşmaq üçün səbəblərim imtina etmək üçün olanlardan daha çox idi.

– Adətən, mən günə iki yüz alıram… Rokfordun aldığı qədər.

2

Yaşamıram, sadəcə çalışıram dəli olmayım

O üzündə ümidsizlik olan xətti keçməyim

Səhər Meditasiya edib, İşığ Qatarına minim,

Gecə bir şüşə şərabla özümü müalicə edim.

Mən San-Fransiskonu sevirəm. Şəhərin ruhu mən yaşayan hissədə başqa rayonlardan daha yaxşı duyulur. İki il bundan əvvəl, sığorta şirkətini tərk edərək, "Balıqçı Liman"ından bir neçə məhəllə yuxarıda, şəhərin işgüzar hissəsində məskunlaşdım. Çox da böyük olmayan köhnə anbarın yuxarı mərtəbəsini beş illiyə icarəyə götürəndə, orada tam nizamsızlıq hökm sürürdü: dörd köhnə divar, sınıq pəncərələr və quş nəcisi, yapışqan zir-zibil və, sonralar bir yoldaşın mənə anlatdığı kimi, gəmi mühərrikinin kəsilmiş paslı hissəcikləri ilə örtülmüş çürük döşəmə.

Sözün əsl mənasında dəhşətli olan bu yerə dərhal köçmək mümkün deyildi və mən beş ay dostlarımın yanında qalaraq, oranı təmir etdirdim. Pulum cüzi idi, amma, bacarığım və ev üçün lazım olan şeyləri, evlərdəki lazımsız əşyalar qədər ucuz qiymətə almaq istedadım var idi. Bir gün sökülməsi qərara alınmış kiçik kilsənin yanından keçməli oldum. Oradan iki kiçik yük maşını vitraj daşıyıb, yeni mənzilimin pəncərələrinə saldım.

Peşəsi dülgər olan dostum döşəmədə və divarlarda olan deşikləri doldurmağa kömək etdi, mən də təmizliklə məşğul oldum.

Mənzil yaşayış üçün yararlı vəziyyətə gətirildikdən sonra, mebel və bəzək içinə başladım. Daxili divarlar olmadığından otaqlardan danışmaq mümkün deyildi. Məsələn, mənim yataq otağımla qonşuluqda (məhz qonşuluqda, qonşu otaqda yox) iş zonası yerləşirdi. Orada divardan on iki futluq kvadrat güzgü asılıb. Tirin üstündən, ucuna "Everlast" boks armudu asılmış zəncir aşırılıb. Divarda, güzgüdən sağda isə döyüş və məşq boks əlcəkləri, əl bintləri və digər şeylər üçün bir neçə qarmaqcıq vurulub. Taburetkanın üstünə yumurta bişirmək üçün saat qoyulub, o mənə, dayağa söykənərək ağırlıq qaldıranda lazım olur. Mətbəxtdə hər şey palıd ağacından və paslanmayan poladdan idi. Santexnikanı da özüm yığmalı oldum, amma ilk öncələr anbarda mənim işimi asanlaşdıran, kiçicik mətbəx və ayaqyolu var idi.

Ümumi otaq da palıdla işlənib: rəflər və aparatura üçün altlıqlar. Sonuncuların üzərində 27-düymlük "Sony" monitoru, kasetlə işləyən videomaqnitofon, kompakt disklər üçün miniatür "Sony" pleyeri, plastinka oxudan cihaz, kaset maqnitofonu, səs gücləndirici, "Vətəndaş Keyn"-dən tutmuş, yapon qadın güləşinə qədər təqribən əlliyə yaxın lent durur (heç kim adaya bənzəmir; mən özümü daha artıq yarımada – çox hissəsi materikdən ayrılmış, amma onunla kifayət qədər "dünyəvi" əlaqəsini saxlamış quru parçası kimi görürdüm).

Mən içərisində tər tərəvəzlər və təbii qidalar mağazasından meyvələr olan paketləri soyuducuya qoydum, alkoqolsuz "Myussi" pivəsini açaraq, qonaq otağında, güzgünün qarşısında yerləşən ağ koppuş kresloya oturdum. Növbələşən rəngli və adi şəffaf panellərdən düzəldilmiş pəncərədən körfəzə, San-Fransiskodan Sosalitoya, mənzərə açılırdı. Gözümü azacıq sola çəpləşdirməklə, "Golden Gate" körpüsünü də seyr edə bilirdim. Bu mənzərə insan gözü üçün əsl bayram idi və mən hər gecə onun vasitəsilə öz “nazımı çəkirdim”.

Mən surroqat pivəni süzüb, Valeri Tirel haqda düşünürdüm. Həyatım maraqlı bir dönüş edir. Bu, cəfəng görünə bilər, amma Valeri həqiqətən lazım olan insana müraciət etmişdi. Mənim tanıdığım əksər detektivlər, ya onu məsxərəyə qoyaraq qapıdan qovar (bu da onun intihar etməsinə səbəb olardı), ya da yardım etmək niyyətləri olmadan pulunu alardılar. Mən güman ki, dünyanın birinci dahisi deyiləm, amma vicdanlı adamam. Üstəlik, Valerinin rəfiqəsinin də qeyd etdiyi kimi, mənəvi mövzulara böyük maraq göstərirəm.

Surroqat pivəni acgözlüklə içə-içə və körfəzdəki katamaranların rəqsini izləyərək fikrə getdim: bəs mən Tanrını harada axtarım? Bunu bilmirdimsə də, Syuzini harada tapacağımı bilirdim.

Syuzi Maçio 60-cı illərin sonlarının makrame kraliçası idi. O, makrameli məmulatların – futbolkalardan tutmuş dekorativ vazalara qədər yeni partiyasını satışa buraxaraq çoxlu pul qazanmışdı. Yetmişinci illərdə o, fikrini tamamilə futbolkalarda cəmləyərək, onlardan milyonlar əldə etmişdi – düzdür o qədər də çox yox, amma, qənaətçil olsa bir neçə ay yaşamağa çatardı.

Bundan savayı, o, metafizika məsələlərinə daim maraq göstərirdi. Heç bir yeni cərəyan onu diqqətindən kənarda qalmırdı. Özü də – düzdür, ziddiyətdir, amma nə etmək olar – Syuzi həmişə, hər iki ayağı ilə yerin üzərində dururdu. Xəyalpərəst təbiətli deyildi.

"Morning Glory" qəhvəxanası San-Fransiskonun işgüzar hissəsində, "Clear Light" kitab mağazasının yaxınlığında yerləşir. Bura xoş bir yerdir. Tamaşaçıları adətən həvəskar artistlər əyləndirir, amma, belə böyük şəhərdə hətta diletantlar da yaxşı səviyyədə olurlar. Mühiti yaxşı olduğu üçün, bəzən burada məşhur musiqiçilər də çıxış edirdilər. Mən onlardan olmasam da, bir neçə dəfə özüm də çıxış etmişdim. Aşağıda, musiqi otağında danışmaq qadağan edildiyindən mikrofona ehtiyac olmur, bu da bir musiqiçilərin əksəriyyəti tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Yuxarıda iki zal var: 12 stolu və şahmat və damadan tutmuş, pulla oynanılan "New Age"ə qədər bütün mümkün oyunlarla doldurulmuş divar şkafı olan oyun otağı, insanların oturub, söhbət etmələri və oxumaları üçün kreslo və taxtları olan holl. Ortada, üzərində ən müxtəlif təbii qida və içkilər olan qəlyanaltı masası yerləşir; əvəzində hər bir adam gücü çatan qədər yardım edə bilər.

Syuzi hollda tək idi. O, xalis taxıl buğdasından hazırlanmış, qoz-fındıqlı şokoladlı peçenye ilə limonlu çay içirdi.

– Salam, Syuzi. – Mən onun yanında – hörülmə taxtın gül naxışlı basma parça çəkilmiş oturacağında əyləşdim.

– Niki? Çoxdandır səni görmürəm.

– Mən məşğul idim.

Valeri Tirel haqqında məlumatı dinlədikdən sonra, dedi:

– Belə çıxır ki, indi Tanrını axtarırsan?

– Hə. Özü də mən onu aldatmaq istəmirəm, başa düşürsən?

– Hə.

– Mən təqdimatlar keçirə, Valerini şəhərin bütün medium və qurularının yanına apara bilərdim. Ancaq, mən ona həqiqətən kömək etmək istəyirəm.

– Tanrını tapmaqda? – Syuzi soruşdu.

Onun zarafat edib-etmədiyini anlamadım, amma Syuzini yaxşı tanıyıramsa zarafat etmir.

– Hə, və ya heç olmazsa, onun marağını təmin edə biləcək nəyisə tapmaqda. İmtina etdiyim üçün özlərini öldürmüş qadınların sayı artıq kifayət qədərdir, – özümü öydüm.

– Nədən imtina etmişdin: onları rahat buraxmaqdan? – Syuzi son dərəcə zarafatcıl idi. – Bəs mən sənə necə kömək edə bilərəm?

– Sənin xəbərin olmamış deyil. Əgər, heç olmasa bircə nəfər köhnə mahnıları təzədən oxumayan, köhnə rəqsləri təzədən oynamayan, düzgün insan varsa, sən onu tanımalısan.

– Etimadın üçün sağol, amma… – Syuzi ara verib, limonlu çaydan içdi. Bir qədər qəribə baxışlarla məni altdan yuxarı süzərək, dedi: – Bilirsən, maraqlıdır ki, sən mənim yanıma məhz bu gün gəlmisən. Qəribə təsadüfdür.

Mən təsadüflərə inanıram. Özü də çox.

– Təxminən bir ildir ki, görüşmədiyim bir rəfiqəm dünən yanıma – ofisə baş çəkdi. Axırıncı görüşümüz zamanı onun işləri pis, özü də lap pis idi. Əri onu tərk etmiş, uşaqları da… özü və öz yeni istəklisi ilə aparmışdı. Ona yalnız çoxlu miqdarda borc saxlamışdı. Rəfiqəm pullarını, göyərçin nəcisini göydən səpələyən kimi, səpələyərək, bir avtotreninq təlimatçısından digərinin yanına uçurdu. Sonra nə oldusa, o bir müddət gözdən itdi. Dünən mənim kontoruma gələnlə, mənim bir il bundan əvvəl tanıdığım qadın, tamamilə başqa insanlar idilər. Mən onunla on beş il dostluq etmişdim və onu beş barmağım kimi tanıyırdım, amma, bir dəfə də olsun bu halda görməmişdim… – Syuzi, lazım olan sözü seçmək üçün bir qədər ara verdi. – Məmnun. Toparlanmış, başa düşürsən? O, məmnun idi, amma, laqeyd deyildi. Yəni, o burada, mənim yanımda idi. Boş-boş şeylərdən danışır, yeri gələndə zarafat edirdi, özü də çox, çox qayğısız idi.

– Başına nə iş gəlibmiş?

– Maraqlı sualdı. – Syuzi "Qrauço Marks"ın mimikasını təqlid etməyə çalışdı. Daha təsirli olması üçün, ara verdi. – Dedi ki, Tanrını tapıb.

– Məndə televiziya kanalların bu həftə üçün proqramları var. Tanrının hansı kanalla çıxış etdiyini demədi?

Syuzi, mənim replikamı qulaqardına vuraraq, davam etdi:

– Dedi ki, rəfiqəsi ona Maks adlı biri ilə görüşməyi məsləhət görüb. Guya ki, Maks onu Tanrını görə biləcəyi yerə apara bilər.

– "Aparıldıqları" üçün Tanrının yanına yollanmış insanların sayı o qədər də az deyil – əlavə etdim.

– Harada olduğu barədə bir qədər yayğın danışırdı. Sözlərinə görə, onun harada olması və nə görməsini bilməyimin mənası yoxdur. Tanrının yanına gərək özün gedəsən.

İçimdəki arsızlığı boğa bilməyərək, soruşdum:

– Və bu kiçik mistik səyahət ona neçəyə başa gəlib?

– Mən də eyni sualı soruşdum. Bilirsən, nə cavab verdi?

– Nə?

– Heç neçəyə.

– Heç neçə? Bir qəpiksiz?

– Dedi ki, yalnız yemək və yol xərcini ödəyib və bütün xərc yüz dolları keçməyib.

– Sən zarafat edirsən. – bir anlıq Valeridən günə iki yüz dollar qonorar tələb etdiyimə utandım, amma qiyməti endirəcək dərəcədə yox.

– Əsla.

– Özü də bu, əsl "səyahət" olub? Bir coğrafi məntəqədən, digərinə?

– Sənin sualın yenə mənimki ilə üst-üstə düşdü. Mən düşündüm ki, söhbət köhnə mövzudan gedir: “səyahət səni Tanrıdan ayıran məsafəni aradan qaldırmaq deməkdir”. Bu mənim tam ürəyimcədir, xüsusən də ona görə ki, mənim təyyarədə uçmaqdan zəhləm gedir. Amma, rəfiqəmin sözlərinə görə, bu Maks onu əsl səyahətə aparıb.

– Amma təsadüfən ünvan onda qalmayıb, eləmi?

Syuzi gülümsədi.

– Yox. Dedi ki, onun kimi etmək istəyirəmsə, Maksın yanına getməliyəm. Maksın yeganə tələb etdiyi şey, onların getdiyi yeri heç kəsə deməməkdir.

– Amma, Maks bundan nə qazanır? Əgər o pul almırsa… Başa düşmək olmur.

– Hə, razıyam, bir məna tapmaq olmur. Amma, deyə bilərəm ki, onun mənim rəfiqəmin həyatını xilas etdiyinə həqiqətən inanıram. Sözün düzü, qalan şeylər heç vacib də deyil. O, kömək almışdı. – Syuzi yenə susub, bir qurtum aldı. – Həqiqətən qəribədir: rəfiqəmlə görüşdüyüm günün sabahı "Tanrını tapmağa kömək edə biləcək birini tanıyırsanmı?" – sualı ilə yanıma gəlirsən.

– Elədir. Bəs, bu Maks harada yaşayır?

– Görünür, artıq qarmağa ilişmisən, – deyərək, Syuzi gülümsündü.

– Əmin olma.

– O, Myuir meşəsində yaşayır.

– Orada heç kəs yaşamır. Bu meşə ştat hökumətinə məxsusdur.

– Maks orada yaşayır.

– Zarafatı burax.

– Mən, rəfiqəmin dediklərini təkrar edirəm.

– Daha dəqiq ünvan demədi? Myuir meşəsi ağaclarla doludur.

– Tamalpays dağına gedən yolun üstündə, meşəylə bir və ya iki mil getdikdən sonra, sol tərəfdə, piramida kimi toplanmış on qaya parçası ilə qarşılaşacaqsan: dördü aşağıda, onların üstündə üçü, daha sonra ikisi və ən üstdə biri. Orada dönüb, maşını yolun kənarında saxlamaq üçün yetərincə yer var. Qayaların arxasından meşəyə aparan cığır var. Böyük olmayan bir çaya çatacaqsan. Orada, deyəsən, mağara var. Sən onu görməyəcəksən, amma, Maks səni görəcək. Əgər, o, səninlə görüşmək istəsə, işarə verəcək.

– Sən bütün göstərişləri, sanki, əzbər öyrənmisən. Özün ora getməyə hazırlaşırsan?

– Mən bu haqda düşünmüşəm. Ancaq, qərar verdim ki – yox, indi yox.

– Niyə?

– Mən hələ hazır deyiləm.

– Tanrıyla görüşməyə?

– Yəgin ki. Baş verənlər rəfiqəmin həyatını dəyişib. Mənə də maraqlıdır, amma, mən hələ bu dəyişikliyə hazır deyiləm. – Syuzi yavaşıdı. – Hazır olmaq lazımdır.

– Mənim müştərim, şübhəsiz ki, hazırdır.

– Hə, əlbəttə. Yeri gəlmişkən, bir şərt də var. Maksla yalnız gecə görüşmək olur.

– Ümid edirəm ki, söhbət mütləq gecə yarısından, və ya buna oxşar bir şeydən getmir?

– Yox, sadəcə havanın qaralması lazımdır. Görünür, o, gündüzlər meditasiya edir və ona mane olmalarını xoşlamır.

– Sənə elə gəlmir ki, bütün bu əhvalat son dərəcə qəribədir? Mağara, gecə vaxtı ?

– Məni, hansısa bir tipin adamları bir turist grupu halında Tanrıyla görüşə aparması, həqiqət axtaranlar üçün, "Club Med" fikrinin özü təəccübləndirir. Amma buna başqa necə münasibət bəsləyəsən?. Düşünürəm ki, Maksın göstərdiyi xidmət, müəyyən mənada yeganədir.

3

Həqiqəti axtarmaq uşaq oyunu deyil

Hər hikmət sahibi bunu deyə bilər

Öyrəndiyin hər şeyi yadından çıxart

Bəxtə-bəxt üzmək istəyirsənsə əgər

Valeriyə zəng edib öyrəndim ki, iki saatdan sonra mənimlə ofisimdə görüşmək istəyir. Hələ bir qədər vaxtım var idi və mən "Ramada"– otelinə baş çəkərək, oradakı yoldaşım, barmen Con ilə söhbət etmək qərarına gəldim. O, mənə məlum olan bir-neçə digər həmkarları kimi "Anonim alkoqoliklər" – cəmiyyətinin üzvü idi.

O, mənə bir fincan köpüklü, alkoqolsuz "Myussi" süzdü və biz "Oakland Athletics"in işlərini, xüsusilə də, oyunçularına onların 70-ci illərin başlanğıcındakı nəsildən heç nə ilə fərqlənmədiklərini təlqin etmək üçün, komandaya hər il yeni başlayanları cəlb etmək ideyasını müzakirə etdik. Əslində bunu daha çox özümüzə təlqin etməyə çalışırdıq. Çünki komanda uzun zaman idi ki, qələbə qazanmırdı.

Barın körfəzə baxan küncündə bir oğlan "Yenə həmən keşikçi qülləsi"ni oxumağa başladı. Basanova ritmindəki nəğmə, sonu olmayan elektrik çırtıltısını xatırladırdı.

60-cı illərdə, biz dostlarımızla Bob Dilanın bu klassik “musiqisinə” Cimmi Hendriksin ifasında tez-tez qulaq asıb, şeirin gizli mənasına nüfuz etməyə çalışardıq. Lirikanın arxasından açıq-aşkar nə isə apokaliptik bir şey görünürdü və bəzən bizə elə gəlirdi ki, bu saat ondakı mistik müraciətin mənasını tutacağıq. Bədbəxtlikdən, belə hallar, daha çox, həqiqəti, budaqları parıldayan oyuncaqlarla dolu milad küknarına bənzəyən aydınlanmalarla bəzəyən psixodeliklərin (psixoaktiv maddələrin) təsiri altında baş verirdi. Cisim və hadisələrdən, bir çox hallarda onlara ümumiyyətlə verilməmiş mənanı çıxarmaq cəhdlərinə çox, həddən çox gecələr sərf etmiş, həyatın var qüvvəsi ilə gözümüzə soxduğu ən vacib cəhətlərinə isə diqqət yetirməmişdik. Qarşısıalınmaz idealizm ilə psixodəliklərin təlqin etdiyi məntiqin arasındakı qüsurlu əlaqənin məhsulu belə olmuşdu.

Amma, bütün bunlar iyirmi il bundan əvvəl baş verib və o vaxtdan bəri çoxlu bulanıq sular axıb.

Müqəddəs Qraal haqda arzular unudulub, bütün düşüncələri avtomobilə görə kredit ödənişi, stomatoloqdan gələn hesablar, habelə, arasında sakit liman tapa biləcəyin bir cüt qılçanın daimi, səmərəsiz axtarışları zəbt edib.

Jurnalistlər mənim aid olduğum nəsilə ləqəb qoymağı sevirlər. İnkar etmək çətindir: biz parlaq şəxsiyyətlərik və hər cür damğa bizə çox asan yapışır. 60-cı illərdə, yaşlı nəsil bizlərə cır-cındır içində olan radikallar, əqli cəhətdən zəif narkomanlar kimi baxırdı. Bununla belə bizi bir kübar rəngarəngliyi fərqləndirirdi – "Life" jurnalı rəngbərəng, təsirli fotoşəkillərə görə onlara bocludur.

Ümumiyyətlə jurnal bizə mehriban münasibət bəsləyir, lakin bir qədər qeyri-dəqiqliyə yol verirdi – görünür məhz o vaxtdan jurnalistikanı öyrənən tələbələr üçün “qeyri-dəqiqlik” kursu icbari olub. Xoşbəxtlikdən və ya bədbəxtlikdən, maraqkeş dünya bizim tüklü ekssentrik nəslə “hippi” yarlığı yapışdırmışdı. Səksəninci illərdə Medison avenyu yavaş-yavaş mənim yaşıdlarıma istehlakçı kimi baxmağa başladı və bizi qızıl suyuna çəkilmiş şirəçəkəndən keçirib, dizayner cinslərimizin ciblərini boşaltdı. Bizim isə bu müddətdə başımız haradasa rəsmi bir yerdə bizi “ayppi” yarlığının bəzəməsi üçün ümidsiz bir şücaətlə, mübarizə etməyə qarışmışdı.¹ Həmin cəhdlər, mənim “Hash pappis” ayaqqabılarının pərəstişkarı olan dostumun qatqısız “Dyuars” viskisi haqqında deyə biləcəyi kimi, bu qədər əziyyətli və qəmli olmasaydı, gülməli olardı. Çünki cəmi iyirmi il ərzində mənim yaşıdlarım, cəmiyyəti xəbərdar etmək istədiyimiz mənfi keyfiyyətlərin qulu oldular.

Gitaraçı, Bitlzə məxsus "Ey Cud" mahnısını polka ritmində bitirərək, bara yaxınlaşdı və mənimlə qonşu olan stulda əyləşdi: daimi müştərilərdən, burada yalnız mən var idim.

– İfam xoşuna gəldi? – deyə, gitaraçı maraqlandı. Mən ona cəmi iyirmi yaş verərdim.

– Musiqi xoşuma gəldi, – mən yalan demək istəməyərək, cavab verdim.

– Sən bununla nə demək istəyirsən? – deyə, gitaraçı stəkanından elə bi qurtum aldı ki, sanki içindəki "Harvey Wallbanger" içkisidir. Basanova ritmində olan "Yenə həmən keşikçi qülləsi" repertuarıma daxil olmasa da, mən də on səkkiz il bundan əvvəl barlarda demək olar ki, eyni mahnıları ifa edərkən eyni içkini içirdim.

– Bu musiqinin xoşuma gəldiyini.

– Mənim ifam isə vecinə də deyil. – Eşitmə və görməm məni aldatmışdı: cavan oğlan axmaq deyildi.

– Sadəcə, yəqin, mən bir qədər fərqli səslənmələri unutmamışam. – Mən əsəbiləşmək istəmirdim.

– Yaddaşını yaxşı qurdala, dostum.

Gözlənilənin əksinə, gitaraçı hələ tənqidlərə vərdiş etməmişdi. Biz eyni əhval-ruhiyyədə davam etdik. Mən ədəb-ərkan çərçivəsində davranmağa çalışırdım, o isə məni artıq bir ayağın qəbirdədir, çünki peşəkar beysbolçular bu yaşda təqaüdə çıxırlar kimi sözlərlə sancırdı. Bax, ha, bir azdan yaşım dördün yanında sıfırla ifadə olunacaq fikrinə artıq alışmışam. Qamətini düzəlt…

Sonda dedi ki, azad gitaraçı həyatı sürdüyü üçün ona paxıllıq etdiyimdən belə acıqlıyam. Mən artıq, öz surroqat pivəmi onun futbolkasına əndərməyə çox yaxın idim ki, xoşbəxtlikdən Con barın bizə yaxın olan sonuna yaxınlaşaraq, ona yenidən gitarada ifa etməyin vaxtı çatdığını bildirdi.

Mən stəkanımı qaldırdım və biz barmenlə öz “dərəcəsiz” içkimizi əsil "kişi" sağlığı – Katfiş Hanterin sağlığına və Çarli Finlinin xatirəsinə – deyərək içdik. Beşdollarlıq pulu sürtülmüş, amma parıldayan palıddan hazırlanmış stolun üzərinə qoyaraq qalxdım və Conun təbəssümü və başını razılıqla tərpətməsinin müşayiəti ilə öz şahzadəmlə görüşə getdim.

***

– Siz öz rəfiqənizə inanırsınız? – Valeri Tirel soruşdu.

– İnanıram: o, hesab edir ki, rəfiqəsinin Maks ilə macərası həqiqətən onun xeyrinə olub. Amma, mənim və ya sizin də ona eyni cür münasibət bəsləməyimizə dəyərmi – bax bunu bilmirəm. Düzdür, Syuzinin məni tanış etdiklərinin demək olar ki, hamısı yaxşı insanlar olub.

Valeri siqareti stolun kənarındakı külqabıda söndürdü və yorğun şəkildə stulun arxasına söykəndi.

– Seçim imkanım o qədər də çox deyil, eləmi?

– Bu sizdən asılıdır, Valeri.

– Bu əhvalat doğru da ola bilər, yalan da. Elə ya belə, mən qərar vermişəm. Mən Tanrını tapmalıyam və tək lazım olan şey budur. Amma, bütün çabalarıma rəğmən, Tanrı yoxdursa, onda böyük partlayışda yansam belə fərqi yoxdur…

– Bilirsiniz, sizə məsləhət verməyə çalışmıram, baxmayaraq ki, həmişə elə bunu etmək fikrində olmuşam, – amma, mənə elə gəlir ki, siz özünüzü çıxılmaz vəziyyətə salırsınız. Bunun nə mənası var? Siz çox gözəl, gənc qadınsınız, bütöv bir ömür qarşınızdadır…

– Çox sağolun, Nik, amma, mən öz içimdə gözəllik hiss etmirəm. Əgər, mənə qalan bütün iş mənasız şəkildə dayanıb, ətrafdakı yaxşı və ən yaxşı insanların dəlilik içində necə batdığını izləməkdirsə, öz yerimi başqa birisinə vermək daha yaxşıdır. Qordonu tanımayana qədər, mən məhz bu cür yaşayırdım, və yenidən o şəkildə mövcud olmağa qayıtmaq istəmirəm.

Etiraf edim ki, Tanrını tapmasaq belə (ən ehtimallısı elə bu idi çünki, hər an milyonlarla insan Onunla əlaqə yaratmağa çalışır, amma, heç bir nəticə əldə etmirdi), Valerini həyatın qiymətli olduğuna inandıra biləcəyimə ümid edirdim.

– Beləliklə, biz həmin bu Maksla nə vaxt görüşəcəyik? – Valeri soruşdu.

– İstəyirsinizsə, elə bu gün. İlk öncə orada hər şeyin doğru olduğunu yoxlamağımı istəyirsiniz?

– Yox. Mən sizinlə gedəcəm. Onsuz da bir işim yoxdur. Nə zaman və harada görüşürük?

– Məni götürmək üçün bizə gələ bilərsiniz. Bu yolüstüdür, birlikdə gedərik. Nahara gəlin; Mən vegetarian spaqettisi hazırlayacam. Sousdan sonra barmaqlarınızı yalayacaqsınız. Yağsız, şəkərsiz, duzsuz və piysiz. – Əmin idim ki, o, imtina edəcək.

– Yaxşı. Saat neçədə?

– Təxminən yeddidə.

– Əla. Nə isə gətirim? Şərab, şirniyyat?

– Bir halda ki, dərhal sonra Maksla görüşə getməyi planlaşdırırıq, yaxşısı şərab içməməkdir. Kim bilir, bizi nə gözləyir. Özünüz gəlin – kifayətdir. Və bir də unutmayın: elə geyinin ki, paltarınız çirklənəndə heyfsilənməyəsiniz.

– Yaxşı.

Mən öz ünvanımı və maşını harada saxlamaq barədə bir neçə dolaşıq təlimat verdim və onu qapılarına qədər ötürdüm. Zalı necə keçib, liftə mindiyini seyr edəndə, onu səyahət paltarında təsəvvür etdim. Sanki, Ölü dəniz perqamentlərini götürüb, "Mad" jurnalına bükürsən.

***

Öz bişirdiyini tərifləmək düzgündürsə, deyərdim ki, spaqetti mükəmməl idi. Valeri vaxtından bir az əvvəl gəldi və mənə salatı hazırlamaqda kömək etdi. Ümumiyyətlə, nahar əla keçdi.

Yeməkdən sonra, döşəməsinə koppuş balışlar atılmış qonaq otağında, pəncərənin önündə dincəldik. Pəncərədən görüntü adətən mənə televizoru əvəz edirdi və duman olmayanda qonaqlarım da sanki tilsimlənmiş kimi sayrışan işıqları seyr edirdilər. Bəziləri hərəkətsiz dayanır, digərləri soldan sağa, üçüncüləri sağdan sola yerini dəyişir, başqaları isə təxəyyülün hər cür rəsm çəkə biləcəyi fonda sürətlə yuxarı uçur və gecənin dalğalarına dalaraq üzürdülər. Bəzi anlarda isə arzular, gerçəkliyin özü qədər gerçək görünürdü… Bu çox qəribə olurdu.

Valeri mənə yox, "Golden Gate" körpüsünün altından keçib, dənizə doğru üzən gəmiyə baxaraq dedi:

– Qəşəng görüntüdür.

– Hə. Və heç vaxt insanı usandırmır. – Mən pəncərədən görünən mənzərə haqda dedim. – Buraya köçdüyüm ilk gecə olduğu qədər maraqlidir.

Təxminən on beş dəqiqə danışmadıq, sadəcə balışların üstündə uzanıb işıqlardan keçmişin və gələcəyin şəkillərini düzəldərək, qurtum-qurtum qovurulmuş arpa, çovdar və palıd qozasından hazırlanmış "qəhvə" içdik. Bu, əla idi.

"Əla" barəsində: əgər "Field & Stream" jurnalının naşirləri ortasında iki vərəqli içlik olan nömrə buraxmaq istəsəydilər, Valeri Tirel Miss Dekabr və ya “Miss Hər hansı ay” roluna tam uyğun gələrdi.

– Belə, deməli, siz boksla məşğul olursunuz? – nəhayət, məni yadına salıb, çəpəki nəzərlərlə mənzilin iş sahəsinə baxaraq, dedi.

– Hə.

– Uğurlarınız var?

– Ehtimal ki, mən Mayk Taysona qarşı döyüşdə bir raund tab gətirər və canımı tapşırmazdım…ən azı həmin gün.

– Qəribə birləşmədir. Mən bütün bunlar haqda danışıram… – Valeri baxışları ilə hər əşyasının vaxtı ilə "rahatlanmış" adlandırılan xüsusi həyat tərzindən xəbər verdiyi mənzili nəzərdən keçirdi. – Sizin kitab rəflərinizdə meditasiya və yoqanın müxtəlif istiqamətlərinə aid ondan artıq kitab gördüm. Siz bu cür sülhpərvər məşğuliyyətləri boksla necə uzlaşdırırsınız?

Mən eşidilir şəkildə fınxırdım. Bu sualı mənə birinci dəfə eşitmirdim.

– Stresin öhdəsindən gəlmək üçün mənim iki üsulum var. Birincisi – meditasiya, ikincisi – boks. Səhər və axşam meditasiyalarının arasındakı vaxtda nə isə bir şeyi yumruqlamaq istəyirsən. Var gücün ilə. Bundan əlavə, mənim işimdə özünü qorumağı bacarmağın lazımdır.

– Siz tez-tez döyüşməli olursunuz?

– Xeyr. Mən artıq, iki ildir ki, döyüşmürəm. Amma, mən qorxduğumu göstərməmişəm, – bu da mənə kömək olub. Səni qorxutmaq istəyən birini vahiməyə salmağın ən yaxşı üsulu düz onun gözlərinə baxmaqdır. Yerindəcə fikrini dəyişəcək.

– Siz haqlısınız, – gözlərimə baxaraq, başı ilə razılaşdığını bildirdi.

Mən müəyyən etmişəm ki, iki növ insan birbaşa gözün içinə baxır: ya özünü inanılmaz dərəcədə dərk etmiş və sülhsevər, ya da ağlını itirmiş. Hər ikisi qorxu hissinin nə olduğunu bilmir. Sülhsevər insan qorxmur, sanki, bir şeylər bilir. İnsanların əksəriyyətinə məlum olmayan bir şeyi aşkar edib. Başı xarabların isə itirəsi bir şeyi yoxdur. Bilmirəm, bəlkə bu, özünü dərk etmiş insanlara da məlumdur.

– Söhbət vacib fəlsəfi suallardan getdikdə, mən özümü mütəfəkkir hiss edə bilmirəm.

Mən onun bayaqkı, boksun mənim sakit həyat tərzimə uyğun gəlməməyi haqqında qeydinə cavab verməyə çalışırdım.

– Mənə müəyyən dərəcədə məlumdur ki, qorxmaq lazım deyil və mən nədənsə qorxsam, ondan gələcəkdə də qorxacam. Mənə həmçinin məlumdur ki, meditasiyanın köməyi ilə zehnimi rahatladaraq, qorxularıma rəf edə bilərəm. Buna görə də mən meditasiya ilə məşğulam. – Bir qədər susaraq, surroqat kofedən bir qurtum aldım. – Amma, hər ehtimala qarşı, boksla da məşğul oluram.

– Özünü qorumaq üçün.

– Elədir. Amma, bəlkə, bu sistemin bir hissəsidir. Bəlkə, hamısı bir-biriylə bağlıdır. Yəni, mən ona görə özüm üçün narahat deyiləm ki, müdafiə olunmağı bacarıram. Mən həqiqətən, heç nədən qorxmuram. Fiziki məşqlərin köməkliyi ilə özümü inandırmışam ki, fiziki zorakılıqdan qorxmuram. Bütün məsələ ondadır ki, mən qorxmuram. Qorxunun əsiri olmamaq, döyüşdə özünü qorumağı bacarmaqdan daha vacibdir. Bəlkə də, oturub meditasiya ilə məşğul olmaq daha asan olardı, amma, mənalı gördüyün şeyi etmək lazımdır. Belə görürəm ki, həyatımın xeyli hissəsi, özümü haqlı olduğuma inandırmağa gedir.

– Siz heç kəsə bənzəməyən bir insansınız, Nik.

– Yəqin qar dənəcikləri haqqında deyilənlər sizə məlumdur, – deyə, təvazökarlıqla qeyd etdim. – Bizim də aramızda iki eyni adam tapa bilməzsən.

– Ola bilər, amma, çoxları hamı kimi olmaq üçün dəridən qabıqdan çıxır. – O, susaraq gözləri ilə məni süzdü və soruşdu:

– Sizin qız dostunuz var?

Mən bu suala hazır deyildim, amma, kökdən düşmədim.

– Əgər "yox" desəm, siz gecəni qalacaqsınız? – Sualım yarızarafat kimi səsləndi.

– Xeyr.

Elə həmin anda dilimi dartıb qoparmaq istədim. İşdə qadın müştərilərlə dilxoşluq etmək, mənlik deyil.

Valeri sanki, mənim fikirlərimi oxudu.

– Özünüzü danlamayın. Siz mənim xoşuma gəlirsiniz, mən də əksər kişilərin xoşuna gəlirəm. Burada utanmalı bir şey yoxdur. Sadəcə indi bütün bunlar mənlik deyil. Mən, sadəcə maraqlandım. Düşünürəm ki, siz çox maraqlı insansınız.

– Çox sağ olun, – özümü həmin an maraqlıdan daha artıq küt kimi hiss edərək, cavab verdim.

– Beləliklə, sizin qız dostunuz var?

– Xeyr. Bir qızla görüşürəm, amma, aramızda hələ ki, heç bir xüsusi hisslər yoxdur.

– Məzəlidir, – deyərək, o, balışı taxta sütuna söykəyib yenidən pəncərəyə tərəf çevrildi. – Mənim də ağlıma belə gəlməzdi ki, kimisə sevə bilərəm. Xüsusilə də, Qordon kimisini. Mənim Qordonumu. – Zərif təbəssüm Valerinin üzünü işıqlandırdı. – Adın özü isə darıxdırıcı səslənirdi.

– Parıltı, parlaq işıqlar, sürətli avtomobillər, sürət… bir neçə il əvvəl mən tamamilə bunun içində idim. Qordon çox sevimli idi, amma, ilk görüşdə məndə heç fikir belə yaranmamışdı ki, mən belə bir insana aşiq olaram. Mən onunla vaxt keçirə, ondan hədiyyələr qəbul edə, hətta bəzən, onunla görüşümüzdən zövq də ala bilirdim. Amma, ona bağlanmaq? Yuxuma da girməzdi. – O, əvvəlcə istehza ilə, sonra qəmli gülümsündü, – Yuxuma da girməzdi.

– Bəs nə baş verdi?

– Dəqiq bilmirəm. Zaman keçdi və mən onda yaxın bir insanı hiss etdim. O, məni tanıyırdı. Anlayırsınız mən nəyi nəzərdə tuturam? Əgər məni ən mənasız bir şey belə narahat edirdisə, bu ona gizli qalmırdı. Bəzən, nəyinsə qaydasında olmadığını özüm hiss etmirdim. O, tez-tez mənə, qəlbimdə nələr baş verdiyini deyirdi. Bilirsiz, mən ona deyəndə ki, tədricən ona aşiq oluram, o, dedi ki, mən sadəcə, özümü sevməyi öyrənirəm. Düşünürəm ki, o, müəyyən qədər haqlıdır. Qordon məni özüm ilə də tanış edirdi.

– Niyə siz bütün bu hissləri, onlardan faciə yaratmayaraq sınamayasınız?

– Bilmirəm. – Valeri mənə doğru çevrildi. – Doğrudan da, bilmirəm. Bir şeydən əminəm ki, Qordonla başlayan proses, tamamlanmamış qalıb. Bundan savayı, yəqin, mən tənbələm.

– Tənbəl?

– O anlamda ki, Qordona məni idarə etməsinə, suallar verməsinə imkan verirdim. Bəli, öyrənmək mənim xoşuma gəlirdi və mən çox şey öyrəndim də. Amma, bu məktəbi bitirməyə müvəffəq olmadım: kimsə onu yandırdı.

Mən Valerinin sözlərini yaxşı-yaxşı fikirləşdim. Və tez-tez insanlara və hadisələrə öz-özlüyündə olmalı kimi yanaşdığımı düşündüm. Kaş Kainat əlini çiynimə toxundurub: "Qulaq as, Nik, sənə verilənlərə görə sevin, yoxsa itirəndə hönkür-hönkür ağlayacaqsan" pıçıldayaydı. Artıq bir və ya iki dəfə belə də olmuşdu. Amma, bu çiynimə toxunmaqdan daha çox, ruhi sarsıntıya oxşayırdı və bu sarsıntıdan sonra özümü yenidən yatağımda tək yatmalı olacağım fikrinə alışdırmalı olmuşdum. Özü də o məqamlarda ki, belə vəziyyətlərdə çarpayının nə qədər böyük və tənha olduğunu artıq unutmuşdum.

4

Dünyanı dəyişmək üçün

Heç bir üsul mövcud deyil

Dünyanı dəyişmək istəyirsən

Ona başqa gözlə bax

– Siz doğrudan da maşında qalmaq istəmirsiniz? – mən daş piramidaların yanındakı yol kənarına dönərək, soruşdum. Səssizliyi yalnız, mənim tünd-boz "prelud"umun təkərləri altındakı çınqıl xışıltısı pozurdu.

– İstəmirəm. Mən qorxmuram. Həqiqətən, – deyə Valeri hay verdi.

Bizim qarşımızda birlikdə hərəkət etmək dururdu.

Mən maşını bağladım və özümlə götürdüyüm elektrik fənəri ilə ətrafı işıqlandırdım. "Aha",– işıq tapdanmış cığırın üstünə düşəndə sevindim.

Biz Valeri ilə cığır boyu Myuir meşəsinə hərəkət etdik. Gecə sakit və aydın idi, hava sərin idi. Yüz yard getdikdən sonra dayandım və yuxarı baxdım qaldırdım. Hündür ağaclar, göy qübbəsinə qədər uzanır kimi görünür, qoxusu, xışıltısı və bütün hissləri də insan əməyinin məhsulu olan şeylərin arasındakından tamamilə fərqli olan nəhəng otaqlar əmələ gətirirdi.

Mən tədricən cürətləndim və sevimlilərim Toro və Emersondan parçalar xatırlamağa başladım.

Özümdən görəsən meşədə yaşamaq necə olar – sadəcə çadır, iki yeşik pivə və daşına bilən televizor götürərək təbiətin qoynuna çıxmaq yox, daim meşədə yaşamaq – soruşurdum ki, Syuzinin dediyi kiçik çaya çatdıq.

– Görünür həmin çaydır, – dedim.

Bizim, maşından kiçik çaya qədər gəldiyimiz on beş dəqiqə ərzində susan Valeri, mənim yanımda dayandı. Mən qayada oturaraq, fənəri daşların arasına elə bərkitdim ki, işığı hündür ağaclara düşsün. Valeri də mənə qoşuldu.

– İşləməlidir. – Başım ilə fənərə işarə etdim. – Hər halda, o, biləcək ki, biz gəlmişik.

– Sizcə, o kiminlə görüşəcəyinə necə qərar verir? – Valeri donmuş əllərini ovuşduraraq soruşdu.

– Bilmirəm. Bircə şeyi deyə bilərəm: əgər o bura baxıb, sizi görsə və bununla belə, axşama olan planlarını dəyişməsə, deməli, onu doğurdan da möhtəşəm bir şey gözləyir.

– Çox sağ olun, Nik, amma, mən düşünmürəm ki, onun seçimi görüşə gələn adamın xarici görünüşündən asılı olsun. – O, əllərini daha möhkəm ovuşdurmağa başladı. – Onun görünüşü necədir, təxmin edirsiniz?

– Demək, çətindir. Ancaq, mənə elə gəlir ki, o, əsl mömindir. Bütün günü meditasiya ilə məşğul olur və buna görə də yanına gecə gəlmək lazımdır. Narahat edilməyi sevmir. Əgər o, cır-cındır geyimli və ya qəribə adam olsa, qorxmayın. Unutmayın ki, mən sizinləyəm və qorumalı heç bir şey yoxdur.

– Salam, – kiminsə səsi eşidildi və mən özümü çaya yıxılmaqdan güclə saxladım. Daha doğrusu, yıxılacaqdım, Valeri jaketimdən tutub, məni saxlamasaydı.

Önümüzdə qısa və səliqəli kəsilmiş saçları olan bir kişi durmuşdu. Mən ona qırx yaş verərdim, amma, dəqiq demək çətin idi, çünki, mükəmməl formada idi. O, qamətli və əzələli idi, hərçənd əzələləri çox qabarıq deyildi. Ağırlıq qaldırandan daha çox boksçuya oxşayırdı. Cins şalvar ilə ağ pambıq parçadan sviter və aerobika üçün olan hündür "Reebok" idman ayaqqabıları geyinmişdi.

– Bağışlayın ki, qorxutdum, – deyə, o üzr istədi. – Mən Maksam. Yəqin ki, siz mənimlə danışmaq istəyirsiniz.

Mən qamətimi dikəldərək, özümə olan inamımı qaytarmağa cəhd etdim.

– Bəli-bəli…Mənim qız dostum deyib ki, siz onun rəfiqəsinə kömək etmisiniz… Tanrını tapmağa.

– Aydındır. – Maks gülümsədi.

Mən bilmədim o, bizə gülürdü yoxsa yox.

– Siz də Tanrını tapmaq istəyirsiniz, – deyə, o, Valeridən soruşdu.

– Bəli. Dünyada hər şeydən çox.

– Bu ilk addımdır. – O, nəzərləri ilə bizi bir az öyrəndi. – Hə, yaxşı, arxamca gəlin.

Digər, o qədər də yaxşı seçilməyən cığır ilə, sonra isə pilləkən kimi düzülmüş daşların üstü ilə onun arxasınca gedərək, mağaraya çatdıq. Maks, mağaradakı işığın təsadüfi yolçulara görünməsinin qarşısını alan pərdəni kənara çəkdi və biz üçümüz də içəri daxil olduq.

Asketizm barəsində. Mağaranın bir divarına kompüter avadanlığı və böyük generator yerləşdirilmişdi. Mağara ölçülərinə görə mənim mənzilimdən böyük idi. Maksın çox gözəl stereosistemi var idi ki, maliyyə imkanlarım çərçivəsində beləsi haqqında ancaq xəyal etmək olardı. Mağaranın, uzunluğu təxminən yüz əlli fut olan bütün arxa divarını yeddi kitab rəfi tutmuşdu. Rəflərə kitablar, videoyazılar və kompüter disklərindən ibarət qutular qoyulmuşdu.

Maks, kompüter terminalının birinin yanında dəri oturacaqlı xromlanmış stula oturdu və üzünü bizə tərəf çevirərək, başı ilə qarşıdakı taxta işarə etdi. Mən və Valeri əyləşdik.

– Mənim adım…

– Sizin adınız Nik Sendzdir və siz detektivsiniz. Bu yaxınlarda Valeri Tirel pərişan halda sizin yanınıza gəlib ki, siz ona kömək edəsiniz… Tanrını tapmağa. – Maks yavaşıdı və açıq-aydın özündən razı şəkildə soruşdu: – Necədir?

– Əla, – cavab verdim. – Amma, yəgin ki, Syuzi…

– Mənə heç kim, heç nə deməyib, Nik. Sadəcə olaraq, mən bilirəm.

– Sadəcə olaraq, "bilirsiniz"?– mən kinayəli şəkildə təkrar etdim.

– Bu fokus və ya ona bənzər bir şey deyil. Kainat o qədər mükəmməl və öngörüləndir ki, onu bir dəfə deşifrə edə bilsən hər şeyi əvvəlcədən bilə biləcəksən, hətta, məsələn, tosterinizin xarab olmasını da.

– Siz ciddi deyirsiniz? – Mən özümü bir qədər axmaq kimi hiss etməyə başladım: bu masqaraçı sanki, bizim başımızı pinq-ponq oyunu üçün raketka kimi istifadə edərək, zəka oyunu ilə əylənirdi.

– Mən gözdən pərdə asmağa hazırlaşmırdım. Bəlkə bir qədər özüm barədə danışsam, faydalı olar. Beş il əvvəl mən kompüter biznesi ilə məşğul idim. Mənim adım, həqiqətən də məşhur idi. İstisna deyil ki, sizə də məlumdu. Mən maşını işə buraxan, mahir ustalardan biri idim.

– Qəflətən, Maksın kim olduğunu anladım. Mən onun şəklini "Newsweek" jurnalının üz qabığında görmüşdüm. O, həqiqətən də məşhur idi. Hər halda o vaxt elə idi.

– Maks… – Mən artıq ağzımı açmışdım ki, onun soyadını deyim.

– Amma, soyadsız, yaxşımı? Mən sizə Nik və Valeri deyəcəm, siz isə mənə Maks deyin.

– Bəs necə olur… yüksək texnologiyadan, bu cür həyata? – təəccübümü bildirdim.

– Mənə sirrləri çözmək, həmişə bizneslə məşğul olmaqdan daha maraqlı olub. Müəssisənin işgüzar hissəsini tərəfdaşım öz üzərinə götürdü. Mən isə adətən, dörd divar arasında oturub, beynimə güc verirdim. Bir neçə il əvvəl biz şirkəti satdıq və mənə o qədər pul çatdı ki, sözün əsl mənasında bilmirdim hara xərcləyim. Üstündən çox keçməmiş, mənim…mənim başıma “təcrübə” adlandırdığım bir şey gəldi.

Mən işlə əlaqədar Nyu-Yorka gəldim. Bir gün çox gec baş tutan (gecəyarısı yaxınlaşırdı) şam yeməyindən sonra, bizim dəstə otelə qayıdırdı. Əksər yoldaşlar donuz balası kimi zingildəyənədək içmişdilər, amma, mən içmirdim və indi də yatmaq istəyirdim. Nə isə, döngələrin birində, səkidə deyil, onun yaxınlığında, qoca dilənçi durmuşdu. Biz onun yanından keçəndə, o, sanki, sədəqə istəyir kimi əlini uzatdı. Mənim yoldaşlarım “get özünə iş tap” kimi iradlar etməyə başladılar. Nəhayət onlardan biri qocaya yaxınlaşıb, onu zibil qabının üstünə itələdi.

Məndən başqa, hamı əyləndi, sonra isə yırğalana-yırğalana yollarına davam etdilər. Mənimsə gülmək halım yox idi. Dostlarıma görə utandığımdan qulaqlarıma qədər qızarmışdım. Mən, boş dəmir qabların arasında uzanmış qocaya yaxınlaşıb, ayağa qalxmasına yardım etdim. Ona qəlbən canım acıdı və mən pulqabımdan yüz dollar çıxardım. Bu mənim üçün bir pul deyildi. Mənim kapitalım artıq, dörddə bir milyarda yaxınlaşır və hər yeni gün bir neçə min artırdı.

Mən kupyuranı qocaya verdim. Və birdən təsəvvürə gəlməz bir şey baş verdi. – Maks, bizim qulaq asdığımızdan əmin olmaq üçün fasilə etdi. – Birdən həmin beli bükük, taqətdən düşmüş qoca, qamətini düzəltməyə başladı. Mən gördüm ki, o əslində heç qoca deyilmiş. O, son dərəcə qədd-qamətli və möhkəm idi. Uzun saçları küləkdə dalğalanırdı, gözləri…belə gözlər sadəcə, olmur. Tünd-göy rəngli gözləri sanki daxildən işıqlanırdı. Parıldayırdı da demək olar. O…gözəl idi – ən uyğun söz budur. O mənə gülümsədi.

Və mən… ağladım. Üzüqoyulu şəkildə yerə yıxıldım və uşaq kimi hönkür-hönkür ağladım. Mən döngədə diz çöküb, bu insanın, bilmədiyim bir üsulla, mənə təlqin etdiyi hisslərin təsirindən, acı-acı ağlayıram, o isə ovucunu başıma qoyub, sanki, oğluymuşam kimi saçlarımı sığallayır.

Nəhayət ki, o mənə ayağa qalxmağa yardım etdi və dedi (onun sözlərini heç zaman unutmaram): "Sadəcə baxmağı yox, görməyi öyrən. Bütün şablonlar aldadıcıdır. Bu döngə səmaya aparır. Və sən – sadəcə, yeni bir yuxusan". Sonra o, sağ əlinin üç barmağı ilə mənim alnıma toxundu: şəhadət, orta və baş barmaq. Məni, təsvir edilməsi qeyri-mümkün olan bir hiss bürüdü və göz qapaqlarım örtüldü.

Mən gözlərimi açanda, o, artıq yox idi. Titrəyən ovucuma baxanda, yüz dollarlığı orada gördüm. Özüm də bilmirəm niyə, amma, bunu görüncə, məni qarşısıalınmaz bir gülmək tutdu.

İzah etmək çətindir, amma həmin döngədə həyat mənim üçün tamamilə dəyişdi. – Maks ara verdi. – Və artıq əvvəlki kimi olmadı.

– Bəs sonra nə baş verdi? – ovsunlanmış şəkildə qulaq asan Valeri soruşdu. Ona baxdım və ilk dəfə idi ki, gözlərində kədər görmədim.

– O vaxtdan bəri, məni tamamilə başqa mövzular maraqlandırır. Öz istedadımı da, kompüterləri də sonsuz riyazi hesablamalar üçün deyil, əvvəllər cavabı tapılmamış fəlsəfi sualların çözülməsi üçün istifadə edirəm.

– Məsələn, hansı? – mən biganə qalmamaq üçün soruşdum.

– "Biz haradan gəlmişik?", "Biz kimik?", "Niyə biz buradayıq?", "Biz hara gedirik?" Buna bənzər suallara.

– Və nəticə necədir?

– Bütün bunları mən artıq çoxdan hesablamışam. Amma, etiraf etməliyəm ki, bu iş ilin böyük yarısını apardı.

Burada istədim deyim ki, çoxları bu suallar üzərində həyatları boyu düşünsələr də dərk etməyə zərrə qədər də yaxınlaşmayıblar. Ancaq susdum. Mən artıq, özümü axmaqların axmağı kimi hiss etməyə başlamışdım.

– Bilirsiniz, Maks, yəqin ki, bu təcrübə sizə çox təsir edib və hətta, sizin həyatınızı dəyişib? Davam edin. Ola bilsin ki, həmin adam sadəcə olaraq, döngələrdə veyllənərək, xeyirxahlıqla təklif olunmuş pulu rədd etməyi xoşlayan və Pol Nyuman kimi iri gözləri olan varlı bir avara imiş.

– Bu fikir mənim ağlıma gəlirdi…ancaq, başqa şəkildə. Həm də məndə dəyişiklik birdən-birə deyil, tədricən baş verdi. Döngədə baş verən hadisə, sadəcə, başlanğıc, katalizator idi. Mən həyatımı təhlil etməyə başladım: mən haradayam, haraya getmək istəyirəm, nədən xoşbəxt oluram – və bu kimi digər suallar. "Cır-cındırda olan Məsih"lə görüş, sanki, saysız-hesabsız təsadüflər zəncirini işə saldı ki, onlara qarşı çıxmaq olmurdu. Mən özüm də hiss etmədən, metafizika ədəbiyyatının müxtəlif növlərinə girişdim. Küçədə müxtəlif insanlar mənə yaxınlaşaraq, müəyyən söz birləşmələri deyirdilər ki, o sözlərdə mənə əzab verən sualların cavabını tapırdım. İşgüzar görüşlərimdə, mənim kimi iki yol arasında qalıb nə edəcəyini bilməyən kolleqalarımla tanış olurdum və biz iş barəsində danışmaq əvəzinə, bütün gecəni fəlsəfi sualları müzakirə edirdik. Mən artıq, inana bilmirdim ki, bütün həyat hər gün, saat doqquzdan beşə qədər kağız və plastik dalınca qaçmaqdan ibarətdir.

Nə qədər çox oxuyub, düşünüb, insanlarla söhbət edirdimsə, o qədər çox inandım ki, nəhayət öz həyatıma bir əncam çəkmək lazımdır. Ondan başa düşülən bir şey düzəltmək lazımdır. Özüm üçün də, özgələri üçün də anlaşılan bir şey.

Maks, çiyinlərini ataraq, əlavə etdi:

– Bu mənim məqsədim oldu.

Mən başımı yüngülcə tərpətdim və güclə özümü:

– Hə…əlbəttə, – deməyə məcbur etdim.

– Bəs indi kompüterinizi nə məqsədlə istifadə edirsiniz? – deyə, Valeri soruşdu.

Maks, sevimli oyuncağını göstərməsi xahiş edilmiş uşaq kimi gülümsədi.

– Musiqi yazıram.

– Musiqi?

– İşi texniki təfsilatı ilə danışmaq istəmirəm, amma, mən kompüterə bir neçə sintezator qoşmuşam. Meşədə yaşadıqca təbiətin səsinə – gecə yeli zamanı ağac çətirlərinin xışıltısı, quşların civiltisi, kiçik çayların daşların arasından axarkən şırıltısını xüsusilə sevdim. Mən bu səsləri tutaraq, nümunələri saxladığım xüsusi cihaza yerləşdirdim. Sonra rəqəmsallaşdırdım və indi onları, demək olar ki, "ilahi" səsli orkestr alətlərinə çevirə bilirəm. – O, azacıq ara verdi. – Dinləmək istəyirsiniz?

Valeri başını tərpətdi, ona görə mən öz fikrimi bildirməmək qərarına gəldim.

Maks kompüterin klaviaturasına tərəf döndü və bir neçə əməliyyat icra edərək, sintezatorun klaviaturası önündə oturdu.

Birdən mağara indiyə qədər eşitmədiyim tərzdə, yumşaq və sakitləşdirici səslərlə doldu. Onları cismən hiss etmək olurdu. Mən, səslərin gərginlik və stresi götürərək, bədənimi necə masaj etdiyini hiss edirdim. Melodiyanın səmavi, xəyali xarakteri, "Moody Blues"un erkən, melotron musiqisini xatırlamağa vadar edir, amma ondan daha zəngin və təsirli idi.

Təbiətin yaratdığı, müxtəlif yerlərində səsucaldanlar qoyulmuş geniş zal musiqinin mehriban suları oynaşan gölə çevrildi. Onlar bizi titrəyişləri ilə tədricən bürüyərək, yuxarı qalxırdılar.

On dəqiqədən sonra, Maks dayandı və bizə tərəf çevrildi.

– Hə, necədir?

– Fantastikdir, – Valeri dərində nəfəs alaraq dedi.

Mən də mövzuya həddən artıq cəlb olunmağı istəməyərək:

– Yaxşı sakitləşdirir, – dedim.

Xoş, narahatlıqdan azad qısa sükutdan sonra, Valeri maraqlandı:

– Əgər siz bütün cavabları bilirsinizsə, bəs niyə digər insanlarla bölüşmürsünüz?

Sadəlövh adam.

– Onlar, yazıla və hamının eşidəcəyi bir şəkildə elan edilə biləcək şeylər deyil.

– Ancaq, siz onları kompüterin köməyi ilə əldə etmisiniz.

– Qismən. Kompüter mənə istiqaməti göstərdi, amma, təkcə məntiq bəs etmirdi. Elə oxumuşluq da. Erudisiya kimi. Əgər Həqiqəti kitabdan öyrənmək mümkün olsaydı, kimsə onu çoxdan yazmışdı.

– Mərdimazarlıq edirəmsə bağışlayın, – deyə müdaxilə etdim, – amma çoxları Həqiqəti bildiyini iddia edir və deyirlər ki, guya cavab onlara məlumdur, əslində isə heç bir şey bilmirlər. İnsanların başını o qədər tovlayıblar ki.

– Tamamilə, doğrudur. – Maks qətiyyən incimədi. – Amma, həmin insanlar adətən, adamların Həqiqəti bilmək üçün məhz onlara müraciət etmələrində maraqlı olurlar. Amma Həqiqət satılmır axı. Heç kəs onu sizə verə bilməz. Gizli işarə, vasitə, ideya verə bilər, ancaq, Həqiqəti verməyə heç kəs qadir deyil.

– Belə çıxır ki, siz də qadir deyilsiniz.

– Tamamilə doğrudur, Nik. Məndən Həqiqəti gözləməyin – nə siz, nə də Valeri.

Valeri yenidən qəmləndi.

– Deməli, siz məni Tanrının yanına apara bilməyəcəksiniz.

– Yox, amma, mən sizə…ipucu verə bilərəm.

– Nə üçün ipucu?

– "Cındır paltarlı Məsih"i tapmaq üçün.

– Bəs o haradadır?

– Bilmirəm. Mən daha onu görməmişəm. Ancaq, bu günlərdə onun oğlu ilə qarşılaşmışdım.

– Oğlu ilə?

– Mən bəzən, musiqi dinləmək üçün şəhərin mərkəzində yerləşən, "Morning Glory" qəhvəxanasına baş çəkirəm. İki ay əvvəl orada, Kris Castis adlı müğənni çıxış edirdi. Mən dərhal, onda tanış bir şeylər hiss etdim. Onun çıxışından sonra biz, küçələri veyillənə və arabir gecə kafelərinə dönərək, səhərə kimi söhbət etdik.

İki saatdan sonra, onun mənə kimi xatırlatdığını anladım. Onun gözləri eynilə, "Cındır paltarlı Məsih"in gözləri kimi idi. Mən ona suallar verdim və biz faktları tutuşduraraq belə nəticəyə gəldik ki, bir il bundan əvvəl döngədə gördüyüm adam Krisin atasıdır.

– Bəs indi onun atası haradadır? – mən soruşdum.

– O, bilmirdi. Dedi ki, bir neçə ildir onunla görüşmür və onun harada ola biləcəyi barədə təsəvvürü belə yoxdur.

– Niyə siz bizə bu haqda danışırsınız?

– Ona görə ki, mənim həyatım boyu qarşılaşdığım insanlardan, yalnız ikisi sizin suallararınıza cavab verə bilərdi: Kris və "Cındır paltarlı Məsih". Krisin atasının harada olması, nə mənə, nə də ona məlum deyil, amma, mən onu bilirəm ki, Kris özü Las-Veqasa getməyə hazırlaşırdı.

– Las-Veqasa? – mən inamsız şəkildə təkrarladım.

– "Silver Dreams motel&bar" adlı bir yerə. O, ölkəni dolaşaraq, gah orada, gah burada gitara çalır.

– Deməli bütün cavabları bilən həmin oğlan odur?

– Sizin fikrinizcə, "cavabları bilən oğlan" necə görünməlidir, Nik? O, kostyum geyinir? Sürücülü limuzində gəzib dolaşır? Televiziyada şou proqram aparır? Belədirsə, onda bu cür oğlanlar saysız-hesabsızdır.

– Bilmirəm; sadəcə, əhəmiyyətli bir şəxsin ölkəni sərsəri kimi gəzib dolaşmağa çıxmasını təsəvvür etmək mənim üçün çətindir. Xüsusilə də Las-Veqasda musiqi ilə pul qazanmağını.

– Nik, dünya belədir ki, onu anlamaq ümumiyyətlə, çox çətindir. – Maks geniş gülümsədi. – O tapmacalarla doludur və suallara ən gözəl və valehedici cavabları verir… Ona imkan versəniz.

– Amma, siz indiyə qədər də insanları mənəvi səyahətə götürmüsünüz: elə isə, niyə vaxtımıza qənaət edərək, dərhal söhbətin nədən getdiyini deməyəsiniz?

– İşin mahiyyəti səyahət etməkdədir, yəni prosesdədir, Nik. Əslində, Həqiqətə doğru getmək, Həqiqətin özündən vacibdir. Bilirəm, siz düşünürsünüz ki, mən cavabdan yayınıram.

Bəli, bunu anlamaq o qədər də çətin deyildi.

– Amma, məsələ burasındadır ki, mən yalnız bu gün ilə yaşayaraq, bəzən digər insanların həyatı necə dərk etdiyini unuduram.

– Sizi düzgün başa düşdüyümdən əmin deyiləm.

Valerinin bu iradıyla mən də razı idim.

– Yadımdadır, Qordon bəzən burada və indi haqqında mülahizələr söyləyirdi, amma bunlar mənim üçün boş söz yığını kimi səslənirdi. Mən anlayıram ki, keçmiş və ya gələcəklə yaşamaqdansa, fikrini bugünkü hadisələrdə cəmləşdirmək daha yaxşıdır, amma, mənə elə gəlir ki, bu fikir praktikadan çox, nəzəriyyəyə aiddir.

– Sizə deyə bilərəm ki, Valeri, sizinlə baş verən və ya gələcəkdə baş verəcək hadisələr, nəzəriyyə barədə az düşünməyi, praktikanı isə yaxşısı anlamağı tələb edir.

İndiki zamana gəlincə isə, onu sizə belə izah edərdim. Keçmiş və gələcək indiki zamanın sonsuz və axan davamından başqa bir şey deyil. Belə fikirlər var ki, indi çox qısadır, çünki qədim dövrlərə gedən keçmişlə sonsuzluğa uzanan gələcəyin arasında “oturub”. Onun keçmiş və gələcəkdən qısa olması şübhəsizdir. Amma, mən əmin oldum ki, indi qıfa bənzəyir: sən ona yaxınlaşdıqca, o, sanki sıxılır və nəhayətdə sonunda işıg görünən sancaq deşiyinə qədər daralır. Amma, sən qıfın kiçicik dəliyinə nə qədər yaxınlaşırsansa, işıqlı dairə bir o qədər böyük görünür və ona çatana qədər bilmirsən ki, qıf əslində sonsuzluğa açılan qapıdır. Bunun baş verdiyi möcüzəli an nəinki keçmiş və gələcəkdən böyükdür – onların ikisini də özündə saxlayır.

Mən istehza ilə:

– Bəlkə, nəzəriyyəyə girişməyə dəyməz məsələsinə qayıdaq, – dedim.

Maks gülümsədi. Etiraf etməliyəm ki, o təbiətcə mehriban adam idi.

– Əlbəttə, izahatımdan sonra Valerinin bu işin bilicisi olacağını gözləmirəm. Sadəcə olaraq, mən "indiki zaman" anlayışına öz tərifimi verdim. Ancaq, narahat olmayın, siz doğru yoldasınız.

– Biz axı hamımız, az və ya çox dərəcədə düzgün yoldayıq? – yenə kinayəmi saxlaya bilmədim.

– Siz haqlısınız. Lakin bəziləri şüşə qırıntıları üstündə iməkləyir, digərləri isə hava ilə uçur.

– Bəzilərinin seçimi yoxdur.

– Hər kəsin seçimi vardır, Nik.

– Xətrinizə dəyməsin, ancaq, sizin sözləriniz, son dərəcədə təbrik açıqçalarındakı sözlərə oxşamağa başlayır.

Maks istehza ilə güldü.

– Siz mənim xoşuma gəlirsiniz, Nik. Siz hazırcavabsınız.

– Sağ olun. Bu mənim istifadə olunmamış qabiliyyətlərimdən biridir.

– Valeri ilə siz bütün həyatınız boyu davam edəcək bir səyahətin astanasındasınız. Mənimlə görüş əhəmiyyətli hadisələrdən biri idi. Mən sizə ilk ipucunu verdim. Əgər siz intizamlı və diqqətli olsanız, təsəvvür etdiyinizdən də irəli gedəcəksiniz. Amma axtarışdan yayınsanız, möcüzəni qaçırmış olacaqsınız. – O, bir qədər susdu. – Möcüzə isə mövcuddur. Daim. O, mükəmməldir və bu düşüncə sizin təsəvvür etməyəcəyiniz dərəcədə sadədir.

– Beləliklə, biz nə zaman gedirik? – Valeri səbirsizliklə mənə baxdı.

– İndi, ən uyğun vaxtdır, – mübahisə etməyin əbəs olduğunu görərək dedim.